Ադրբեջանը բախվում է տնտեսական դժվարությունների, քանի որ գազի և նավթի եկամուտները կտրուկ նվազում են

Չնայած 2024 թվականի առաջին հինգ ամիսների ընթացքում գազի արտահանման ծավալների ավելացմանը՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատությամբ, Ադրբեջանում այստեղից եկամուտների զգալի նվազում է գրանցվել։ Տեղական լրատվամիջոցները գրում են, որ Մաքսային պետական ​​կոմիտեի տվյալներով՝ հունվարից մինչև մայիս Ադրբեջանն արտահանել է 3,45 մլրդ խմ բնական գազ՝ 9,91 մլրդ դոլարի։ Սակայն 1000 խմ գազի գինը կտրուկ նվազել է՝ 614 դոլարից հասնելով 348 դոլարի, ինչը հանգեցրել է եկամուտների նման անկման։

Նվազել են նաև Ազերի, Չիրագ և Գյունեշլի հանքավայրերից նավթի արդյունահանման եկամուտները, ինչը սրում է տնտեսական խնդիրները:

Ըստ կանխատեսումների՝ այս տարի Ադրբեջանի պետական ​​նավթային հիմնադրամը (SOFAZ) նավթի վաճառքից կստանա շուրջ 5 մլրդ դոլար, ինչը զգալիորեն պակաս է նախորդ տարիների համեմատ։ 2022 թվականին նավթի բարձր գների շնորհիվ եկամուտներն աճել էին՝ հասնելով մինչև 10 միլիարդ դոլարի։ Այնուամենայնիվ, անցյալ տարի ցուցանիշները նվազել են մինչև 6 միլիարդ դոլար, հետագայում էլ անկումներ են սպասվում արտադրության կրճատման պատճառով:

Տնտեսական այս անկումը կարևոր հարցեր է առաջացնում Ադրբեջանի տնտեսության ապագայի և սոցիալական նախագծերի վրա հնարավոր ազդեցության վերաբերյալ:

Միլլի Մեջլիսի տնտեսական քաղաքականության, արդյունաբերության և ձեռներեցության հանձնաժողովի անդամ Մազահիր Էֆենդիևը լրատվամիջոցների հետ զրույցում խոստովանել է նավթի և գազի համաշխարհային գների անկայունությունը։

«Եթե մեկուկես տարի առաջ գազի գինը 2000 դոլարից ավելի էր, ապա այսօր այդ գինը շատ ավելի ցածր է։ Եվ սա անկասկած ազդում է պետական ​​բյուջեի եկամուտների վրա»,- ասել է պատգամավորը՝նշելով, թե կառավարությունը քայլեր է ձեռնարկում բացասական հետևանքները մեղմելու ուղղությամբ՝ ավելացնելով եկամուտները ոչ նավթային հատվածից։

Տնտեսագետ Նաթիգ Ջաֆարլին էլ իրավիճակի վերաբերյալ ավելի քննադատական ​​տեսակետ է հայտնել։ Նա ասել է, որ Ադրբեջանի տնտեսությունը վաղուց կախված է նավթից և գազից ստացվող եկամուտներից։

«Երկար տարիներ կառավարությունը չի կարողացել անցնել այլընտրանքային տնտեսական մոդելի։ Նավթից կախվածությունը նոր խնդիր չէ»,- նշել է մասնագետը՝ ընդգծելով նավթի արդյունահանման տագնապալի անկումը, որի արդյունքում մայիսին արդյունահանումը, 2000-ականների սկզբից ի վեր առաջին անգամ, նվազել է 500 հազար բարելից:

Միաժամանակ, չնայած մտահոգություններին՝ Ջաֆարլին նշել է, որ անմիջական ճգնաժամ չի սպասվում։

«Պետական ​​նավթային հիմնադրամը և Կենտրոնական բանկը ռեզերևներ ունեն, որոնք բավարար են երեք տարվա բյուջե ձևավորելու համար»,- ասել է նա՝ կառավարությանը կոչ անելով հրատապ միջոցներ ձեռնարկել  խնդիրների լուծման համար:

«Երկրի տնտեսությունը պետք է բավականաչափ ազատականացվի, անհրաժեշտ է ստեղծել ազատ մրցակցային միջավայր և ձգտել զարգացնել այլ ոլորտներ»,- ասել է տնտեսագետը։

Նշենք, որ նավթային եկամուտների անկմամբ պայմանավորված՝ Ադրբեջանի ՀՆԱ-ն 2024 թվականի առաջին չորս ամիսներին կրճատվել է 4,5 տոկսով՝ կազմելով 38,18 մլրդ մանաթ (22,45 մլրդ դոլար)։ Սա զգալի անկում է 2023 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ Ավանդաբար գերիշխող նավթագազային հատվածն այս ժամանակահատվածում գրանցել է մի փոքր անկում՝ 0,2 տոկոսով։

Քանի որ նավթից և գազից եկամուտները նվազում են, ավելի շատ են հնչում կոչեր դիվերսիֆիկացիայի և տնտեսական բարեփոխումների։ Մասնագետները նաև ընդգծում են ոչ նավթային հատվածի վրա կենտրոնանալու անհրաժեշտությունը:

Այստեղ ևս վերջին տվյալները մտահոգիչ պատկեր են ներկայացնում։ 2024 թվականի առաջին եռամսյակում Ադրբեջանի արտահանման ընդհանուր ծավալը կազմել է 6 մլրդ դոլար, ընդ որում, ոչ նավթային հատվածի մասնաբաժինը կազմել է ընդամենը 673,7 մլն դոլար, ինչը 912,2 մլն դոլարով պակաս է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։

Էմմա Չոբանյան