ՌԴ-ն վաճառում է ՀՀ-ի շահը թուրքերին․ Փաշինյանը խրատվել է՝ փորձում է Կրեմլին հետ կանգնեցնել Արևմուտքով․ Սարո Սարոյան․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor TV–ի հարցազրույցը քաղաքագետ Սարո Սարոյանի հետ

–Ի՞նչ կարող է տալ հայ-ադրբեջանական սահմանին միջազգային դիտորդների տեղակայումը, և դրանից հետո նոր դեմարկացիայի մաիսն խոսելը կամ ընդհանրապես պրոցես սկսելը: Սա Նիկոլ Փաշինյանի առաջարկն է, ի դեպ հիշեցնեմ, որ Մինսկի խմբի համանախագահները կարծես թե ողջունել են այս առաջարկը, այժմ Ադրբեջանի պատասխանն է սպասվում:

-Միջազգային դիտորդների ներգրավումն ուժային բալանսի որոշակի հավասարակշռում է նշանակում: Այդ տեսանկյունից է պետք նման հանգամանքը աչքի առաջ ունենալ, բայց հարցն այն է, թե արդյո՞ք հնարավոր է դրան հասնել, թե՞ դա ընդամենը քայլ էր, որպեսզի Ռուսաստանի հետ ՀՀ կառավարության երկխոսությունը այլ հուն տեղափոխվի:

-Ի՞նչ խնդիրներ էիք նկատել:

-Կա մտահոգություն, որ, այսպես ասած, սա այլընտրանքային ճանապարհի զգուշացում է Ռուսաստանին, որպեսզի նա հավասարակշռի կամ ինչ-որ պահանջներից հետ կանգնի և այլն, այսինքն՝ սա քայլ էր ընդամենը ռուսական քաղաքականության վրա ազդելու համար: Թե որքանով է լուրջ միջազգային դիտորդներ հրավիրելու մտադրությունը, պարզ չէ, մենք ընդամենը առաջին դրսևորումն ենք տեսնում, չէ՞ որ մեր աչքի առաջ է նաև այն, որ, օրինակ, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդ դիմելու և նման կարգի քայլերից մեր կառավարությունը միշտ խուսանավել է: Ակնհայտ է, որ դա Կրեմլի ցանկություններից դուրս է եղել… Հիմա մենք տեսնում ենք, որ առաջին անգամ մի իմպուլս է գալիս, որ եվրոպական կամ արևմտյան ինչ- որ աշխարհաքաղաքական կենտրոնի հետ քայլ է արվում՝ խնդիրը օրակարգում մի քիչ այլ ընթացքով առաջ տանելու համար:

–Այսօր մեր քաղաքական գործիչները շատ զբաղված են ընտրություններով, քաղաքացիներից ձայներ խնդրելով և այլն, բայց անվտանգային հարցը, որ երկրի թիվ մեկ օրակարգն է, դուրս մղված է… Դուք հասկացե՞լ եք Ռուսաստանի դերն այսօրվա իրադրության մեջ: Մենք դիմեցինք ՀԱՊԿ-ին, դիմեցինք Ռուսաստանին, սակայն մեզ անվտանգության երաշխիքներ տալու, նյութական աջակցություն ցույց տալու փոխարեն եղավ պատասխան՝ գնացե՛ք, պայմանավորվե՛ք սահմանազատման վերաբերյալ, մենք էլ կլինենք խորհրդատու։

-Դա արդեն իսկ ներգրավման ձևաչափ է, Ռուսաստանը, ըստ էության, իր դաշնակցային պարտավորությունների կատարումը այդպես մեկնաբանելով՝ արդեն իսկ ուղղորդում է Հայաստանին՝ անելու  քայլեր, որոնք իր շահերից են բխում: Իրենք հենց այդպես են իրենց շահերը իրացնում, այստեղ խնդիր կա՝ Հայաստանը փաստի առաջ է կանգնած. Ադրբեջանը մուտք է գործել ՀՀ և փաստորեն նվաճել է Հայաստանի տարածքի ինչ-որ մի մաս, և Նիկոլ Փաշինյանը հույս է ունեցել, որ խնդիրը հնարավոր է լուծել ՀԱՊԿ-ի շրջանակում, կամ հայ-ռուսական դաշնակցային հարաբերությունների շրջանակում:

-Բայց դա արդարացվա՞ծ հույս չէր, չէ՞ որ մենք պայմանագրեր ունենք:

– Արդարացված չէր, որովհետև անհիմն հույս էր կապվում, թե այս ամբողջ գործընթացն ուղղորդվում է միայն թուրքական կենտրոններից՝ Անկարայից և Բաքվից, և Ռուսաստանը, ըստ էության, փաստի առաջ է կանգնելու և փորձելու է Հայաստանի հետ այդ խնդիրը լուծել: Բայց հենց ռուսական այսպիսի ներգրավվածությունն արդեն իսկ ցույց է տալիս, որ դա Բաքվի և Կրեմլի միջև, շատ ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ Անկարայի և Կրեմլի միջև պայմանավորվածության արդյունք է: Այդ պայմանավորվածության արդյունքը մեր հանրությունը մի քիչ լավ չի պատկերացնում: Ես ստիպված եմ ավելի կոնկրետ այդ մեխանիզմը բացատրել. դա ռուսական քաղաքական շատ հայտնի մեխանիզմ է, որը գործում է երևի թե արդեն երկու դարից ավելի, հատկապես Ցարական Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև այդ մեխանիզմը շատ էր կիրառվում, երբ որ քրիստոնյա բնակչության հալածանքների հողի վրա Ռուսաստանը «փրկչի» լուսապսակը, դափնեպսակն իր գլխին առնելով, կամ իր վրա գցելով «փրկչի» թիկնոց, գալիս էր «փրկելու» քրիստոնյա ժողովրդին և ստանալու իր շահերը: Այդպիսի քաղաքականությունն իր զարգացումներն ապրեց բոլշևիկյան Ռուսաստանի կողմից, երբ որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ձևավորվեց այնպիսի տարածք, որտեղ արդեն ռուս-թուրքական համատեղ ուժերով տվյալ տարածքի շուրջ վաճառք էր կատարվում, և յուրաքանչյուրն իր շահերն էր կորզում: Իրենց ներքին, գաղտնի պայմանավորվածությամբ թուրքական կողմը հարձակվում էր, և հետո Ռուսաստանը գալիս էր «փրկչի» կերպարով և հետո կիսում էին այդ տարածքը, մեր առաջին հանրապետության ավարտն այդպես է եղել, Լենին-Աթաթուրք համաձայնություն է կայացել…, Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրով ՀՀ տարածքները միմյանց միջև կիսել են:

-Բայց դա ի՞նչ կապ ունի այսօրվա հետ:

-Շատ ուղիղ կապ ունի. այդ նույն մեխանիզմը կիրառվել է նաև Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ: Մենք տեսանք, որ հայկական Արցախը կիսվեց Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև և Աղդամում ստեղծվեց ռուս-թուրքական մոնիթորինգային կենտրոն, որը հենց ռուս-թուրքական համաձայնության վկայությունն է: Այդ կենտրոնն ստեղծվել է առաջին հերթին հայկական զինուժի շարժը մոնիթորինգ անելու համար, և այլ զարգացում թույլ չտալու համար:

-Իսկ սահմանային միջադեպերի հետ ի՞նչ առնչություն կա:

-Հիմա նույն մեխանիզմի կիրառությունն է. մեր հանրությունը, քաղաքական ուժերը չեն հասկանում, որ այն, ինչ եղել է Սև լճի շրջանում, այդ նույն տրամաբանությամբ է իրագործվում. սկզբում կայացվում է ռուս-թուրքական համաձայնություն, հետո թուրքերը հարձակվում են…: Թուրք-ադրբեջանական կողմը և Ռուսաստանը այստեղ ևս երկուստեք շահեր ունեն, որոնք կապված են նաև կոմունիկացիաների բացման հետ…

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Ռոբերտ Անանյան