ՀՀ-ում ընտրությունները չպետք է վտանգվեն արտաքին միջամտությամբ. ԵԽԽՎ-ին տեղեկացվել է Ռուսաստանի նախագահի խնդրանքի մասին

2026 թվականի մայիսի 11-ին և 12-ին Երևան կատարած երկօրյա այցից հետո, Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) պատվիրակությունը հայտարարել է ՀՀ-ում 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները վախից, անհարկի արտաքին ազդեցությունից և վարչական ռեսուրսների չարաշահումից զերծ միջավայրում անցկացնելու կարևորության մասին: Պատվիրակությունը մտահոգություն է հայտնել Հայաստանի քաղաքական և տեղեկատվական դաշտի վրա ազդող արտաքին միջամտության ավելի ու ավելի բարդ ու համակարգային բնույթի վերաբերյալ:

Նշվում է, թե պատվիրակությունը լսել է, որ արտաքին միջամտությունը գերազանցել է ավանդական ապատեղեկատվությունը՝ այժմ ներառելով անօրինական քաղաքական ֆինանսավորում, կիբերհարձակումներ, տնտեսական հարկադրանք և ընտրական գործընթացը մանիպուլյացիայի ենթարկելու ուղղակի փորձեր: Այս հիբրիդային մարտավարությունը նպատակ ունի ոչ միայն ազդել հասարակական կարծիքի վրա, այլև ապահովել երկարաժամկետ աշխարհաքաղաքական լծակներ Հայաստանի վրա։

Պատվիրակությանը նաև տեղեկացվել է Ռուսաստանի նախագահի կողմից ՀՀ վարչապետին ուղղված ուղղակի խնդրանքների մասին՝ Ռուսաստանից հայկական սփյուռքի քվեարկությունը հեշտացնելու և հիմնական ընդդիմադիր կուսակցության կողմից սփյուռքի այս ճյուղին ուղղված ֆինանսական բնույթի խրախուսանքների մասին՝ Հայաստան մեկնելու և ընտրությունների օրը քվեարկելու համար, ասվում է տարածված հաղորդագրությունում։

Պատվիրակությունն ընդգծել է, որ նման միջամտությունը շարունակական սպառնալիք է, որը տարածվում է ընտրությունների ժամանակահատվածից շատ ավելի հեռու։ Նշվել է նաև որոշ արևմտյան գործընկերների կողմից իշխող կուսակցությանը տրված հռչակագրային աջակցության մասին։

Եվրոպական պատվիրակությունը ողջունում է Հայաստանի իրավական և կարգավորող շրջանակը՝ ազդեցությունների դեմ պայքարելու համար: Պատվիրակությունը կարծում է, որ անհրաժեշտ է անհապաղ ամրապնդել ինստիտուցիոնալ կարողությունները, բարելավել միջգերատեսչական համակարգումը և մեծացնել քաղաքական ֆինանսավորման թափանցիկությունը։

Ինչ վերաբերում է նախընտրական ավելի լայն միջավայրին, պատվիրակությունը մտահոգություն է հայտնում մարդու իրավունքների պաշտպաններին, լրագրողներին և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին ուղղված ապատեղեկատվության ակտիվացման վերաբերյալ: «Օտարերկրյա գործակալ» լինելու մեղադրանքների նման պատմությունները վտանգում են հանրային վստահությունը և սահմանափակում քաղաքացիական տարածքը, շեշտվում է հաղորդագրությունում։ Պատվիրակությունը լսել է համակարգված ոչ իրական և մանիպուլյատիվ սոցիալական ցանցերի բովանդակության մասին հաղորդագրություններ և հույս հայտնել, որ տեխնոլոգիական ընկերություններն ավելի կոշտ միջոցներ կձեռնարկեն նման արշավների դեմ։

Պատվիրակությունը նաև մտահոգված է աճող իրավական ճնշումներով, այդ թվում՝ հանրային մասնակցության դեմ ռազմավարական դատական ​​​​հայցերով (SLAPPs), որոնք թիրախավորում են քաղաքացիական հասարակությանը, լրագրողներին և ընտրությունների դիտորդներին: Այս մարտավարությունը կարող է խաթարել ազատ խոսքը և խոչընդոտել ժողովրդավարական մասնակցությունը: Պատվիրակությունը շեշտել է, որ կենսունակ, անկախ քաղաքացիական հասարակությունը կարևոր է ժողովրդավարական ընտրությունների համար և պետք է պաշտպանված լինի սպառնալիքներից։

Մտահոգիչ այլ խնդիրներից են քաղաքական բևեռացման աճը, ինստիտուտների նկատմամբ հանրային ցածր վստահությունը և քաղաքականության նկատմամբ ընդհանուր հետաքրքրության պակասը, մասնավորապես, երիտասարդ սերնդի կողմից: Պատվիրակությունը լսել է քարոզարշավի կոշտ հռետորաբանության և վարչական ռեսուրսների չարաշահման, ընտրողների ճնշման, չկարգավորվող երրորդ կողմի քարոզարշավի և ընտրակաշառքի (երբեմն՝ քողարկված որպես բարեգործություն) մասին մեղադրանքների մասին:

Պատվիրակությունը նշել է նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու աննախադեպ ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ։

Քարոզարշավների ֆինանսավորման թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը շարունակում են կարևոր լինել, հատկապես՝ հաշվի առնելով վերջին օրենսդրական փոփոխությունները, որոնք բարձրացրել են նվիրատվությունների սահմանաչափերը՝ առանց լիովին լուծելու վերահսկողության բացերը։

Նշվում է, որ ընտրական ամբողջականության պաշտպանությունը պահանջում է համագործակցություն ազգային իշխանությունների, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային գործընկերների միջև, ինչպես նաև թվային հարթակների պատասխանատու գործողություններ։ Այն ողջունել է Հայաստանի իշխանությունների և շահագրգիռ կողմերի կառուցողական համագործակցությունը 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրություններից առաջ՝ ճանաչելով քվեարկության կարևորությունը Հայաստանի ժողովրդավարական և աշխարհաքաղաքական ուղեգծի համար, հատկապես՝ շարունակական խաղաղության ջանքերի և տարածաշրջանային վերափոխման ֆոնին։

Պատվիրակությունը լսել է դատական ​​համակարգում կրկնակի ստանդարտների մասին մեղադրանքներ, ընդդիմության ներկայացուցիչները բողոքել են մեծ թվով քաղաքական գործիչների և հոգևորականության ներկայացուցիչների մասին, որոնք հետաքննության կամ տնային կալանքի տակ են։

Այցի ընթացքում պատվիրակությունը հանդիպել է Ազգային ժողովի փոխնախագահի, Հայաստանի ԵԽԽՎ պատվիրակության անդամների, խորհրդարանական և արտախորհրդարանական կուսակցությունների ղեկավարների, արդարադատության փոխնախարարի, կոռուպցիայի դեմ պայքարի հանձնաժողովի նախագահի, Տեղեկատվական համակարգերի գործակալության նախագահի և այլ ներկայացուցիչների, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահի և անդամների, ԵԱՀԿ ԺՀՄԻԳ առաքելության ղեկավարի և տեղակալի, ինչպես նաև Երևանում գտնվող դիվանագիտական ​​կորպուսի անդամների, ինչպես նաև լրատվամիջոցների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ։

Պատվիրակությունը գնահատել է ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի ջանքերը, ինչպիսիք են Տեղեկատվական համակարգերի գործակալության հետ համագործակցությունը և վերապատրաստումը՝ կիբերանվտանգությունը բարելավելու համար։

Ընտրության օրվանից կարճ ժամանակ առաջ ԵԽԽՎ պատվիրակությունը կոչ է անում Հայաստանի իշխանություններին՝ ակտիվացնել արտաքին միջամտությունից պաշտպանվելու և բոլոր մասնակիցների համար հավասար խաղային պայմաններ ապահովելու ջանքերը։ Այն խրախուսում է քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին շարունակել իրենց կենսական դերը ժողովրդավարական չափանիշների մոնիթորինգի, հաշվետվությունների ներկայացման և խթանման գործում։

Նշվում է, որ ԵԽԽՎ-ն կուղարկի լիարժեք դիտորդական առաքելություն 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրությունները դիտարկելու համար՝ ԺՀՄԻԳ-ի, ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի և Եվրոպական խորհրդարանի դիտորդների հետ միասին։

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի