Սուպերմարկետներին «նեղելու» օրինագծի լավ ու վատ կողմերը. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Կառավարությունը ցանկանում է բարելավել գործարար միջավայրը, բոլոր տնտեսվարողների համար բարենպաստ և հավասար տնտեսական մրցակցային պայմաններ ապահովել, ինչի նպատակով նախաձեռնել է նոր օրենսդրական փոփոխություններ: Խոսքը վերաբերում է «Առևտրի և ծառայությունների մասին», «Վարչական իրավախախտումների մասին , «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքներում փոփոխություն-լրացումներին:

Նախագիծը հրապարակվել է իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական հարթակում: Նախագծերի փաթեթը նախատեսում է արգելել ապրանքների մեծածախ առևտրով զբաղվող իրավաբանական անձանց և անհատ ձեռնարկատերերին վաճառել կառավարության սահմանելիք այն ապրանքները, որոնք ներմուծում կամ արտադրում է տվյալ ընկերությունը:

Թեև որպես հիմնավորում, նշվում է գործարար միջավայրի բարելավման ու բարենպաստ և հավասար մրցակցային պայմանների ստեղծման առաջնահերթությունը, սակայն առաջին իսկ հայացքից երևում են նախագծից սպասվող մի շարք թե՛ վնասներ, թե՛ օգուտներ:

Նախ՝ հասարակության մեջ կարծիք է ձևավորվում որ օրենքը վերաբերվելու է առաջին հերթին սուպերմարկետներին: Այնինչ սուպերմարկետը չի կարող որոշել, թե իր հաճախորդներից որն է վերջնական սպառող, որը՝ ոչ: Այսինքն՝ սուպերմարկետի կողմից ներմուծված կամ արտադրվող ցանկացած ապրանք կարող է լինել մանրածախ: Վաճառողը հաճախորդին չպետք է հարցնի, օրինակ՝ տասը հատ զուգարանի թուղթը գնում է վերավաճառելո՞ւ, թե՝ օգտագործելու նպատակով: Եթե անգամ հնարավոր է ինչ- որ մեթոդներով կարգավորել այս կետը, ապա սա մրցակցային դաշտից դուրս կմղի որոշ ներդրողների: Օրինակ՝ կփակվի «Քարֆուր» սուպերմարկետը, քանի որ այն ապրանքների մեծամասնությունը ինքն է ներմուծում՝ արտադրված իր իսկ գործարաններում:

Եթե ապրանքների մեջ ներառվում է հացաբուլկեղենը, այդ դեպքում օրենքը վնասելու է առաջին հերթին փոքր ու միջին տնտեսվարողներին: Այսօր շատ հացաբուլկեղենի արտադրամասեր արտադրությանը կից վաճառում են իրենց արտադրանքը, որը տվյալ օրենքը արգելելու է: Օրինակ՝ սիրված սնունդի ու ժամանցի վայրերից համարվող «Գրանդ քենդիի» պոնչիկանոցի արտադրանքը և՛ մեծածախ է, և՛ մանրածախ: Մեկ այլ խնդիր էլ դառնալու է այն, որ օրինագիծը կարգելի հայ արտադրողին ունենալ սեփական բրենդային խանութ:

Իսկ ինչպե՞ս է օրենքը ազդելու խոշոր ընկերությունների վրա: Օրինակ՝ «Ալեքս Հոլդինգ»-ի մեկ կազմակերպություն ներմուծում է ապրանք, մյուսը վաճառում: Օրենքը այստեղ չի կարող ազդել, քանի որ ստացվում է՝ «Երևան Սիթի»-ն ապրանք չի ներմուծում, այլ վաճառում է «Ալեքս Գրիգ»-ի ներմուծած ապրանքները:

Կամ «Սաս Ֆուդ Կորտ» ընկերությունում և՛ մեծածախ, և՛ մանրածախ վաճառվում են իրենց կողմից կամ «Սաս» ընկերության կողմից արտադրվող կամ ներմուծվող ապրանքները: Փաստենք նաև, որ օրենքի ընդունումը կբերի գնաճի, քանի որ տվյալ ապրանքները վերջնական գնորդին կհասնեն ևս մեկ միջնորդի միջոցով: Շատ խոշոր ֆիրմաներում կլինեն կրճատումներ, քանի որ մանրածախ վաճառքով զբաված աշխատակիցները կամ արտադրությամբ ու ներմուծմամբ զբաղվողները կդառնան անօգուտ:

Եթե ապրանքատեսակները լինեն առանձնակի մեծ, ապա սկզբնական շրջանում խառնաշփոթ կառաջանա նոր ներքին և արտաքին գործընկերների գտնելու հարցում: Որոշ ապրանքների դեֆիցիտ, իսկ որոշների՝ ավելցուկ կլինի, մինչև նոր հավասարակշռության հաստատվելը: «Առևտրի և ծառայությունների մասին» առաջարկվող օրենքի 9-րդ հոդվածի 25-րդ կետը պարտադրում է առևտրային ցանցերին ընդունել տեղական արտադրողի այն ապրանքները, որոնք առկա են ապրանքացանկում:

Սա կարող է ունենալ և՛ դրական, և՛ բացասական հետևանքներ: Սուպերմարկետները միայն իրենց ղեկավարների շրջապատի տնտեսվարողներից չեն ընդունի ապրանքները, իսկ այն ընկերությունները, որոնք չունեին բավարար ֆինանսական միջոցներ արդյունավետ վաճառքի համար, կստանան որակով արտադրանքը սուպերմարկետերին տալու հնարավորություն: Թեև այս կետն ունի նաև բացասական ազդակ. խանգարում է ազատ ձեռնարկատիրական գործունեությանը: Սուպերմարկետները և առհասարակ որևէ կազմակերպություն պարտավոր չէ համագործակցել ցանկացած մատակարարի հետ: Սուպերմարկետներն ի վիճակի չեն ընդունել բոլորի արտադրանքը: Կարող է առաջանալ որոշ ապրանքների լճացում, քանի որ ֆիրմաների համար կարևոր կլինի ուղղակի արտադրելը:

Նշենք, սակայն, որ քանի դեռ չկա ապրանքատեսակների ցանկ, մենք չենք կարող որոշել, թե փոփոխությունները ինչպիսի կոնկրետ հետևանքներ կունենան: Այնուհանդերձ՝ օրենսդրական այս փոփոխությունը կունենա նաև դրական հետևանքներ: Վերջապես տնտեսությունում կսկվի շարժ ու ֆիրմաները կկարողանան տեսնել ավելի լավ ապագա Հայաստանում: Հնարավություն կլինի բացել նոր, հիմնականում՝ փոքր ու միջին ընկերություններ, կստեղծվեն նոր աշխատատեղեր և ենթակառուցվածքային դրական փոփոխություններ ի հայտ կգան: Մրցակցությունը երկարաժամկետ հեռանկարում կիջեցնի որոշ պրանքների գները, և վերջապես մենք կհասկանանք՝ որոնք էին այն ապարքների խելամիտ գները, որոնք մինչև այսօր թանկ էին: Բայց այդ խոշոր սուպերմարկետները կսկսեն ավելի ակտիվ համագործակցել այլ ֆիրմաների հետ: Գործարար միջավայրը կդառնա ավելի թափանցիկ: Հայաստան կներմուծվեն և կարտադրվեն ավելի որակյալ ապրանքներ, քանի որ սուպերմարկետը՝ նախկինում ներմուծելով էժան ու անորակ տեսականի, և դրանք սեփական սրահներում ստանդարտ գներով վաճառելով, ստանում էր մեծ շահույթներ: Այժմ մատակարարից կպահանջի բարձր որակի ապրանք: Հարկային առումով ֆիրմաների գործողությունները և հաշվետվությունները կդառնան ավելի թափանցիկ:

Անկասկած ողջունելի է կառավարության այս մտահաղացումը, սակայն, եթե չկատարվեն էական փոփոխություններ, ապա օրենքի ընդունումից հետո կարող են առաջանալ քաոսային և ճգնաժամային իրավիճակներ:

Սևակ Հակոբյան