Պիտի հասկանանք՝ ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև ռազմական բախման դեպքում ինչպիսի՞ն կլինի ՀԱՊԿ-ի դերակատարությունը. Արա Պապյանը՝ Ադրբեջանին կարգավիճակ տալու մասին. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor.am-ի հարցազրույցը «Մոդուս Վիվենդի» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Արա Պապյանի հետ

– Պարո՛ն Պապյան, նախ՝ սկսենք Ռոբերտ Քոչարյանի և մյուսների գործով դատավարությունից: Երեկ տեղի ունեցավ այս գործով առաջին նիստը: Սահմանադրական դատարանի կայացրած որոշումից հետո Քոչարյանի պաշտպանական կողմը միջնորդություն է ներկայացրել դատարանին՝ երկրորդ նախագահին կալանավորումից ազատ արձակելու վերաբերյալ: Որոշումը դատարանը հրապարակելու է սեպտեմբերի 17-ին: Դուք ի՞նչ որոշում եք ակնկալում:

– Ես ակնկալում եմ, որ խափանման միջոցը չի փոխվի, որովհետև ես զուտ քաղաքական տեսանկյունից եմ նայում, չլինելով հարցի մասնագետ, բայց բավականին մանրակրկիտ ծանոթ լինելով տարբեր տեսակետներին, կարծում եմ՝ այն, ինչի վրա հղում է կատարվել հայցադիմումի մեջ, այն է՝ անձեռնմխելիությունը, դա տվյալ պարագայում կիրառելի չէ, որովհետև Զինված ուժերին ներգրավելը հասարակության դեմ հաստատ չի մտնում նախագահի գործառույթների մեջ:

– Վերջին շրջանում նորից աշխուժացել են քննարկումները ՀԱՊԿ-ում որևէ կարգավիճակով Ադրբեջանի հայտնվելու մասին՝ դիտորդի, գործընկերոջ, նույնիսկ անդամի: ՌԴ փոխվարչապետ Յուրի Բորիսովն էլ երեկ Երևանում հայտարարեց, որ ՀԱՊԿ-ն կողջունի հետխորհրդային ցանկացած պետության հետ համագործակցությունը, հատկապես՝ Ադրբեջանի: Տեղյա՞կ եք՝ ՀԱՊԿ կանոնադրությամբ՝ որևէ պետության կարգավիճակ տրամադրելու դեպքում արդյոք պարտադիր է անդամ բոլոր պետությունների համաձայնությունը, այսինքն՝ լիարժեք կոնսենսո՞ւս է անհրաժեշտ:

– Կարծում եմ՝ այո, որովհետև դա կանոնադրական փոփոխություն է, նման կարգավիճակ պիտի սահմանվի կանոնադրությամբ, իսկ նման փոփոխությունը պիտի կոնսենսուսով ընդունվի: Եվ ես չեմ կարծում, որ Ռուսաստանի ներկայացուցիչն իրավազոր է խոսելու բոլորի անունից, որ ողջունում են: Այո՛, Ռուսաստանն ակնհայտ խնդիրներ չունի Ադրբեջանի հետ, բայց մենք ունենք: Եվ այստեղ շատ հստակ պետք է հասկանանք, որ որևէ կարգավիճակը՝ գործընկեր կամ դիտորդ, ի՞նչ է նշանակում և ինչպիսի՞ լիազորություններ է ստանում: Ակնհայտ է, որ լիիրավ անդամ չի, բայց հաստատ ինչ-որ լիազորություններ պիտի ստանա: Եվ քանի որ սա պաշտպանական, ռազմական կառույց է, պիտի շատ հստակ հասկանանք, որ, օրինակ, եթե ռազմական բախում է տեղի ունենում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, Հայաստանը՝ անդամ, իսկ Ադրբեջանը՝ օրինակ՝ գործընկեր կամ դիտորդ, ապա ինչպիսի՞ն կլինի ՀԱՊԿ-ի դերակատարությունը: Սա կարևոր հանգամանք է: Պետք է հիշեցնեմ, որ մենք նաև երկկողմ ռազմական համագործակցության մեջ ենք Ռուսաստանի հետ, և վերջինը պարտավորություն ունի պաշտպանելու ոչ միայն նախկին ՍՍՀՄ սահմանները, այլ նաև, մասնավորապես, Ադրբեջանի հետ սահմանը: Հիմա ռուսական այդ պարտավորությունը՝ որպես առանձին երկիր, և ՌԴ-ի պարտավորությունը՝ որպես ՀԱՊԿ-ի անդամ, կարևորագույն երկիր, ինչպե՞ս պետք է այդ ամենը լինի: Սրանք հարցեր են, որոնք հստակ չեն, որովհետև, ցավոք, այդ փաստաթղթերի, առաջարկների բնօրինակները մենք չենք տեսնում, չենք կարողանում կարդալ: Սա դեռ աշխատանքային գործընթաց է, քննարկվում է: Բայց ես կարծում եմ՝ Հայաստանն ամեն դեպքում պետք է հստակ արտահայտի իր դիրքորոշումը, որ Ադրբեջանը չպիտի ստանա որևէ կարգավիճակ, քանի դեռ միջազգային իրավունքը ոտնահարում է, քանի որ զինադադարն ինքնին միջազգային իրավունքի պարտավորությունն է:

– Հայաստանը հետխորհրդային տարածքում ևս մեկ ինտեգրացիոն միավորման անդամ է՝ 2015 թվականին ՀՀ-ն պաշտոնապես դարձավ ԵՏՄ անդամ: Այս 5 տարիներն ինչպե՞ս եք գնահատում: Ձեզ բավարարո՞ւմ են արդյունքները:

– Ես մշտապես հանդես եմ եկել, որ ԵՏՄ-ին անդամակցությունը Հայաստանին առանձնապես բան չի տա: Սա թեև կոչվում է տնտեսական, բայց առավելապես քաղաքական կառույց է: Ինչ վերաբերում է բավարարելուն՝ ո՛չ, որովհետև այստեղ մի շատ կարևոր հանգամանք կա. խնդիրը միայն շուկան չէր: Մենք մոռանում ենք, որ երբ մենք Ասոցացման համաձայնագրից հրաժարվեցինք, մենք հրաժարվեցինք 5 մլրդ դոլարի փաթեթից, որը Հայաստանը պետք է որպես օգնություն ստանար: Մենք սա կորցրել ենք և դրա հատուցումը չենք ստացել, սա շատ կարևոր հանգամանք է: Մյուսը՝ մենք տեսնում ենք, մասնավորապես, Լարսի պարագայում, որ պարբերաբար այնտեղ, այսպես ասենք, օրինական և անօրինական խոչընդոտներ են ստեղծում հայկական ապրանքները տեղ հասցնելու: Կամ, օրինակ, վարորդական վկայականների հարցը, որ հստակ խտրական վերաբերմունք է: Այսինքն՝ մենք, այո՛, անդամակցել ենք, բայց դրանով մեր խնդիրները չեն լուծվել:

– Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին Հայաստան է այցելելու: Երկկողմ հարաբերություններին առնչվող ի՞նչ հարցեր պետք է քննարկեն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու Հասան Ռոհանին: Վերջերս խոսվում է, որ կրկին սկսում է օրակարգում հայտնվել, օրինակ, Իրան-Հայաստան երկաթուղու, Մեղրիի ազատ տնտեսական գոտին ակտիվացնելու հարցերը և այլն:

– Մեղրու հարցը, կարծում եմ, լուծվելիք հարց է: Հատկապես, եթե եվրասիական շուկայի համար է: Իսկ երկաթուղին, ես չեմ կարծում, որ հնարավոր է միայն երկկողմ մակարդակով լուծել, որովհետև այսօր այդ գումարները ո՛չ Հայաստանն ունի, ո՛չ Իրանը: Դա իմաստ կունենա, և ես բազմաթիվ անգամներ դրա մասին խոսել եմ, եթե ներառվի չինական ծրագրի մեջ: Վերջերս էլ Իրանի հետ 200 մլրդ ներդրումների պայմանագիր ստորագրեցին: Խոսքը Պարսից ծոց-Սև ծով երկաթուղային երթուղու մասին է: Այդ պարագայում Չինաստանը, հնարավոր է, և ներդրում անի: Բայց այստեղ կա ուրիշ խնդիր, մեր երկաթուղին մեր տնօրինման տակ չի, այն ռուսական երկաթուղու «Հարավկովկասյան երկաթուղի» դուստր ձեռնարկության տնօրինման տակ է, որի շահերն այդքան էլ մեր շահերի հետ չեն համընկնում:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Թամարա Հակոբյան