13.04.2026 | 23:32
Հոսանքազրկումներ՝ Երևանում և մարզերում
Իրանում 2025թ․ մահապատժի է ենթարկվել առնվազն 1639 մարդ. սա 1989 թվականից ի վեր ամենաբարձր ցուցանիշն է
Քաղաքականություն
13.04.2026 | 23:11
Իրանի իշխանությունները 2025 թվականին մահապատժի են ենթարկել առնվազն 1639 մարդու, ինչն ամենաբարձր ցուցանիշն է 1989 թվականից ի վեր։ Այս մասին հայտարարել են երկու հասարակական կազմակերպություններ՝ զգուշացնելով, որ հունվարին տեղի ունեցած բողոքի ցույցերից և Իսրայելի ու ԱՄՆ-ի հետ պատերազմից հետո մահապատիժը կարող է ավելի լայնորեն կիրառվել, գրում է France 24-ը։
Մահապատիժների թիվը 68 տոկոսով աճել է՝ 2024 թվականին Իրանում մահապատժի ենթարկված 975 մարդու համեմատ, այդ թվում՝ կախաղան բարձրացված 48 կանանց, ասվում է Նորվեգիայում գործող «Iran Human Rights» (IHR) և Փարիզում գործող «Միասին մահապատժի դեմ» (ECPM) կազմակերպությունների համատեղ տարեկան զեկույցում։
«Եթե Իսլամական Հանրապետությունը հաղթահարի ներկայիս ճգնաժամը, կա լուրջ ռիսկ, որ մահապատիժներն ավելի լայնորեն կօգտագործվեն որպես բռնաճնշումների գործիք»,- ասվում է զեկույցում։
IHR-ը նշել է, որ այս թիվը ներկայացնում է 2025 թվականին կախաղանների թվի «բացարձակ նվազագույնը»։
Զեկույցում նշվում է, որ մահապատիժների թիվը, անկասկած, ամենաբարձրն է IHR-ի կողմից 2008 թվականին դրանց հաշվառումից ի վեր, և ամենաշատը, որի մասին հաղորդվել է 1989 թվականից ի վեր՝ Իսլամական հեղափոխության առաջին տարիներից։ ՀԿ-ները նաև զգուշացրել են, որ «հարյուրավոր ձերբակալված ցուցարարներ շարունակում են մահապատժի և մահապատժի ենթարկվելու վտանգի տակ լինել»՝ 2026 թվականի հունվարին իշխանությունների դեմ բողոքի ցույցերի ժամանակ մահապատժի ենթարկվածների մեղադրանքներից հետո, որոնք ճնշվել են և, ըստ իրավապաշտպան խմբերի, հազարավոր մարդկանց մահվան և տասնյակ հազարավորների ձերբակալության պատճառ են դարձել։
«2025 թվականին օրական միջինը չորսից հինգ մահապատժի միջոցով վախ ստեղծելով՝ իշխանությունները փորձել են կանխել նոր բողոքի ցույցերը և երկարաձգել իրենց փլուզվող իշխանությունը»,- ասել է IHR-ի տնօրեն Մահմուդ Ամիրի-Մոգհադդամը։
Նույնիսկ փետրվարի 28-ին Իսրայելի և Միացյալ Նահանգների սկսած պատերազմի ժամանակ Իրանը կախաղան է հանել յոթ մարդու՝ կապված հունվարյան բողոքի ցույցերի հետ. վեցը դատապարտվել են արգելված ընդդիմադիր «Իրանի ժողովրդական մոջահեդներ» (MEK) խմբավորմանը անդամակցելու համար, իսկ մեկը՝ իրանա-շվեդական կրկնակի քաղաքացի, մեղադրվել է Իսրայելի օգտին լրտեսություն կատարելու մեջ։
Զեկույցում նշվում է, որ հատկապես թիրախ են դառնում արևմուտքում գտնվող քրդական փոքրամասնությունը և հարավ-արևելքում գտնվող բելուջները, որոնք երկուսն էլ մեծ մասամբ դավանում են իսլամի սուննիական ուղղությանը, այլ ոչ թե Իրանում գերիշխող շիա թևը։ Ասվում է, որ մահապատժի ենթարկվածների գրեթե կեսը դատապարտվել է թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների համար։
ՀԿ-ների տվյալներով՝ մահապատժի է ենթարկվել առնվազն 48 կին, ինչը վերջին 20 տարվա ընթացքում գրանցված ամենաբարձր թիվն է և 55 տոկոսով ավելի, քան 2024 թվականին, երբ կախաղան էր բարձրացվել 31 կին։ Զեկույցում ասվում է, որ նրանցից 21-ը մահապատժի է ենթարկվել իրենց ամուսինների կամ փեսացուների սպանության համար։ Իրավապաշտպան խմբերը նշել են, որ ամուսիններին կամ ազգականներին սպանելու համար մահապատժի ենթարկված կանայք հաճախ բռնի հարաբերությունների մեջ են եղել։
Կախաղանի միջոցով գրեթե բոլոր մահապատիժներն իրականացվել են բանտերում, սակայն հրապարակային կախաղանների թիվը 2025 թվականին եռապատկվել է՝ հասնելով 11-ի, ասվում է զեկույցում։ Իրանի քրեական օրենսգիրքը թույլ է տալիս մահապատժի այլ մեթոդներ, սակայն վերջին տարիներին բոլոր հայտնի մահապատիժները կատարվել են կախաղան հանելով։
Իրավապաշտպան խմբերը, այդ թվում՝ Amnesty International-ը, նշում են, որ Իրանը մեկ շնչի հաշվով աշխարհում ամենաշատ մահապատիժներն է իրականացնում՝ բացառությամբ Չինաստանի, որի վերաբերյալ հավաստի տվյալներ չկան։
Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի
