Ադրբեջանը կարող է լինել ԵՏՄ-ի «արտոնյալ գործընկե՞ր». Բաքուն համագործակցության տարբերակներ է փնտրում

Ուզբեկստանի Սենատը երկուշաբթի հաստատել է երկրի՝ դիտորդ-պետության կարգավիճակով ԵՏՄ-ին մասնակցության մասին Կառավարության առաջարկը: Այս նորությունը բավական ակտիվ լուսաբանվում է ադրբեջանական մամուլում, տարբեր շրջանակներ էլ կրկին օրակարգ են բերում Ադրբեջանի՝ ԵՏՄ-ին հնարավոր  անդամակցության ու համագործակցության հարցերը: Միաժամանակ, որոշ փորձագետներ Բաքվին ԵՏՄ-ի հետ գործընկերության նոր տարբերակներ են առաջարկում։

Մասնավորապես, ադրբեջանական կայքերից մեկը հարցազրույց է հրապարակել ԵՏՄ ինստիտուտի տնօրեն Վլադիմիր Լեպեխինի հետ, որտեղ խոսվում է Ադրբեջան-ԵՏՄ համագործակցության հնարավորության մասին: Նա առաջարկում է ԵՏՄ-ում Ադրբեջանի հետ գործակցության նոր տարբերակ՝ «արտոնյալ գործընկերություն»։

«Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա այն ունի բոլոր հիմքերը՝ դառնալու ԵՏՄ «արտոնյալ» գործընկեր՝ միության հետ կնքելով իր համար շահավետ առևտրային համաձայնագրեր։ Միևնույն ժամանակ, պետք է տարբերակել ԵՏՄ-ում մասնակցությունը դե ֆակտո և դե յուրե։ Ադրբեջանի՝ մոտակա տարիներին դե յուրե ԵՏՄ անդամ կամ նույնիսկ դիտորդ դառնալը գրեթե անհնար է՝ Հայաստանի կողմից հակազդեցության պատճառով: Սակայն ոչինչ չի խանգարում Ադրբեջանին դե ֆակտո դառնալ ԵՏՄ ծրագրերի մասնակից, ինչպես արդեն ասացի՝ «արտոնյալ գործընկերոջ» կարգավիճակով»,- ասել է Վլադիմիր Լեպեխինը։

Ադրբեջանի՝ ԵՏՄ-ի հետ գործակցելու հարցն առաջին անգամը չէ, որ առաջ է քաշվում, այն պարբերաբար ինֆորմացիոն տարբեր առիթներով օրակարգ է բերվում Ադրբեջանի ու Ռուսաստանի տարբեր շրջանակների կողմից։

Նշենք, որ «Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014թ. մայիսի 29-ի պայմանագիրը» չի սահմանում «գործընկերոջ» կարգավիճակ այս կամ այն պետության համար: ԵՏՄ-ն երրորդ երկրների հետ համագործակցում է ազատ առևտրի գոտու մասին պայմանագրեր, համագործակցության հուշագրեր կնքելու, ինչպես նաև Միությունում «դիտորդ» պետության կարգավիճակի շրջանակում (ԵՏՄ-ում դիտորդ պետության կարգավիճակ տրամադրելու կարգը ստորագրվել է 2018թ. մայիսին):

Ցանկացած 3-րդ երկրի կամ միջազգային կազմակերպության հետ ազատ առևտրի գոտու վերաբերյալ համաձայնագիր կնքելուց առաջ՝ Միության անդամ բոլոր պետությունների համաձայնությունը պարտադիր է:

Նույնը վերաբերում է նաև «դիտորդ» պետության կարգավիճակի տրամադրմանը: Ի դեպ՝ ԵՏՄ պայմանագրի 109-րդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ «Պետությունը, որը ցանկանում է ստանալ դիտորդի կարգավիճակ ԵՏՄ-ում, պարտավորվում է ձեռնպահ մնալ ցանկացած գործողություններից, որոնք կվնասեն Միությանը և անդամ պետությունների շահերին, ինչպես նաև Միության մասին պայմանագրի օբյեկտին ու նպատակներին»:

Այս պահին ԵՏՄ-ում դիտորդ պետության կարգավիճակ ունի միայն Մոլդովան, նման ցանկություն է հայտնել նաև Կուբան։ Ազատ առևտրի համաձայնագրեր են կնքվել Իրանի, Վիետնամի, Չինաստանի, Սինգապուրի, Սերբիայի հետ։ Նմանօրինակ համաձայնագրերի նախագծերի համաձայնեցման ուղղությամբ շարունակվում են  բանակցությունները Իսրայելի, Եգիպտոսի և Հնդկաստանի հետ:

Այսպիսով, Ադրբեջանը չի կարող որևէ կերպ համագործակցել ԵՏՄ-ի հետ՝ առանց Հայաստանի համաձայնության։

Հավելենք նաև, որ այս հարցի առնչությամբ Հայաստանի ԱԳՆ-ից Factor.am-ին փոխանցեցին, որ ԵՏՄ-ի՝ երրորդ երկրների հետ համագործակցության վերաբերյալ ԱԳՆ-ն բազմիցս հայտնել է իր դիրքորոշումը և այն մնում է անփոփոխ:

Էմմա Չոբանյան