Փաշինյանի «հեղափոխական» դատաիրավական բարեփոխումներն ու ցուցումով արդարադատության չվերացած պրակտիկան․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Թեև դատաիրավական բարեփոխումների անհրաժեշտության մասին իշխանությունները խոսում էին 2018 թվականի ապրիլյան հեղափոխությունից անմիջապես հետո, սակայն մայիսին կառավարության ներկայացրած ծրագրում դատավորների վեթինգը՝ որպես անցումային արդարադատության գործիքակազմի կարևոր բաղադրիչ, որևէ կերպ հիշատակված չէր։ 2018թ․ օգոստոսյան հանրահավաքում Փաշինյանը խոսեց անցումային արդարադատության մասին, որի գործիքներից մեկն էլ վեթինգն է, բայց պաշտոնապես առաջին անգամ այդ հարցին անդրադարձավ 2019թ․ փետրվարի 25-ին՝ բարեփոխումներին նվիրված խորհրդակցության ժամանակ՝ հայտարարելով, թե հույս ուներ, որ որոշ դատավորներ կամովին հրաժարական կտան, բայց քանի որ դա տեղի չունեցավ, իրենք ստիպված կլինեն վեթինգ իրականացնել։

Իսկ 2019-ի մայիսի 20-ին՝ մեկ օր անց այն բանից հետո, երբ դատարանը փոխեց Ռոբերտ Քոչարյանի խափանման միջոցը և նրան ազատ արձակեց, վարչապետ Փաշինյանը հրապարակավ խոստացավ անպայման դատավորների համատարած վեթինգ իրականացնել, եթե անգամ դրա համար անհրաժեշտ լինի իրականացնել նաև սահմանադրական փոփոխություններ։

Մեկ տարի անց՝ 2020թ․ մայիսի 25-ին, դատաիրավական բարեփոխումների օրենսդրական փաթեթն ընդունվեց, սակայն դա համատարած վեթինգ չէր ենթադրում։ Արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյանն ավելի վաղ սա բացատրել էր նրանով, որ նախ՝ համատարած վեթինգի իրականացման համար անհրաժեշտ են սահմանադրական փոփոխություններ, և երկրորդ՝ Ալբանիայի փորձը հուշում է, որ կարճ ժամանակում բոլոր դատավորներին վեթինգի ենթարկելը կարող է համակարգում ճգնաժամ ստեղծել։ Այդպես վեթինգը սահուն կերպով վերածվեց ընդամենը դատավորների բարեվարքության ստուգման։ Այդ լիազորությունը տրված է Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին, սակայն վերջինիս եզրակացություններն ընդամենը խորհրդատվական բնույթ ունեն և կարող են չընդունվել Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից։

Մի քանի օր առաջ լրատվամիջոցների տրամադրության տակ հայտնվեց մի գաղտնալսված հեռախոսազրույցի ձայնագրություն, որում ասվում էր, որ ԲԴԽ նախկին նախագահ Ռուբեն Վարդազարյանը փորձել է ճնշում գործադրել Վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորներից մեկի վրա։

Այս ձայնագրության ի հայտ գալն առիթ դարձավ, որ կրկին լայնորեն քննարկվեն դատավորների համատարած վեթինգի անհրաժեշտությունն ու դրա չիրականացման բացասական հետևանքները

Առավել ևս, որ մի շարք հասարակական կազմակերպություններ արդյունավետ վեթինգի իրականացման վերաբերյալ առաջարկությունների փաթեթում առաջարկում էին վեթինգը սկսել հենց Սահմանադրական դատարանից, Վճռաբեկ դատարանից և ԲԴԽ-ից։

Մայիսի 10-ին վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանն ԱԺ ամբիոնից հայտարարեց, թե  իշխանութունը Հայաստանի դատաիրավական ոլորտում հեղափոխական փոփոխություններ է կատարել՝ որպես հիմնավորում նշելով այն փաստը, որ այսօր ոչ թե ընդդիմությունն է նեղվում դատարանների որոշումներից, այլ իշխանությունները։

Արդյո՞ք անցած երեք տարիներին Հայաստանի դատաիրավական համակարգում կատարված փոփոխությունները կարելի է անվանել հեղափոխական, արդյո՞ք այսօրվա դատական համակարգն ավելի անկախ է և արդար։ Սրանք կարևոր հարցեր են, նաև որոնց պատասխաններով պայմանավորված՝ քաղաքացիները հունիսի 20-ին կկատարեն իրենց ընտրությունը։

Մանրամասները՝ տեսանյութում։