«Ավետարան, որի ճամփան նման է հայերի ճակատագրին»․ միջնադարյան ձեռագրի ոդիսականը

Սկևռայի Ավետարանը՝ 12-րդ դարի հայկական ձեռագիրը, ուշագրավ ուղի է անցել՝ Կիլիկիայի հայկական թագավորության ափերից մինչև ժամանակակից Լեհաստան, այն անգամ անհետացել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թոհուբուհում, հետո 20-րդ դարի վերջին գրեթե պատահաբար հայտնաբերվել է, կրկին անհետացել, ապա «վերածնվել»։ Այս մասին է պատմում հայ-լեհական արտադրության «Կորցված, գտնված, թաքցված» վավերագրական ֆիլմը, որն այսօր ցուցադրվեց Մատենադարանում։

Այն ռեժիսոր Վահրամ Մխիթարյանի՝ 5 տարվա հետաքննական աշխատանքի արդյունքն է և բացահայտում է արժեքավոր ձեռագրի ոդիսականը։ Այսօր Մատենադարանում տեղի ունեցավ լրագրողների հետ հանդիպում, որի շրջանակում ցուցադրվեց Սկևռայի Ավետարանի բացառիկ կրկնօրինակը՝ ֆաքսիմիլ։

«Սա այն եզակի դեպքերից է, երբ վստահ կարելի է ասել, որ բնօրինակը հուսալի ձեռքերում է, իսկ դրա բացառիկ կրկնօրինակը՝ Մատենադարանում։ Շատ կարևոր է, որ այս կարևոր պատմական անցքն էկրանավորվել է, և այսօր ծնունդ է առել մի ֆիլմ, որը մեր մշակույթի արձանագրումն է, մեր պատմության վավերագրումը»,- նշեց ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Դանիել Դանիելյանը։

Ի դեպ, վերջերս ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պաշտոնական այց էր կատարել Լեհաստան և եղել էր Լեհաստանի ազգային գրադարանում, որտեղ էլ պահվում է Սկևռայի Ավետարանի բնօրինակը։

Թեմայի շուրջ Լեհաստանում քննարկումներ է ունեցել նաև ՀՀ ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը։ Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանը շեշտեց, որ որպես հայերեն ձեռագրերի մայր կառույց, չէին կարող անտարբեր անցնել հայերեն ձեռագրերի հանրայնացման հանդեպ․

«Ձեռագրական ժառանգության վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացումը լուծում է նաև այդ ժառանգության անվտանգության խնդիրը։ Այն, ինչ վերաբերում է հայերեն ձեռագրերի հանրայնացմանը, դրանց գիտական հետազոտմանն ու վերականգնմանը, մեր կառույցի գիտական առաջնահերթություններից է»։

Կրակովի համալսարանի պրոֆեսոր Քշիշտոֆ Ստոպկան, որը զբաղվում է «Սկևռայի Ավետարան»-ի հետազոտմամբ, նշեց, որ համալսարանի գործընկերներն են ոգեշնչել իրեն զբաղվել այդ գործով․

«Ավետարանը նման է այն հայերի ճակատագրին, որոնք իրենց կյանքը կապել են Լեհաստանի հետ․․․Այն սկիզբ է առել Կիլիկիայից, հետո հայտնվել է Ղրիմում, Լվովում, Կրակովում, Գնեզնոյում, իսկ այժմ Վարշավայում է»։

Ռեժիսոր Վահրամ Մխիթարյանը, որը նաև սցենարի հեղինակ և համարտադրող է, ևս այն համոզման է, որ ֆիլմի դրամատիկ ուղին շատ նման է հայ ժողովրդի ճակատագրին․

«Ֆիլմը նկարահանելու ցանկություն առաջացավ, երբ Լեհաստանում ապրելիս զգացի, որ դուստրս կարող է բախվել ձուլման վտանգի։ Վճռեցի պատմել նրան իր արմատների մասին»։

«Սկևռայի Ավետարանի ճակատագիրն ինչ-որ չափով ներկայացնում է Լեհաստանի հայկական համայնքի պատմությունը, ինչը ձեռագրի ուղին դարձնում է ավելի քան խորհրդանշական»,- նշվում է ֆիլմի նկարագրության մեջ։

Ֆիլմի հեղինակները փնտրում և գտնում են ձեռագրի ճանապարհին հայտնված վկաներին՝ նրանց, ովքեր առանցքային դեր են խաղացել հայկական ձեռագրի հայտնաբերման և փրկության գործում, և որոնց կյանքում էլ այս բացառիկ ձեռագիրը թողել է իր անջնջելի հետքը։

«Կորցված, գտնված, թաքցված» վավերագրական ֆիլմի սցենարի հեղինակներն են՝ Ալեքսանդրա Մայջինսկան, Վահրամ Մխիթարյանը, օպերատորը Վահրամ Մխիթարյանն է, պրոդյուսերներն են՝ Վահրամ Մխիթարյանը, Ալեքսանդրա Մայջինսկան, Ծովինար Սողոմոնյանը։

Աննա Բաբաջանյան