Եթե լավ մեղեդի ենք ասում, եկեք օրհներգի համար ընտրենք «Դլե յամանը» կամ «Քանի վուր ջանիմը». անհասկանալի փաստարկներ են. Արմեն Սմբատյան. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor.am-ի հարցազրույցը Իսրայելում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան, երգահան Արմեն Սմբատյանի հետ

– Պարո՛ն Սմբատյան, նախ խոսենք օրհներգի մասին: Վերջին շրջանում շատ են քննարկումները, որ Հայաստանի օրհներգը պետք է փոխվի, ԱԺ փոխնախագահ Ալեն Սիմոնյանն աշխատանքային խումբ է ստեղծել, օրհներգի տեքստի մրցույթ է հայտարարել: Դուք կո՞ղմ եք օրհներգը փոխելուն:

– Շատ կարևոր հարց է, և պետք է ասեմ, որ շատ խիզախ պետք է լինել՝ այդ հարցն այսօր բարձրացնելու, քննարկելու և ինչ-որ որոշում կայացնելու համար: Բայց շատ ուրախալի է, որ մենք ապրում ենք ակտիվ կյանքով: Լիքը խնդիրներ կան հիմա, չէ՞, բայց մարդիկ գտել են, որ պետք է վերադառնանք օրհներգի հարցին և քննարկենք: Ուրեմն՝ կա կարծիք, որ չի բավարարում այս օրհներգը: Շատ ողջունելի է, որովհետև դա կարող է անել միայն առողջ և խիզախ հասարակությունը: Ես չեմ պատրաստվում լիովին բացահայտել իմ կարծիքը. ինչ-որ բան կասեմ, բայց հիմնականը կպահեմ, եթե պետք լինի, կասեմ հետագայում: Նախ՝ օրհներգը պետք է լինի վերընթաց: Կարծում եմ՝ կհասկանան, թե ինչի մասին է խոսքը: Մեր այսօրվա օրհներգը շատ լավն է, ես շատ եմ սիրում այն, որովհետև դա մեր սիմվոլներից է եղել տասնյակ տարիներ, դրանում ոչ ոք չի կասկածում: Շատ հաճախ տարբեր իրավիճակներում մեր օրհներգը մեծ դեր է կատարել՝ ոգևորելով ժողովրդին, և դա չի քննարկվում: Խոսքը գնում է երկիր Հայաստանի մասին, որը պետք է ունենա օրհներգ, որը վերընթաց է և իր մեջ ունի բացարձակ հայկական ոգի: Գիտե՞ք, որ Արամ Խաչատրյանի օրհներգը հիմնված է մեր ամենագեղեցիկ շարականներից մեկի վրա: Խաչատրյանը բացարձակ տիրապետում էր հայ հոգևոր երաժշտությանը: Երկու արժեք՝ շարականի վրա հիմնված օրհներգ և վերընթաց:

– Օրհներգի փոփոխության հակառակորդներն ասում են, որ սա դեռ Հայաստանի առաջին Հանրապետությունից եկած օրհներգ է, այն պատմություն ունի և չպետք է փոխվի, մյուս կողմն էլ նշում է, որ Միքայել Նալբանդյանն ամենևին էլ հայ ժողովրդի պայքարի մասին չէր գրել, այլ իտալացի ժողովրդի պայքարի, և նույնիսկ եռագույնը, որի մասին նշվում է, իտալական եռագույնի մասին է: Եթե փորձենք օբյեկտիվորեն երկու կողմի տեսակետն էլ հասկանալ, ինչպե՞ս կգնահատեք այս հիմնավորումները:

– Իմ կարծիքն ասեմ… 1800-ական թվականների վերջին ռուսական օպերաներից մեկը, թե երկուսը՝ Բորոդինի գրած օպերաներից, բացարձակ նույն ձևով օգտագործվել է մեր օրհներգի մեղեդին: Դա որևէ կապ չունի հայ արվեստի, հայ երաժշտության կամ հայ իրականության հետ: Լավ մեղեդի է: Բայց եթե լավ մեղեդի ենք ասում, եկեք օրհներգի համար ընտրենք «Դլե յամանը» կամ «Քանի վուր ջանիմը»: Հաստատ ավելի լավ մեղեդի է, և բոլորը գիտեն, սիրում են: Անհասկանալի փաստարկներ են: Բայց Դուք սկսեցիք, որ Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնն էր: Հետո՞ ինչ: Ես ինչքանով տեղյակ եմ, անգամ Հայաստանի առաջին Հանրապետության Ազգային ժողովում ժամանակավոր է ընտրվել այս հիմնը: Երբ ասում ենք, որ մեր բոլոր հաղթանակներում այդ հիմնը հնչել է… ես դա էլ լավ չեմ հասկանում: Մենք խոսում ենք նրա մասին, որ կա Արամ Խաչատրյան՝ մեծագույն կոմպոզիտոր, որը հայտնի է աշխարհին որպես հայ կոմպոզիտոր, որը գրել է Հայաստան պետության հիմնը՝ օգտագործելով հայ հոգևոր երաժշտության գաղտնիքներից կարևորագույնը՝ շարականը, և ստեղծել է մի երաժշտություն, որը երկար տարիներ ոգևորել է հայ ժողովրդին: Պետք է մարդիկ իրենց կարծիքն ասեն և բացատրեն: Շատ նրբություններ կան, բայց հիմա շատ չխորանամ:

– Ձեր դիվանագիտական գործունեությանն անդրադառնանք: 2018 թվականի մարտի 31-ին նշանակվեցիք Իսրայելում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան: Հայ-իսրայելական հարաբերությունների զարգացման Ձե՛ր տեսլականը և, որպես դիվանագետ, ի՞նչ եք փորձելու անել դրանց զարգացման համար, հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ ադրբեջանական լոբբիստներն Իսրայելում բավական ակտիվ են և բավական արդյունավետ են գործում:

– Շատ պարզ կպատասխանեմ. պետք է ստեղծենք լավ հարաբերություններ Իսրայել պետության հետ, աշխատենք նրանց հետ և փորձենք վնասազերծել այն բոլոր խնդիրները, որ այսօր կան և, գուցե, կլինեն: Մինչև հարաբերություն չստեղծես, չես կարող աշխատել: Մենք մինչև այսօր համարյա չունենք որևէ լուրջ հարաբերություն Իսրայելի հետ՝ ո՛չ քաղաքական, ո՛չ տնտեսական, ո՛չ մշակութային:

– Կարծում եք՝ պատճառը ո՞րն է:

– Պատճառներ շատ կան, ես չէի ուզենա խորանալ պատճառների մեջ, որովհետև հարցեր կան, որոնք չեմ կարող բարձրաձայնել: Այդպես է ստացվել: Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին… Ադրբեջանն իսկապես շատ խորացրել է իր հարաբերությունները, նրանց առևտրաշրջանառությունը, եթե չեմ սխալվում, միլիարդից ավելի է: Բայց այստեղ օբյեկտիվ պատճառ էլ կա, որովհետև Ադրբեջանում շատ էին հրեաները, որոնք և ստեղծեցին այդ մթնոլորտը: Մենք անձնական հարաբերություններում ունենք շատ լավ կապեր Իսրայելի հետ, հրեաների հետ, և մենք պետք է կարողանանք դա օգտագործել: Մենք չպետք է նայենք՝ ուրիշներն ինչ են անում, մենք պետք է մերն անենք:

– 1992 թվականից Հայաստանը և Իսրայելն ունեն դիվանագիտական հարաբերություններ, բայց մինչև հիմա ո՛չ Իսրայելն ունի Երևանում դեսպանատուն, ո՛չ Հայաստանը՝ Թել Ավիվում: Ինչպե՞ս է պատկերացնում այս հարցի կարգավորումը: Մոտ ապագայում Թել Ավիվում դեսպանություն բացելու խնդիր դրվա՞ծ է:

– Մենք այդ հարցը բարձրացրել ենք, և մեր ղեկավարությունը միանշանակ դրական է նայում, որ մենք փորձենք մոտ ապագայում դեսպանություն ունենալ Թել Ավիվում: Եվ Իսրայելը պետք է նաև ունենա դեսպանություն Հայաստանում: Սկզբնական շրջանում, երևի, մենք կփորձենք բացել, այնուհետև՝ նրանք: Գիտեք, նրանք շատ պրագմատիկ մոտեցում ունեն, պետք է ինչ-որ հետաքրքրություն լինի, ասենք՝ ապրանքաշրջանառություն պետք է լինի, ինչ-որ բիզնես կամ ժողովուրդ պետք է լինի: Այստեղ շատ հրեաներ չեն ապրում, որ ասեն՝ պետք է դեսպանություն բացենք: Պետք է երկիրը հետաքրքիր լինի, որից հետո կբարձրանա դեսպանության հարցը:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Թամարա Հակոբյան