Մայիսի 9-ից X հարթակում տասնյակ էջեր տարածում են տեսանյութեր, որոնցում պնդում են, թե Հայաստանի իշխանությունները գաղտնի համաձայնել են Գյումրիի մոտ թուրքական ռազմաբազա տեղակայել։ Տեսանյութերում օգտագործվում է օտարերկրյա լրատվամիջոցի լոգո, Երևանում անցկացված միջազգային գագաթնաժողովից կադրեր։
Առաջին հայացքից ամեն ինչ «հավաստի» է թվում․ պրոֆեսիոնալ մոնտաժ, պաշտոնական կադրեր, վստահ ձայնով մեկնաբանություն։ Բայց այդ ձայնը գեներացված է արհեստական բանականությամբ։
Տեսանյութում օգտագործվել է նաև իրական լրատվամիջոցի՝ DRM News-ի լոգոն։ Սա deepfake-երի ամենատարածված հնարքներից մեկն է՝ իրական լրատվամիջոցի բրենդն օգտագործել՝ կեղծ բովանդակությանը վստահելիություն հաղորդելու համար։
Ավելին՝ DRM News-ի իրական ուղիղ հեռարձակման գլխավոր նկարը կրկնօրինակել են և դրա վրա կառուցել արդեն ամբողջությամբ կեղծ պատմություն։
Factor TV-ն դիմել է DRM News-ին, որտեղից պաշտոնապես հայտնել են, որ իրենք այդ տեսանյութի հետ որևէ կապ չունեն։
Տեսանյութում օգտագործված որոշ կադրեր իսկապես Երևանում անցկացված Եվրոպական քաղաքական համայնքի և Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովներից են։ Բայց զինտեխնիկայի ու զինվորականների կադրերը, իրականում, 2021 թվականին Ադրբեջանում անցկացված զորավարժություններից են։
Սա դասական մանիպուլյացիայի մեխանիզմ է․ վերցնում են իրական փաստեր՝ օրինակ՝ Հայաստան-ԵՄ համագործակցության մասին տեղեկությունները, դրանց կողքին ավելացնում չհիմնավորված պնդումներ՝ «գաղտնի համաձայնագիր», «եվրոպացի դիվանագետներ», «փորձագետներ»։ Բայց չկա ոչ մի անուն, ոչ մի փաստաթուղթ, ոչ մի ապացույց։
Factor TV-ն դիմել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի աշխատակազմ, որտեղից փոխանցել են՝ տեսանյութում ներկայացված տեղեկությունները կեղծիք են։
Այս տեսանյութը X հարթակում տարածել են տասնյակ էջեր՝ հարյուր հազարավոր հետևորդներով հաշիվներից մինչև փոքր, բայց ակտիվ ապատեղեկատվական էջեր։
Այսպիսով՝ Գյումրիի մոտ թուրքական ռազմաբազայի մասին պատմությունը կեղծ է։ Բայց դրա տարածման մեխանիզմը իրական է։ Ու հենց դրա համար՝ նման տեսանյութեր տեսնելիս կարևոր է ուշադրություն դարձնել ոչ միայն աղմկահարույց վերնագրին, այլ նաև հասկանալ՝ կա՞ն արդյոք կոնկրետ աղբյուրներ, փաստեր և ստուգելի ապացույցներ։
Մարիա Խաչատրյան
