Ադրբեջանը նույնպես հետաքրքրություն է հայտնել Եվրոպական խաղաղության գործիքակազմի շրջանակներում օգնություն ստանալու հարցում

Հարավային Կովկասի և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Մագդալենա Գրոնոն լայնածավալ հարցազրույց է տվել ադրբեջանական APA-ին։ Նա անդրադարձել է անցյալ ամիս Ադրբեջան և Հայաստան կատարած իր այցի արդյունքներին, Ադրբեջան-ԵՄ հարաբերություններին, հետագա համագործակցության հեռանկարներըին։

Գրոնոն նշել է, որ ԵՄ-ն շարունակում է վճռականորեն աջակցել տարածաշրջանում խաղաղության հասնելու պատմական առաջընթացին և մտադիր է ամրապնդել Հարավային Կովկասի հետ համագործակցությունը։

Պաշտոնյան հունվարի 15-16-ն այցելել է Ադրբեջան՝ իր ադրբեջանցի գործընկերների հետ կանոնավոր բարձր մակարդակի խորհրդակցությունների համար:  Նա հանդիպել է Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովի, նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի և նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ Էլչին Ամիրբեկովի, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների և միջազգային գործընկերների հետ։

2026 թվականի փետրվարի 5-6-ը  Գրոնոն այցելել է Հայաստան և քննարկումներ ունեցել մի շարք հայ պաշտոնյաների հետ։

«ԵՄ-ն, անկասկած, նպաստող դեր է խաղացել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի սկզբնական փուլում, մասնավորապես՝ 2021-2023 թվականներին՝ Եվրոպական խորհրդի այն ժամանակվա նախագահ Շառլ Միշելի հովանու ներքո Բրյուսելի գործընթացում։ Այս գործընթացի շրջանակներում, որին ես նույնպես բախտ ունեցա մասնակցելու, ԵՄ-ն նպաստել է կողմերի միջև երկխոսության առաջխաղացմանը։ Ինչպես կողմերն իրենք են բացահայտորեն խոստովանում, հաջողությամբ ընթացող երկկողմ ձևաչափը հիմնված է նախորդ փուլերում, այդ թվում՝ այլ ձևաչափերի շրջանակներում հաստատված բովանդակության, բանաձևերի և կապերի վրա։
Նախորդ գործընթացները, այդ թվում՝ Բրյուսելի գործընթացի շրջանակներում անցկացված հանդիպումները, նպաստել են կողմերի պատրաստվածության մակարդակի և երկկողմ բանակցությունների կարողությունների ձևավորմանը։Հենց բանակցությունների երկկողմ բնույթն է գերիշխող դարձել գործընթացում վերջին երկու տարիների ընթացքում, և մենք լիովին հարգում ենք կողմերի ընտրությունը և նրանց ընտրած ձևաչափը։ Մենք մեր աջակցությունն ենք ցուցաբերել բանակցային օրակարգի բոլոր ասպեկտներում՝ քաղաքական աջակցությունից մինչև տեխնիկական և փորձագիտական ​​օգնություն՝ լիովին հաշվի առնելով երկկողմ ձևաչափը։ Որպես ռազմավարական գործոն՝ ԵՄ-ի շահերը տարածաշրջանում ավելի լայն են և չեն սահմանափակվում միայն բանակցությունների սեղանով։ ԵՄ-ն ձգտում է աջակցել երկկողմանի գործընթացին և կողմերի ջանքերին՝ տարածաշրջանում խաղաղության, կայունության և բարգավաճման խթանման համար։ Սա ԵՄ-ի համար կարևոր ռազմավարական շահ է»-ասել է նա։
Գրոնոն ընդգծում է, որ  ԵՄ-ն աջակցում է Միության և Հարավային Կովկասի, Կենտրոնական Ասիայի և ավելի լայն տարածաշրջանի միջև կապերի ամրապնդմանը, այդ իսկ պատճառով ուշադրությունը կենտրոնացած է կապակցվածության օրակարգի վրա։

Հայ-ադրբեջանական խաղաղության գործընթացից բացի, սա ներառում է նաև տարածաշրջանային համագործակցություն, Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորում, կապակցվածության հնարավորություններ և վստահության ամրապնդման միջոցառումներ։

Ըստ Գրոնոյի՝ ԵՄ-ն հույս ունի տարածաշրջանում լիակատար կարգավորման և հաղորդակցությունների բացման՝ ներկայիս իրավիճակը դիտարկելով որպես Հարավային Կովկասի համար նոր պատմական հնարավորություն։ Դա ստեղծում է պայմաններ տարածաշրջանի զարգացման համար՝ ավելի քիչ ռազմավարական խոչընդոտներով և ավելի մեծ աստիճանի կառուցվածքային փոխկախվածությամբ։ Այս գործընթացը կարող է նպաստել երկկողմ և տարածաշրջանային առևտրի աճին ինչպես նաև՝ էներգետիկ համագործակցությանը։ Այս համատեքստում Բրյուսելը անկեղծորեն ողջունում է բոլոր դրական և խրախուսական զարգացումները, մասնավորապես՝ 2025 թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի պատմական նախաստորագրումից հետո։

«ԵՄ-ն միշտ հարգանքով է վերաբերվել բոլոր երկրների ինքնիշխան ընտրությանը և պատրաստ է շարունակել համագործակցությունը Ադրբեջանի հետ՝ հիմնվելով մեր ձեռք բերած համաձայնությունների վրա: Համագործակցության հավակնությունների մակարդակը կախված է յուրաքանչյուր գործընկերոջից, և մենք մեր հարաբերությունները կառուցում ենք համապատասխանաբար: Մենք հասկանում ենք, որ այն տարածաշրջանը, որտեղ գտնվում է Ադրբեջանը, բնութագրվում է բարդ հարևանների միջավայրով, և նրա ընտրությունները, բնականաբար, ազդվում են այդ գործոններից: Նույն մոտեցումը, իհարկե, վերաբերում է նաև Հայաստանի հետ մեր հարաբերություններին։ Ես կցանկանայի օգտվել այս հնարավորությունից՝ կրկին ընդգծելու, որ Բրյուսելը պատրաստ է և հանձնառու է առաջ մղել ԵՄ-Ադրբեջան համագործակցության թարմացված համաձայնագիրը, որը մի փաստաթուղթ է, որը քննարկվում է մի քանի տարի: Մենք կարծում ենք, որ ժամանակն է ավարտել մեր համատեղ աշխատանքը այս հարցի շուրջ և հույս ունենք շուտով վերսկսել բանակցությունները»-հայտարարել է նա։

Գրոնոն ընդգծում  է, որ Նախիջևան տանող երկաթուղային գծի վերականգնմանը ԵՄ աջակցությունը նշվել է որպես տարածաշրջանային կապին աջակցության հիմնական տարր։

«2025 թվականի օգոստոսին Նախիջևան կատարած իմ այցից հետո մենք առաջնահերթության կարգով աշխատում ենք իրագործելիության ուսումնասիրություն սկսելու և այս ոլորտում համատեղ գործունեության պարամետրերը սահմանելու ուղղությամբ։ Այս հարցը մանրամասն քննարկվել է նաև 2026 թվականի հունվարի 20-ին Դավոսում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսի հանդիպման ժամանակ։ Ինչպես գիտեք, Եվրոպական հանձնաժողովի ENEST (Ընդլայնման և Արևելյան Հարևանություն) գլխավոր տնօրեն Գերտ-Յան Կուպմանը, որը վերահսկում է Ադրբեջանի հետ Հանձնաժողովի կապի գործունեությունը, վերջերս այցելել է ձեր երկիր։ Նրա այցի ընթացքում հայտարարվեց, որ Եվրոպական Միությունը և Ադրբեջանը, Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) հետ համատեղ, համաձայնության են եկել Նախիջևանի երկաթուղային նախագծի իրագործելիության ուսումնասիրություն սկսելու հարցում։ Այս քայլը ձեռնարկվում է ԵՄ-ի «Գլոբալ դարպաս» նախաձեռնության և վերջերս մեկնարկած «Cross-Regional Connectivity Agenda» շրջանակներում մեր գործընկերության ամրապնդման համատեքստում: Այս օրակարգը նպատակ ունի բացահայտել նոր տնտեսական հնարավորություններ տրանսպորտի, թվային տեխնոլոգիաների, էներգետիկայի և առևտրի ոլորտներում կայուն և երկարաժամկետ կապերի միջոցով»-հայտարարել է նա։

Ըստ Գրոնոյի՝ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև անվտանգության ներկայիս իրավիճակը բարելավվել է մինչև այնպիսի մակարդակի, որը մեկ կամ երկու տարի առաջ անհնար կլիներ պատկերացնել։ Սա կարևոր գործոն է։ «Մինչև վերջերս բնակչությունը ապրում էր ռազմական հակամարտության վերսկսման մշտական ​​ռիսկի տակ, երկու կողմերի միջև սահմանի երկայնքով գրեթե ամեն օր տեղի էին ունենում փոխհրաձգություններ։ Նայելով այսօրվա իրավիճակին՝ Եվրամիությունը վճռականորեն աջակցում է այս պատմական միջավայրին։ Կողմերի կողմից վստահության ամրապնդման միջոցառումների վերաբերյալ ձեռք բերված համաձայնությունները, օրինակ՝ սահմանապահների կողմից սահմանի նոր սահմանազատված հատվածում ծառայելը առանց զրահաբաճկոնների, սաղավարտների կամ ավտոմատ հրացանների համար լրացուցիչ փամփուշտատուփերի, այս դրական և կայուն իրավիճակի հստակ ապացույցն են»,- ասել է Գրոնոն։

ԵՄ պաշտոնյան անդրադարձել է նաև  2025 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, Բրյուսելում կայացած ԵՄ-ՀՀ գործընկերության խորհրդի 6-րդ նիստից հետո ստորագրված «ԵՄ-ՀՀ գործընկերության ռազմավարական օրակարգ» վերնագրով փաստաթղթին, որում նշված է Ադրբեջանի ռազմական գործողությունների հետևանքով տեղահանված Ղարաբաղի հայերի մասին, նաև Բաքվում պահվող հայ գերիների մասին։

«Փաստաթուղթը նաև արձագանքում է Հայաստանի արտահայտած ձգտմանը՝ խորացնել կապերը Եվրամիության հետ և արտացոլում երկկողմ հարաբերությունների աճող դինամիզմը: Ռազմավարական օրակարգը ներառում է ոլորտների լայն շրջանակ, այդ թվում՝ ժողովրդավարություն և օրենքի գերակայություն, դատական ​​բարեփոխումներ, մարդու իրավունքներ, սոցիալ-տնտեսական զարգացում, կապակցվածություն, էներգետիկ անվտանգություն, թվային վերափոխում, առևտրի դիվերսիֆիկացում և անվտանգության ու պաշտպանության նոր համագործակցություն: Ռազմավարական օրակարգը նաև ընդգծում է Լեռնային Ղարաբաղից փախած հայերի սոցիալական և տնտեսական ինտեգրման աջակցության կարևորությունը հայ  հասարակության մեջ: Համաձայն Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության 2025 թվականի դեկտեմբերի 9-ի հայտարարության՝ մենք տեղյակ ենք Ադրբեջանի կողմից արտահայտված մտահոգությունների մասին՝ օգտագործված տերմինաբանության վերաբերյալ: Բաքու կատարած իմ վերջին այցի ժամանակ ես վերահաստատեցի Եվրոպական Միության ամուր և հստակ աջակցությունը Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացին՝ անցյալ օգոստոսին Վաշինգտոնում կայացած պատմական առաջնորդների հանդիպումից և այնտեղ ձեռք բերված համաձայնություններից հետո։ Ես վերահաստատեցի, որ խաղաղության գործընթացին և դրա շրջանակին այս ամուր աջակցությունը, այդ թվում՝ Վաշինգտոնի խաղաղության գագաթնաժողովից հետո, ներկայացնում է ԵՄ բոլոր 27 անդամ պետությունների և դրա ինստիտուտների միանշանակ և անսասան դիրքորոշումը։ Համապատասխան երկկողմ փաստաթղթերում օգտագործված ոչ մի արտահայտություն կամ տերմինաբանություն չպետք է ընկալվի որպես խաղաղության գործընթացին և դրա հիմնադիր սկզբունքներին հակասող»,- ընդգծում է Գրոնոն։

Նա անդրադառնում է նաև  ադրբեջանական կողմի հարցին, թե  ԵՄ փաստաթղթում մեծ տեղ է հատկացվում Հայաստանի «խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությանը, ոչ թե  Վաշինգտոնի գագաթնաժողովում համաձայնեցված TRIPP-ի  է։

«Կապակցվածությունը Եվրոպական Միության քաղաքականության հիմնական հենասյունն է ավելի լայն տարածաշրջանի համատեքստում և, անշուշտ, գտնվում է ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ Հայաստանի հետ քննարկումների կենտրոնում: Մենք ակտիվորեն համագործակցում ենք Ադրբեջանի համապատասխան մարմինների հետ, մասնավորապես՝ Նախիջևանի երկաթուղային հատվածին վերաբերող հարցերի շուրջ, և այս հարցի շուրջ երկխոսություն ենք վարում նաև Հայաստանի հետ: Մենք լիովին պատրաստ ենք ապահովել, որ կապի այս համատեղ հանձնառությունը արտացոլվի Ադրբեջանի վերաբերյալ մեր ապագա վերջնական փաստաթղթերում: Ինչպես նշեցի, կապի օրակարգի համար պատասխանատու ԵՄ ներկայացուցիչները վերջերս այցելել են Բաքու և համաձայնել են սկսել Նախիջևանի երկաթուղու վերականգնման տեխնիկատնտեսական ուսումնասիրություն, որը կարևոր բաղադրիչ է, որը անմիջականորեն կապված է TRIPP նախագծի հետ: ԵՄ-ՀՀ ռազմավարական գործընկերության օրակարգի վերաբերյալ այս փաստաթուղթը շեշտում է Հայաստանի, տարածաշրջանի և ԵՄ-ի միջև տրանսպորտային, թվային և էներգետիկ կապերի ամրապնդմանն ուղղված համատեղ ջանքերը: Փաստաթուղթը շեշտը դնում է ԵՄ-ի «Գլոբալ դարպաս» ծրագրի շրջանակներում ռազմավարական ներդրումների, ինչպես նաև «Խաղաղության խաչմերուկ»-ի նման նախաձեռնությունների աջակցության վրա՝ տարածաշրջանային կապը բարելավելու, տնտեսական դիմադրողականությունը բարձրացնելու և առևտրի ու շարժունակության համար նոր հնարավորություններ բացելու համար: Տարածաշրջանային կապակցման նախաձեռնություններին մեր ամուր աջակցության շրջանակներում մենք սերտ կապ ենք պահպանել Միացյալ Նահանգների, Հայաստանի և Ադրբեջանի մեր գործընկերների հետ՝ TRIPP նախագծի վերաբերյալ կարծիքներ փոխանակելու և տարբեր կապակցման հատվածների մոտեցումները համակարգելու ուղիները քննարկելու համար»,-հայտարարել է Գրոնոն:

Նա ընդգծում է, որ ԵՄ մոնիթորինգային առաքելությունը Հայաստանում տեղակայվել է Հայաստանի իշխանությունների պաշտոնական խնդրանքից հետո: Առաքելության ներկայիս մանդատը երկարաձգվել է 2025 թվականի հունվարին ևս երկու տարով՝ մինչև 2027 թվականի փետրվարի 19-ը: Առաքելության ապագա մանդատի և գործունեության վերաբերյալ քննարկումները Երևանի և Բրյուսելի միջև կանցկացվեն իրենց ժամանակին՝ հաշվի առնելով խաղաղության գործընթացի զարգացումները:

Նա նաև նշում է, որ  Հայաստանի խնդրանքով, Եվրամիությունը 2026 թվականի հունվարի 29-ին ընդունեց Եվրոպական խաղաղության հիմնադրամի շրջանակներում 20 միլիոն եվրոյի երկրորդ երկկողմ օգնության միջոցառում, որի արդյունքում այս մեխանիզմի շրջանակներում Հայաստանին հատկացված աջակցության ընդհանուր գումարը հասցվել է 30 միլիոն եվրոյի։

Ըստ Գրոնոյի՝ այս օգնության նպատակն է ամրապնդել Հայաստանի զինված ուժերի լոգիստիկ կարողությունները՝ հստակ կենտրոնանալով ճգնաժամերի և արտակարգ իրավիճակներում քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության վրա: Այս օգնությունը նաև կբարձրացնի Հայաստանի դիմադրողականությունը և կարագացնի նրա զինված ուժերի փոխգործունակությունը միջազգային ռազմական առաքելություններին և գործողություններին մասնակցելու համար: Ավելին, համաձայն ԵՄ-ի և Հայաստանի միջև կնքված Համատեղ անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության (CSDP) մասնակցության վերաբերյալ շրջանակային համաձայնագրի, այն կնպաստի Հայաստանի զինված ուժերի կարողությունների ամրապնդմանը ԵՄ-ի գլխավորած առաքելություններին և գործողություններին հնարավոր մասնակցության համար:

Ընդունված օգնության միջոցառումը ներառում է 2024 թվականին Եվրոպական խաղաղության առաջին օգնության միջոցառման շրջանակներում տրամադրված շարժական վրանային ճամբարի ընդլայնումը։

Նշվում է, որ Ադրբեջանը նույնպես հետաքրքրություն է հայտնել Եվրոպական խաղաղության գործիքակազմի շրջանակներում օգնություն ստանալու հարցում:

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի