Հայաստան-Եվրամիություն համաձայնագրով ընտրական բարեփոխումների հանձնառությունը կատարված է․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Հայաստան-Եվրամիություն Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրով (CEPA) Հայաստանը պարտավորվել է բարեփոխել Ընտրական օրենսգիրքը։ Համաձայնագրի ճանապարհային քարտեզով սահմանված նպատակը մեկն է՝ եվրոպական չափանիշներին համապատասխան թափանցիկ և արդար ընտրությունների իրականացման համար իրավական հիմքերի և մեխանիզմների սահմանում։ Այսօր պատասխանատուները վստահեցնում են՝ թեև փոփոխությունների համար սահմանված վերջնաժամկետը 2021 թ․ 4-րդ եռամսյակն է, ստանձնած պարտավորությունը մեր երկիրն արդեն կատարել է։

Ընտրական բարեփոխումների ամբողջ գործընթացում առանցքայինը ռեյտինգային ընտրակարգից անցումն է ամբողջական համամասնական ընտրակարգի, այսինքն` քաղաքացին ընտրելու է միայն քաղաքական ուժին, ոչ թե այս կամ այն կերպ հայտնի որևէ թեկնածուի կամ բարեգործի։

«Տարիներ շարունակ ռեյտինգայինը համարվել է քողարկված մեծամասնական համակարգ, իսկ մեր երկրի համար, կարծում եմ՝ ավելի ճիշտ է, ավելի քաղաքական է և նպաստում է քաղաքական բանավեճի կայացմանը, երբ լինում է մաքուր համամասնական համակարգ»,- կարծում է ՀՀ արդարադատության նախարարի պաշտոնակատար Ռուստամ Բադասյանը։

Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունները սկսվել էին դեռևս 2018 թ-ից և իրականացվել են մի քանի փուլերով։ Առաջինն անցած տարվա ընթացքում ՏԻՄ ընտրությունների հետ կապված բավականին լայնածավալ փոփոխություններն էին, երկրորդը՝ այս տարի ապրիլի 1-ին ընդունված և արդեն ուժի մեջ մտած փոփոխությունն է՝ տարածքային ցուցակներից հրաժարումը։ Եվ երրորդը՝ մայիսի 7-ին ընդունված փոփոխությունների մեծ փաթեթն է, ըստ որի՝ ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների համար ընտրական գրավի չափը 10 մլն դրամի փոխարեն կլինի 7․5 մլն, դաշինքի դեպքում՝ 15 մլն դրամ: Անցողիկ շեմը կուսակցությունների դեպքում 5%-ից իջեցվում է 4%, դաշինքի դեպքում, եթե այն կազմված է 2 կուսակցություններից, 7 %-ից բարձրացվում է 8 %, 3 կուսակցություններից կազմված դաշինքի դեպքում՝ 9 %, իսկ 4 և ավելի կուսակցություններից կազմված դաշինքի դեպքում՝ 10 %: Փոխվում է նաև քաղաքական կոալիցիաներ ձևավորելու կարգը, ընդլայնվում է հայտարարագրման ենթակա ծախսերի ցանկը, Հանրային հեռուստատեսությամբ թեկնածուների միջև բանավեճերն օրենքի ուժով պարտադիր են դառնում և այլն։

Այս փոփոխություններն արժանացել են Վենետիկի հանձնաժողովի և ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի (Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության Ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակ) բավականին դրական գնահատականին։

«Այդ կարծիքն, իմ գնահատմամբ, ամենադրական կարծիքն է, որ երբևէ ՀՀ իշխանությունները ստացել են որևէ ընտրական փոփոխությունների համար։ Կան կետեր, որոնք լրացուցիչ հղկման կարիք ունեն, բայց պետք է հաշվի առնենք, որ այդ լուծումները ստիպված ենք եղել տալ գործող սահմանադրական կարգավորումների շրջանակում։ Ես հույս ունեմ, որ արդեն 8-րդ գումարման Ազգային ժողովը կկարողանա ժամանակ և կամք գտնել և անդրադառնալ այդ հարցին, այսինքն՝ համապատասխանեցնել մնացյալ կարգավորումները, որոնք սահմանադրական փոփոխություններ են պահանջում»,- Factor.am-ի հետ զրույցում նշեց «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, ընտրական բարեփոխումների խորհրդարանական աշխատանքային խմբի համակարգող Համազասպ Դանիելյանը։

Քաղհասարակության ներկայացուցիչները կարևորում են, որ ընտրական բարեփոխումների մշակման աշխատանքներում փորձագետների բազմակողմ լուրջ ներգրավվածություն է եղել և կառավարությունը փաթեթում ներառել է առաջարկությունների ճնշող մեծամասնությունը։

«Իրավունքի զարգացման և պաշտպանության» հիմնադրամի ներկայացուցիչ Երանուհի Թումանյանցի կարծիքով՝ ներդրվում է եվրոպական երկրների լավագույն փորձը և, այդպիսով, կյանքի են կոչվում նախանշված չափանիշները․ «Եթե մենք ուզում ենք ունենալ մեր Սահմանադրությամբ ամրագրված թափանցիկ, արդար ընտրություններ, ապա այս բոլոր գործոնները՝ խաղացողներին հավասար կանոններով դիտարկելու հնարավորություն տալը, նախնական փուլում նախընտրական քարոզչության ժամանակ ֆինանսական հարցերում բաց լինելը, վարչական ռեսուրսի չարաշահման որևէ խնդիր վերացնելը բավականին լուրջ քայլ է։ Եթե կարողանանք վերահսկել ընթացքում, կարծում եմ, բավականին արդյունավետ կլինի»։

ՀՀ արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Քրիստինե Գրիգորյանը հավաստիացնում է՝ ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի պարտավորությունները կատարված են․ «Սա երկրի բարեփոխումների օրակարգից բխող ճանապարհային քարտեզ է, այսինքն՝ ժողովրդավարական բարեփոխումներն արտացոլվել են նաև այդ ճանապարհային քարտեզում և միանշանակ կարող ենք արձանագրել, որ այդ հանձնառությունը կատարված է երկրի կողմից։ Մեր գործընկերները ուշի-ուշով հետևել են և մեզ հետ հաղորդակցության մեջ են եղել, Եվրոպական կողմը բավարարված է այս առաջընթացով»։

Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը դեռ պետք է ստորագրի ՀՀ նախագահը։ Բոլոր դեպքերում, վերջին բարեփոխումները, այդ թվում՝ անցողիկ շեմի, կոալիցիաների ձևավորման վերաբերյալ, առաջիկա արտահերթ ընտրություններում չեն կիրառվի։ Եվրոպական կառույցները շեշտում են՝ ընտրություններից առաջ այդքան մոտ տեղի ունեցող ցանկացած օրենսդրական փոփոխությունից պետք է սկզբունքորեն խուսափել, դա անորոշության է հանգեցնում։

Անկախ նրանից, թե արտահերթ ընտրություններում ո՞ր ուժը կհաղթի, կարևոր փաստն այն է, որ արդեն զգալի բարեփոխված ընտրական օրենսգիրքը կգործի հաջորդ ընտրությունների համար։

Մանրամասները՝ տեսանյութում։