Ընտրարշավի առանցքում ոչ թե ծրագրերն էին, այլ հակաքարոզչությունը․ «Ռեգիոն»-ի հետազոտությունը

«Ռեգիոն» հետազոտական կենտրոնի ուսումնասիրության համաձայն՝ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների պաշտոնական քարոզարշավի ընթացքում մեդիայում և քաղաքական ուժերի ֆեյսբուքյան էջերում գերակշռել են հակաքարոզչությունը, ընտրակաշառքի ու խախտումների թեմաները, մինչդեռ ծրագրային դրույթներին համեմատաբար քիչ ուշադրություն է հատկացվել։ Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ ուսումնասիրված բոլոր մեդիաներում բացասական գնահատականների հիմնական թիրախը եղել են ՔՊ-ն և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

««Միշտ կապի մեջ Հայաստանը»  եւ 2026-ի ընտրությունները. պաշտոնական քարոզարշավ

Հետազոտության մասին – Սրանք «Ռեգիոն» կենտրոնի «Միշտ կապի մեջ Հայաստանը» եւ 2026-ի ընտրությունները» եռամաս հետազոտության երկրորդ մասի (2026-ի համապետական ընտրությունների պաշտոնական քարոզարշավի) մի շարք վիճակագրական տվյալներ են, որոնցում արտացոլված են՝

• 3 հայաստանյան (Aravot.am, Civilnet.am, Factor.am) եւ 2 արտասահմանյան (Azatutyun.am, Sputnik Արմենիա) մեդիաների՝ պաշտոնական քարոզարշավի ինֆորմացիոն ուղեկցման առանձնահատկությունները։
• Մասնակից քաղաքական (19-1) ուժերի՝ ՖԲ-յան քարոզարշավներն առաջ մղելու պրակտիկան։ Այս դեպքում ուսումնասիրել ենք քաղուժերի պաշտոնական էջերը։

Այս տվյալները 2026-ի ընտրական գործընթացի ողջ պատկերի միայն մի մասն են։ Հետազոտության ավարտից հետո բոլոր տվյալները լայնորեն կհանրայնացնենք մեկ միասնական, վիճակագրական եւ բովանդակային հաշվետվությամբ։

Այս աշխատանքը «Ռեգիոն» հետազոտական կենտրոնն իրականացնում է ԵՄ եւ Գերման Մարշալ հիմնադրամի Black Sea Trust ծրագրի աջակցությամբ։

Ի՞նչ ենք հետազոտել, երբ վերլուծել ենք 5 մեդիա հարթակներում միասնաբար 3390 ընտրությունների թեմայով նյութ, եւ 4770 նյութ 19 քաղուժերի ՖԲ-յան էջերում։

• Ովքե՞ր են խոսել, ո՞ւմ մասին են խոսել, ինչպե՞ս են խոսել եւ ի՞նչի մասին են խոսել քարոզարշավի ընթացքում։
• Ինչպե՞ս են դիտարկված ԶԼՄ-ները հանրայնացրել նախընտրական մասնակից քաղուժերի, ընտրական գործընթացը կազմակերպող տարբեր կառույցների, այլ խմբերի ուղերձներն իրենց լսարաններին ի գիտություն, եւ ինչպե՞ս են ՖԲ-ի կիրառմամբ ընտրազանգվածի հետ հաղորդակցվել մասնակից քաղուժերը, որպես քարոզարշավի գլխավոր ինֆորմացիոն դերակատարներ։

Այս հարցերով ենք իրականացրել մեր հետազոտությունը ։

Ինտենսիվությունը

Մեդիա – Քարոզարշավի ընթացքում մեդիայում եւ ՖԲ-ում ընտրական թեման հասավ ինտենսիվության գագաթնակետի, չնայած նախքան այդ էլ արձանագրված բավական ակտիվ անդրադարձներին իշխանության հարց լուծող այս գործընթացին։

Նախընտրական նյութերի քանակը տարբեր ԶԼՄ-ներում կապված է եղել ոչ միայն կոնկրետ այդ մեդիային բնորոշ ձեռագրերի, այլեւ նախընտրական բազմաձայնության հետ։ Այն միշտ չէր, որ համընկնում էր բազմակարծության հետ, չնայած, որ մեդիան իր հարթակներում գեներացրել է ոչ միայն 19 մասնակից ուժերի խոսքը, այլեւ մասնագիտական-քաղաքացիական ու այլ հանրային խմբերի կարծիքներն ու գնահատականները։ Հաշվի առնելով նշված ԶԼՄ-ների խմբագրական ձեռագրերը, ամենօրյա արտադրական հզորությունների պրակտիկան, այլ հարակից հանգամանքները, մի կողմից, իսկ մյուս կողմից՝ մասնակից ուժերի քանակը, ԶԼՄ-ներում այնուամենայնիվ գերակշռել են տարբեր բնակավայրերում ընտրողների հետ հանդիպումների լուսաբանումն ու նախընտրական «օրվա այլ լրատվությունը»։

Մեկ քարոզչական օրվա ընթացքում նշված ԶԼՄ-ների՝ ընտրական թեմաներով նյութերի առավելագույն քանակը տարբեր է եղել։ Օրինակ՝ 1 օրվա ընթացքում 55 ընտրությունների մասին նյութ Sputnik Արմենիա-ում, 86 նյութ -Aravot.am-ում։

ՖԲ քաղաքական էջեր- Մեր հետազոտած ՖԲ-յան քաղաքական էջերը տարբերվել են նախընտրական քարոզչական նյութերի եւ քանակով, եւ ամենօրյա ռեժիմով այն համալրել/չհամալրելու առումով։

Ձեւավորվել են քաղուժերի երեք խմբեր ըստ իրենց պաշտոնական էջով ՖԲ-յան լսարանների շրջանում տարածած նյութերի քանակի.

• Առավել ինտենսիվ քարոզած ուժեր – Հայաստան դաշինք (19%),

ՔՊ – 14%, ԱԺԲ – 11%:

• Միջին ինտենսիվությամբ քարոզած ուժեր – Միասնության թեւեր (7%), Ուժեղ Հայաստան (5%), ՀԱԿ (5%), ԼՀԿ (5%), ԴՕԿ – 5%
• Բոլորից նվազ ինտենսիվությամբ քարոզած ուժեր – ԲՀԿ (2%), Բոլորին դեմ եմ (2%), Հանրապետություն (2%), Հանուն հանրապետության  (2%), Շնորհապետական կուս , Ռեֆորմիստներ, Նոր ուժ, Ժողովրդավարական համախմբում (յուրաքանչյուրը՝ 1%), ՔԺԿ (0,08%)[1]:

Ինչպե՞ս. քարոզարշավային նյութերի վիզուալացում

Քարոզարշավային տեսանյութերն ու ուղիղ միացումները, տեսահարցազրույցներն ու բանավեճերը, քարոզչական հոլովակները միասնաբար շոշափելի (որոշ դեպքերում՝ գլխավոր) մաս են կազմել քարոզարշավի մասին նյութերի զանգվածում։

Մեդիայում դա կապված է եղել մեդիա ձեռագրերի եւ մեդիա առանձնահատկությունների հետ (օրինակ Sputnik Արմենիա-յում եւ Civilnet.am –ում գերակշռել են տեքստային տարբերակները, Factor.am-ում՝ տեսանյութերը, Azatutyun.am եւ Aravot.am-ում՝ տեքստային եւ վիդեո նյութերը մոտավորապես համաչափ են եղել);

ՖԲ քաղաքական էջերում հիմնականում տեսանյութերի միջոցով են քարոզել 9 ուժեր (Ուժեղ Հայաստանը – 93% տեսանյութ,

Նոր ուժը – 85%, Հայաստան դաշինքը – 84%, Միասնության թևերը – 72%, ԲՀԿ-ն – 72%, Ժողովրդավարական համախմբումը – 70%, ՔՊ –ն – 68%, Շնորհապետական կուսակցությունըը– 65%, ԼՀԿ –ն – 61%):

Հարկ է նշել, որ այս նախընտրական փուլում եւ այս ԶԼՄ-ների կատարմամբ լսարաններին առաջարկվել է հետեւել ոչ միայն հիմնականում երկու եւ ավելի ժամ տեւողության նախընտրական տեսանյութերին, այլեւ՝ դրանց կարճ թեմատիկ, առանձին նյութերի տեսքով եւ տեքստային ուղեկցությամբ  տարբերակներին։

Քարոզարշավային նյութերի աղբյուրները

 Մեդիա – ուսումնասիրված ԶԼՄ-ներում, բացի Aravot.am-ից (55%), էապես գերակշռել են սեփական արտադրության նյութերը (Azatutyun.am- 95%, Factor.am – 75%, Sputnik Արմենիա – 71%, Civilnet.am – 70%): Տեղեկտվական ուրիշ աղբյուրներին տարբեր մեդիա հարթակներ տարբեր մոտեցումներ են ունեցել; Բոլորից շատ անգամ հայաստանյան այլ ԶԼՄ-ների նյութերին հղումներ/ ամբողջական արտատպություններ արձանագրել ենք Aravot.am –ում (նյութերի 10%-ը հայաստանյան այլ ԶԼՄ-ներից)։ Մյուսներից ավելի շատ անգամ սոցցանցային տարբեր օգտատերերի գրառումներ տեղ են գտել Aravot.am-ում (17%), Sputnik Արմենիայում (10%): Պայմանական «այլ աղբյուրներին» հղումներով նյութեր (այս խմբում ենք դասել ՀՀ պաշտոնական/ուժային կառույցների հաղորդագրությունները, արտասահմանյան ԶԼՄ-ների նյութերը) բոլորից քիչ անգամ հրապարակել է Azatutyun.am-ը (3%), որն ի դեպ ամենից քիչ անգամ է իր օնլայն հարթակի միջոցով շրջանառել նաեւ սոցցանցային ծագման քարոզչական բովանդակություններ (1%)։

Հատկանշական է, որ ուսումնասիրված մեդիա հարթակներից ոչ մեկում չեն օգտագործվել ՔՊ-ամերձ ԶԼՄ-ների նյութերը։

ՖԲ-յան քաղաքական էջեր – բոլոր մասնակից ուժերի պաշտոնական էջերի քարոզչական նյութերի ծանրակշիռ մեծամասնությունը սեփական արտադրության են եղել։ Բայց նաեւ այս հարթակներում շրջանառվել են իրենց մասնակցությամբ տարբեր ԶԼՄ-ներում կազմակերպված բանավիճային նյութերը, հարցազրույցները։ Տարբեր ԶԼՄ-ների միջոցով ընտրազանգվածի հետ հաղորդակցվելու հնարավորությունից չեն հրաժարվել նաեւ նախընտրական ֆինանսական մեծ կարողություններով եւ սեփական արտադրության մեծ քանակի նյութերով իրենց էջերը հեղեղած ուժերը  (ՔՊ-ն – նյութերի 15% հայաստանյան այլ ԶԼՄ հարթակներից), Ուժեղ Հայաստանը (5%), Հայաստան դաշինքը (3%): Այս երեք ուժերը, սակայն, իրենց էջերում տեղադրել են Հանրային ՀԸ, Արմենիա ՀԸ, Factor.am -ում, «Glumoff պոդքասթում» (Ռադիո «Վան») ունեցած հարցազրույցները։ Մնացած քաղուժերի էջերում, բացառությամբ ԼՀԿ-ի եւ ԱԺԲ-ի, հայաստանյան ԶԼՄ-ների ցանկը, որոնց նյութերն օգտագործվել են ՖԲ-յան էջերում, ավելի բազմազան է եղել։

Ովքե՞ր եւ ինչպե՞ս քարոզարշավի ընթացքում

Մեդիա – Քարոզչությունը տարբեր ԶԼՄ-ներում տարբեր դերակատարների՝ քաղուժերի, լրագրողների, փորձագետների/ՀԿ-ներկայացուցիչների/այլ մասնագետների, պարզ քաղաքացիների, այլոց կատարմամբ գլխավորապես կառուցված է եղել հակաքարոզչության եւ «այլ ուժերի» մասին բացասական հիշատակումների վրա[2]։ Հակաքարոզչությունն ընթացել է հստակ հասցեական թիրախավորմամբ, ատելության խոսքի, անձնական վիրավորանքների,  սպառնալիքների, պիտակավորման կիրառմամբ։ Այսպես, ՔՊ-ն իր հնչեցրած բացասական հստակ հասցեական գնահատականներով առաջին տեղում է հայտնվել Azatutyun.am-ում (ուրիշների 612 (-) հիշատակումների 20%) եւ Factor.am –ում ( 779 (-) հիշատակումների 22%): Մյուս ԶԼՄ-ներում այս իշխանական ուժի բացասական նշանով խոսքն ավելի ցածր հորիզոնականներում է: Օրինակ, Sputnik Արմենիա –ում այս տեսանկյունից ավելի շատ քննադատական խոսք է հնչել փորձագետների, Հայաստան դաշինքի ներկայացուցիչների, արտերկրներից՝ ՌԴ ներկայացուցիչերի կատարմամբ։  Aravot.am-ում ավելի շատ հնչել է Ուժեղ Հայաստանի, Հայաստան դաշինքի խոսքն ընդդեմ ՔՊ-ի (համապատասխանաբար՝ 15% եւ 12%): ՔՊ-ի հնչեցրած ՝ ուրիշների, այդ թվում՝ ԲՀԿ-ի մասին բացասական հիշատակումներն այնքան են եղել (7%), որքան որ այս մեդիա հարթակում ԲՀԿ-ն է խոսել ՔՊ-ի եւ նրա վարած քաղաքականության մասին (7%)։

Տարբեր պիտակավորումներով մրցակիցների խոսքը քարոզչական նույն օրվա ընթացքում եւ հետագա օրերին նույնպես հոլովվել/ հակադարձվել է մրցակից ուժի կողմից, դրանով ավելացնելով մեդիա հարթակներում սկանդալային բնույթի լրատվության քանակը։

Ո՞ւմ դեմ է եղել քարոզարշավը. ո՞ւմ մասին (-) նշանով

Միանշանակ քարոզարշավն ընթացել է ՔՊ-ի եւ նրա առաջնորդի դեմ։

Բոլոր ուսումնասիրված ԶԼՄ-ներում հենց այս ուժին եւ անձամբ Ն. Փաշինյանին են հասցեագրվել հնչած բոլոր բացասական գնահատականների մեծ մասը.

Azatutyun.am –ում ՔՊ-ն տարբեր մասնակիցների կատարմամբ ստացել է բոլոր բացասական հիշատակումների  67%, Ուժեղ Հայաստանը – 19%,

Բարգավաճ Հայաստանը – 9%, Հայաստան դաշինքը – 3%: Համեմատության համար նշենք, որ Azatutyun.am-ում ուրիշ 5 քաղուժերից յուրաքանչյուրի (Լուսավոր Հայաստան, Միասնության թեւեր, Նոր ուժ, Ալյանս, Հանրապետություն ) հասցեին ասված (-) խոսքը 1%-ը չի գերազանցում։

Sputnik Արմենիա–ում ՔՊ-ն ստացել է բոլոր բացասական հիշատակումների  82%, Ուժեղ Հայաստանը՝ 11%, Բարգավաճ Հայաստանը՝ -6%, Հայաստան դաշինքը – 1%, Միասնության թեւերը – 0.2%։

Մնացած 14 մասնակից քաղուժերը բացասական նշանով չեն հիշատակվել։

Civilnet.am –ում ՔՊ -ն ստացել է բոլոր բացասական հիշատակումների 66%, Ուժեղ Հայաստանը – 20 %, Բարգավաճ Հայաստանը – 8 %, Հայաստան դաշինքը – 2%, Նոր ուժը – 1%։ Բացասական նշանով հիշատակվել են նաեւ ուրիշ 5 ուժեր (Միասնության թևեր, Լուսավոր Հայաստան, Բոլորին դեմ եմ, ԴՕԿ, Շնորհապետական կուսակցություն), բայց նրանցից յուրաքանչյուրի բացասական հիշատակումները 0.5% չեն գերազանցել։

Factor.am – ում ՔՊ-ի բացասական հիշատակումները կազմել են

57%, Ուժեղ Հայաստանինը – 28 %, Բարգավաճ Հայաստանինը – 9%,

Հայաստան դաշինքինը – 2 %։ Մնացած 15 ուժերից յուրաքանչյուրի հասցեին հնչած բացասական հիշատակումների քանակը 1% չեն գերազանցել։

Aravot.am-ում ՔՊ –ի հասցեին հնչած բացասական հիշատակումների քանակն ամենից շատն է եղել – 88%, այնուհետեւ շեշտակի տարբերությամբ՝ Ուժեղ Հայաստանի մասին բացասական գնահատականներն են եղել (7 %), Բարգավաճ Հայաստան – 3%, Հայաստան դաշինքի մասին– 1 %:  Ուրիշ 7 ուժերից (Միասնության թևեր, Լուսավոր Հայաստան, Բոլորին դեմ եմ, Նոր ուժ, ՀԱԿ, ԴՕԿ, Հանրապետություն) յուրաքանչյուրի հասցեին հնչած բացասական գնահատական/հիշատակումները 0.3 % չեն գերազանցել։

Ինչի՞ մասին է եղել քարոզարշավը. առաջմղվող թեմաները մեդիայում

Քարոզարշավի ընթացքում մեդիայում եւ քաղուժերի ՖԲ-յան հարթակներում ավելի շատ խոսել են բուն քարոզարշավի (կոշտ, ոչ նորմատիվային  հռետորաբանություն), ընտրական խախտումների/ընտրակաշառքի, ընտրական գործընթացին զուգահեռ աճող իրավական վարույթների մասին, քան ուժերի ծրագրային դրույթների, «ի՞նչ ենք անելու եւ ինչպե՞ս ենք դա անելու» մասին։ Եղել են թեմատիկ, ոչ մեծաքանակ  նյութեր, որոնցում մեդիան ներկայացրել է տարբեր առանցքային քաղաքական դերակատարների ծրագրային դրույթները հանրային նշանակության ու զգայուն խնդիրների մասին (Azatutyun.am, Civilnet.am)։ Այս նպատակով հրապարակվել են նաեւ հարցազրույցներ ու տարբեր ուժերի, մասնագետների մասնակցությամբ բանավիճային հաղորդումներ (Factor. am, Aravot.am, Civilnet.am, Azatutyun.am)։

Տարբեր շեշտադրումների բերումով մեր հետազոտած ԶԼՄ-ներում ձեւավորվել են թեմատիկ տարբեր ռեյտինգներ։ Եվ դրանցում ավելի ստորին հորիզոնականներում են եղել այնպիսի խնդիրներ, ինչպես Ղարաբաղյան հակամարտությունն է[3] (որը նախորդ, 2021թ. ընտրությունների առանցքային թեման էր), արցախահայերի խնդիրները[4], Ադրբեջանում հայ գերիների թեման, եկեղեցու թեման։  Անսպասելի քիչ է եղել «Արտաքին միջամտության» թեմայով նյութերի քանակը, որոնցում ներկայացվել են ինֆորմացիոն եւ այլ միջամտությունների պատմությունները, այլ հարակից խնդիրներ։

Թեմաների առաջնահերթություն

Azatutyun.am –

Ընտրակաշառք/այլ խախտումներ – 20%

Քարոզարշավ – 15%

Արտ. քաղաքական – 13%

Իրավական համակարգ – 12%

Անվտանգություն – 10%

Սոց–տնտ. խնդիրներ – 7%

Sputnik Արմենիա

Արտ. քաղաքական – 19%

Քարոզարշավ – 15%

Սոց–տնտ. խնդիրներ – 11%

Իրավական համակարգ-10%

Ընտրակաշառք/այլ խախտումներ-9%

Անվտանգություն – 9%

Civilnet.am

Արտ. քաղաքական – 20%

Արտաքին միջամտություն – 10%

Քարոզարշավ – 9%

Իրավական համակարգ – 9%

Ղարաբաղյան հակամարտություն – 8%

Ընտրակաշառք/այլ խախտումներ – 8%

Factor.am

Ներքաղաքական- 23%

Քարոզարշավ – 12%

Անվտանգություն -10%

Ընտրակաշառք/այլ խախտումներ -10%

Իրավական համակարգ – 9%

Արտ. քաղաքական –  9%

Սոց–տնտ. խնդիրներ – 8%

Aravot.am –

Ներքաղաքական- 13%

Քարոզարշավ – 12%

Անվտանգություն -12%

Արտ. քաղաքական –  10%

Սոց–տնտ. խնդիրներ – 9%

Ընտրակաշառք/այլ խախտումներ -8%

Իրավական համակարգ – 7%

Լաուրա Բաղդասարյան

«Ռեգիոն» հետազոտական կենտրոնի տնօրեն

Ֆորմալ առումով ՖԲ-յան իր էջով քարոզարշավ իրականացրած ուժերի շարքում ենք դասել նաեւ Քրիստոնեա-ժողովրդավարական կուսակցությանը, որը քարոզարշավային 29 օրերի ընթացքում իր էջում տեղադրել է ընդամենը 5 նյութ:

Նշանային (0, +, -) գնահատականներն ու հիշատակումները դասդասել ենք դրանց ուղիղ իմաստաբանական տեսանկյունից, երբ կոնկրետ անվանվում է ում մասին է խոսքը, իսկ գնահատականն արտահայտում է հստակ  դրական, բացասական կամ չեզոք վերաբերմունք։

Այս խմբում ենք դասել բոլոր այն ելույթները, որոնցում հիշատակվել են հակամարտության հետ կապված հարցերը նախքան 2025-ի օգոստոսը։

Այս խմբում ենք դասել բոլոր այն ելույթները, որոնցում խոսվել է արցախահայերի մասին 2023 թ. տեղահանությունից հետո»։