Վանա լճի Աղթամար կղզու Սուրբ Խաչ եկեղեցում սեպտեմբերի 8-ին Պոլսի հայոց պատրիարքարանի կողմից պատարագ մատուցվեց: Պատարագիչը Պոլսո պատրիարքի տեղապահ Սահակ եպիսկոպոս Մաշալյանն էր։ Կրոնական արարողությանը ներկա էին թուրք և քուրդ պաշտոնյաներ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ, Հայաստանից մեկնած ուխտավորներ:
Նշենք, որ Սուրբ Խաչ հայկական եկեղեցին պետական ֆինանսավորմամբ վերականգնվել է 2010 թվականին և բացվել որպես թանգարան։ Հայ համայնքին, սակայն, հնարավորություն է տրվել տարին մեկ անգամ պատարագ մատուցել եկեղեցում, ինչը նաև զբոսաշրջության տեսանկյունից մեծ օգուտներ է բերում Թուրքիային։ Ըստ թուրքական լրատվամիջոցների՝ այս տարի արդեն 162.000 զբոսաշրջիկ է այցելել Աղթամար կղզի:
Մինչ այդ, այս տարվա պատարագից օրեր առաջ Սուրբ Խաչ եկեղեցի են այցելել Ադրբեջանից մի խումբ անձինք՝ «Կովկասի ուդի-աղվանական համայնքի» ներկայացուցիչներ, այստեղ կրոնական ծես կատարել՝ պարզելով Թուրքիայի ու Ադրբեջանի դրոշները: Թուրքական լրատվամիջոցների հետ զրույցներում նրանք հայտարարել են, թե եկեղեցին կառուցել են քրիստոնյա աղվանները, և այն իրենց է պատկանում:
«1836 թ. Ռուսաստանը բոլոր աղվանական եկեղեցիները հանձնել է հայ եկեղեցուն: Իրականում սա աղվանական եկեղեցի է և, միաժամանակ, բոլոր քրիստոնյա թուրքերինը: Հայերը որտեղ խաչ են տեսնում, եկեղեցու նկատմամբ իրենց իրավունքների մասին են հայտարարում: Հայ եկեղեցու կողմից աղվանական եկեղեցիների յուրացումը շարունակվում է»,- հայտարարել է աղվանների համայնքի անդամ ներկայացած Ռաֆիգ Դանագարին՝ նշելով, որ դիմել են թուրքական իշխանություններին՝ եկեղեցին իրենց վերադարձնելու և այնտեղ ծեսեր կատարելու համար:
Սուրբ Խաչ եկեղեցի աղվանների այցելությունն ադրբեջանաթուրքական քարոզչամեքենայի հերթական քայլն է: Հայտնի է, որ Ադրբեջանը պարբերաբար հայտարարում է իր, և ոչ միայն իր տարածքում գտնվող հայկական եկեղեցիների՝ աղվանական ծագման մասին: Մինչդեռ, գոնե Աղթամարի Սուրբ Խաչի պարագայում, եկեղեցու հայկական պատկանելությունը նույնիսկ թուրքերը չեն վիճարկում, այն որպես հայկական եկեղեցի է ներկայացված նաև ադրբեջանական տարբեր տեղեկատվական հարթակներում:
Նշենք, որ աղվանական համայնքի ներկայացուցիչների հետ Աղթամարի եկեղեցի են այցելել նաև Ադրբեջանի կողմից ֆինանսավորվող «Հայերի անհիմն պնդումների դեմ պայքարի միության» (ASIMDER) ղեկավար Գյոքսալ Գյուլբեյն ու այս կազմակերպության այլ անդամներ:
«Պետք է այս սև խաչը հանել Աղթամարի եկեղեցուց, որովհետև այն վիրավորանք է Թուրքիայի Վան շրջանի բոլոր բնակիչների համար»,- ասել է Գյոքսալ Գյուլբեյը։
ASIMDER-ն ակտիվ հակահայկական գործունեություն է ծավալում: Կազմակերպության գրասենյակը տեղակայված է Իգդիր քաղաքում, որտեղ մեծ թվով ադրբեջանցիներ են բնակվում, այն ֆինանսական աջակցություն է ստանում ադրբեջանական հյուպատոսության կողմից: Նշենք, որ Գյոքսալ Գյուլբեյը մշտապես հանդես է գալիս հայատյաց ելույթներով ու թուրք-ադրբեջանական եղբայրության մասին հայտարարություններով: Դեռևս 2015 թվականին նա փորձել է խափանել Աղթամարի եկեղեցում մատուցվելիք պատարագը՝ հայտարարելով, որ հայերին չպետք է թույլ տալ Սուրբ Խաչ եկեղեցում ամեն տարի պատարագել:
«Արտերկրում գտնվող մեր բոլոր կազմակերպություններին սեպտեմբերին հրավիրում ենք Աղթամար կղզի: Այլևս հանդուրժողականություն չկա: Թուրքիայի արտաքին գործերի և մշակույթի նախարարություններին էլ դիմում ենք կոչով՝ այս պատարագները քաղաքական նպատակ են հետապնդում, անհրաժեշտ քայլերը ձեռնարկեք»,- ասել էր Գյուլբեյը: Անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ 2015 թվականին թուրքական իշխանությունները Պոլսո հայոց պատրիարքարանին արգելեցին Սուրբ Խաչում պատարագ մատուցել:
Գյուլբեյը տարբեր առիթներով հանդես է գալիս նաև հայերին Թուրքիայից արտաքսելու, հայկական դպրոցներն ու կառույցները փակելու կոչերով։
Էմմա Չոբանյան
