Բաքուն Շուշիում հակառուսական համաժողով է կազմակերպել. ՌԴ-ին կոչ է արել ճանաչել չերքեզների ցեղասպանությունը և քննադատել էթնիկ խտրականությունը

Ելույթներում անդրադարձ է եղել 1763-1864 թվականների Կովկասյան պատերազմին, 1864 թվականի «Մեծ արտաքսմանը», կարաչայների, բալկարների և չեչենների խորհրդային տեղահանություններին, նրանց մայրենի լեզուներով կրթության սահմանափակումներին, հայրենիք վերադառնալու իրավունքի արգելափակմանը և հանրապետությունների ինքնիշխանության բացակայությանը։

Իր ելույթում Սեյֆեդդին Հուսեյնլին նշել է. «Մենք խորապես զգում ենք այս ցավը, ինչի մասին վկայում է մեր սեփական ընտանիքի օրինակը… 2025 թվականի հունիսի 27-ին Եկատերինբուրգում իմ երեք եղբայրները և մի քանի մերձավոր ազգականներ ենթարկվել են Ռուսաստանի իրավապահ մարմինների կողմից անհիմն հարձակման… Մենք կարծում ենք, որ մշակութային և էթնիկ բազմազանությունը և հանդուրժողականությունը պետք է լինեն յուրաքանչյուր պետության ժառանգությունը, և էթնիկ և կրոնական պատկանելության վրա հիմնված խտրականությունը պետք է մերժվի»։

Ռուս-ադրբեջանական լարվածություն

Համաժողովը պատահական պահի չի անցկացվել։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Բաքվից Գրոզնի թռչող AZAL ինքնաթիռը Ռուսաստանի տարածքում խոցվել էր «Պանցիր» հրթիռով։ Ղազախստանում արտակարգ վայրէջքի փորձի ժամանակ 38 մարդ զոհվել էր։ Ադրբեջանը պաշտոնապես մեղադրել է Ռուսաստանին՝ պահանջելով ներողություն և փոխհատուցում։

2025 թվականի հունիսին Եկատերինբուրգում տեղի ունեցած իրադարձությունները սրել էին դիվանագիտական ​​ճգնաժամը. էթնիկ ադրբեջանցիների զանգվածային ձերբակալություններ և խոշտանգումների մասին  լուրերը։ Սեյֆեդդին Հուսեյնլիի եղբայրները այդ իրադարձությունների զոհ  էին դարձել։ Ի պատասխան՝ Բաքվում «Սպուտնիկ» գրասենյակում ռեյդ էր  իրականացվել, և Ռուսաստանի քաղաքացիներ էին  ձերբակալվել։

2025 թվականի հոկտեմբերին Պուտինը Դուշանբեում Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի հետ հանդիպման ժամանակ ընդունել էր  հրթիռային հարվածը։ Այս տարվա ապրիլին Ռուսաստանը պաշտոնապես համաձայնել էր փոխհատուցում վճարել։ Հարաբերությունները մասամբ կարգավորվել են, բայց լարվածությունը մնում է։ Համաժողովը տեղի է ունենում հենց այս իրադարձություններից հետո՝ անձնական ողբերգությունը բարձրացնելով սոցիալ-քաղաքական մակարդակի։

Ի՞նչ է սա իրականում նշանակում

Ուկրաինայի պատերազմի ֆոնին հետխորհրդային տարածքում ակտիվանում են ապագաղութացման մասին դիսկուրսները։ Ըստ JAMNews-ի՝ «Դենացիֆիկացիայի» մասին ռուսական հռետորաբանությունը հակադրվում է Ռուսաստանի կայսերական հանցագործությունների դատապարտմանը՝ չերքեզների ցեղասպանությունը, այդ թվում՝ 1763-1864 թվականների պատերազմը և 1864 թվականի «Մեծ արտաքսումը», որը հանգեցրեց հարյուր հազարավոր մարդկանց մահվան կամ տեղահանության, խորհրդային կոլեկտիվ պատժի պրակտիկան և ժամանակակից էթնիկ քաղաքականությունը։  Ըստ հրապարակամն՝ Ադրբեջանի հաղթանակները 2020-2023 թվականներին Ղարաբաղում դիտվում են որպես ռուսական միջնորդության ձախողման ապացույց, և համաժողովը դրանք ներկայացնում է որպես «գաղութային կառավարման տակ գտնվող ժողովուրդների համար պատմական արդարության վերականգնման օրինակ»։

Չնայած համաժողովը քաղաքացիական հասարակության նախաձեռնություն էր, Շուշիում դրա անցկացումը և  ադրբեջանական պետական ​​մակարդակով աջակցության նշանները Ռուսաստանին ազդանշան են տալիս, որ հարաբերությունների նախկին մոդելն այլևս չի գործում։

Նշվում է, որ Ադրբեջանի սեփական էթնիկ քաղաքականության, այդ թվում՝ հայերի հետ հարաբերությունների և փոքրամասնությունների իրավունքների վերաբերյալ հարցերը մնում են, բայց դրանք համաժողովում ուղղակիորեն չեն քննարկվել։ Ուշադրության կենտրոնում էր Ռուսաստանի քննադատությունը։ Չերքեզական սփյուռքը և այնպիսի շարժումներ, ինչպիսին է Ազատ Ազգերի Լիգան, ակտիվորեն մասնակցել են համաժողովին իրենց ներկայացուցիչների միջոցով և աջակցել։