Ինչպե՞ս են պատգամավորներն ու նախարարները պետական բյուջեից խոշոր եկամուտներ ստացել․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

 Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաներ կամ նրանց պատկանող ընկերություններ տարիներ շարունակ մասնակցել են պետական գնումներին: Ընդ որում, երբեմն մասնակցել են իրենց իսկ ղեկավարած նախարարության կամ այլ գերատեսչության գնումների համար հայտարարված մրցույթներին ու հաղթել:

Այդպիսով՝ նրանք պետբյուջեից ունեցել են երաշխավորված եկամուտ, ինչու չէ, նաև գերշահույթ ստանալու հնարավորություն: Ընդդիմությունը, հասարակական կազմակերպություններն ու մամուլը պարբերաբար անդրադարձել են այս հարցին, բայց սայլը տեղից չի շարժվել: Այս տարի վերջապես հարցին անդրադարձավ ամենապատկան մարմինը՝ Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովը:

Հանձնաժողովը ուսումնասիրել է 2014-2017թթ. գնումների հաղթող ճանաչված այն առևտրային կազմակերպությունների ցանկը, որտեղ բարձրաստիճան պաշտոնյաները կամ նրանց հետ փոխկապակցված անձինք ունեցել են կամ ունեն մասնակցություն:

Դրանք 69-ն են, մեզ հայտնի են այդ ընկերությունները, հայտնի են նաև նրանց տերերը: «Ավշարի գինու գործարան»՝ պատկանում է Արայիկ և Արամայիս Գրիգորյան եղբայրներին: Նրանցից առաջինը պատգամավոր է, իսկ Արամայիսը տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել՝ բնապահպանության նախարար, Արարատի մարզպետ: «Արփա-Սևան» ընկերություն՝ պատկանում է ՀՀԿ -ական պատգամավոր Հակոբ Հակոբյանին: «Էյ-Ի-Ջի-Սերվիս»՝ ներտնային գազասպասարկում իրականացնող ընկերություն, որն այդ ոլորտում ունի մենաշնորհային կարգավիճակ: Մամուլի հրապարակումների համաձայն՝ ժամանակին այս ընկերության բաժնետեր է հանդես եկել նախկին վարչապետ Կարեն Կարապետյանի եղբայրը: Էթիկայի հանձնաժողովը, սակայն, թե այս, թե բոլոր 69 ընկերությունների դեպքում չի մանրամասնում, թե պետական ինչ գնումների են մասնակցել և որ գերատեսչության համար ինչ արել: Տարիներ առաջ մամուլը հրապարակեց, որ ԱԺ նախկին նախագահ Հովիկ Աբրահամյանը ԱԺ բյուջեից ինչ-որ գնման դիմաց 9 մլն դրամ էր փոխանցել իրեն պատկանող NATIONAL հյուրանոցին: Մեկ տարի անց, երբ Հովիկ Աբրահամյանը դարձավ վարչապետ, կառավարության կայքից անհետացան մեկ անձից կատարվող խոշոր գնումները: Դրանք խճճված սխեմաներով և աչքից հեռու էին արվում: Իսկ մեկ անձից կատարվող գնումներն այն գործարքներն են, որոնց համար մրցույթ չի հայտարարվում և որոնց դեպքում կոռուպցիոն ռիսկերը մեծ են:

Հ.Աբրահամյանի խնամուն՝ Գագիկ Ծառուկյանի ընտանիքին վերագրվող միանգամից մի քանի ընկերություններ են հայտնվել Էթիկայի հանձնաժողովի ցանկում: «Երևանի Արարատ կոնյակի գինու օղու կոմբինատ», «Օնիրա քլաբ»:

Վերջինը բոլորիս հայտնի «Փարավոն» ռեստորանային համալիրն է: Գ.Ծառուկյանի մամլո խոսնակ, պատգամավոր Իվետա Տոնոյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, թե Ծառուկյանն անձամբ բիզնես գործունեությամբ չի զբաղվում և իրեն պատկանող ընկերությունների բաժնեմասերը հանձնել է հավատարմագրային կառավարման: Գ.Ծառուկյանի մեկ այլ խնամուն՝ Ուկրաինայում ՀՀ դեսպան Անդրանիկ Մանուկյանին պատկանող «Մետրոպոլ» հյուրանոցը նույնպես օգտվել է պետական միջոցներից: Պետական գնումներից բաժին է հասել նաև առողջապահության նախկին նախարար Լևոն Ալթունյանին պատկանող «Վարդանանց» բժշկական համալիրին, «Պեռնո ռիկար Արմենիա» ընկերությանը, որտեղ պաշտոն է զբաղեցրել և որտեղ որոշակի բաժնեմաս է ունեցել գյուղատնտեսության նախկին նախարար Իգնատի Առաքելյանը:

ԱԺ նախագահ Արա Բաբլոյանին պատկանող «Արաբկիր բժշկական համալիրը» նույնպես Էթիկայի հանձնաժողովի հրապարակած ցանկում է: Այս շարքում է նաեւ մեկ այլ պատգամավոր՝ Աշոտ Արսենյանին պատկանող «Ջերմուկ գրուպ»‘ ընկերությունը:

Հանդիպեցինք նաև մամուլից շատ հայտնի՝ «Հանարդնախագիծ» ընկերությանը, որը պատկանում է ՀՀԿ խմբակցության անդամ, նախկին բնապահպանության և քաղաքաշինության նախարար Արամ Հարությունյանին: Վերջինս, օգտագործելով իր պաշտոնական դիրքը, քաղաքաշինության նախարար եղած ժամանակ սեփականացրել էր կառավարության դիմաց գտնվող շենքի մի մասը ու այն վարձակալությամբ է տալիս նույն կառավարությանը և յուրաքանչյուր տարի պետական բյուջեից մի քանի տասնյակ միլիոն դրամ վարձավճար ստանում: Պարզվում է, սակայն, անգամ Էթիկայի հանձնաժողովի նման հրապարակումից հետո իրավական գործընթացներ սկսելու, պատասխանատվության հարց բարձրացնելու հնարավորությունները սահմանափակ են: Գործող օրենսդրությամբ այդ գործարքները օրինական են համարվում:

«Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի» իրավախորհրդատու Հերիքնազ Տիգրանյանին չի զարմացրել Էթիկայի հանձնաժողովի այդ ուսումնասիրությունը: Իրենք նույնպես նման հետազոտություններ արել են ու պարզել, որ պետական գնումների ոլորտում մեծ են կոռուպցիոն ռիսկերը և առկա է շահերի բախում: Մտածել են, որ Քրեական դատավարության օրենքի համաձայն այն համավում է հաղորդում հանցագործության մասին, բայց իրավապահ մարմինները երբևէ հետամուտ չեն եղել՝ պարզելու կազմակերպության զեկույցի հիմքերն ու նշված փաստերը: «Մենք նախկինում դիմել էինք Էթիկայի հանձնաժողով, ՀՔԾ և դատախազություն՝ նախկին բնապահպանության նախարար Ա.Հարությունյանի հետ կապված։ Լինելով այդ պաշտոնին՝ նրա ընկերությունը մասնակցել էր Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանների վերամշակման աշխատանքներին և շահել էր մրցույթը: Բայց դատախազությունն ու ՀՔԾ-ն գտան, որ որևէ չարաշահման փաստ չի արձանագրվել, դա ընդամենը մեր ենթադրություններն են:

Տարիներ առաջ էլ դիմել էինք դատախազություն, թե ՀԴՄ կտրոնների ժապավենի վաճառքի մրցույթը հաղթել է մի ընկերություն, որը վերագրվում է ֆինանսների նախկին նախարար և ՊԵԿ նախկին նախագահ Գագիկ Խաչատրյանին ու նրա որդիներին: Բայց ամեն անգամ ստանում էինք ոչ թե որոշում քրգործ հարուցելու մասին, այլ գրավոր պատասխան այն մասին, որ դրանք ընդամենը մեր ենթադրություններն են՝ փաստով չհիմնավորված: Վերջում էլ չէին զլանում մեզ հիշեցնել սուտ մատնության հոդվածի մասին»,-ասում է Հ.Տիգրանյանը: Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովի նախագահ Սիրանուշ Սահակյանը նույնպես ցավով է նշում, որ իրենց ուսումնասիրությունը անմիջական իրավական հետևանքի չի կարող հանգեցնել, քանի որ այդ բոլոր կազմակերպությունների, պաշտոնատար անձանց և պետական մարմինների գործունեությունը մեր օրենսդրության տեսանկյունից համարվում են թույլատրելի:

Նա որպես հարցի լուծում առաջարկում է օրենսդրական փոփոխությունների միջոցով գոնե արգելել, որ պաշտոնատար անձի հետ փոխկապակցված ընկերությունը չմասնակցի տվյալ պաշտոնյայի պաշտոնավարման ոլորտի գնումներին: Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովը շուտով կավարտի իր գործունեությունը, և փոխարենը կստեղծվի նոր մարմին՝ Կոռուպցիայի կանխարգելման անկախ հանձնաժողովը:

Այն պետք է ունենա շահերի բախման տեսանկյունից կոռուպցիոն երևույթների վրա ազդեցության ավելի մեծ հնարավորություններ: Բայց այս հանձնաժողովի ստեղծման ժամկետները համընկան մեր երկրում տեղի ունեցած հեղափոխության հետ, այդ պատճառով էլ գործընթացները ուշացան: Նոր իշխանություններն իրենց փոփոխությունների մարաթոնում դեռ այս խնդրին չեն հասել, իսկ ԱԺ-ն չի արագացնում գործընթացները: Բայց այս դեպքում կարևորը ոչ այնքան այդ մարմնի շուտափույթ ստեղծումն է, որքան դրա հետագա գործունեությունը: Որպեսզի պետական պաշտոնյան՝ պատգամավորը կամ նախարարը, չկարողանա իր հետ փոխկապակցված ընկերության միջոցով մտնել պետության գրպանը, հատկապես՝ իր իսկ ղեկավարած գերատեսչության գրպանը:

Մանրամասները՝ տեսանյութում։

Արմինե Ավետյան