PKK-ից մինչև «Զարգացման ճանապարհ» նախագիծ. Էրդողանի՝ Իրաք այցի օրակարգի մասին

Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի՝ ապրիլի կեսերին Իրաք սպասվող այցը, հավանաբար, կխթանի տրանսպորտային միջանցքի հավակնոտ նախագծի շուրջ քննարկումները, մինչ Անկարան ավելի մեծ համագործակցություն է փնտրում Թուրքիայի դեմ կռվող քուրդ զինյալների դեմ պայքարում: Այս մասին ասվում է Al Monitor-ի անդրադարձում։

Թուրքիայի ԱԳ նախարար Հաքան Ֆիդանն այս ամսվա սկզբին հայտարարել էր, որ Էրդողանը կայցելի Բաղդադ Ռամադան ամսվա ավարտից հետո։ Ուղևորության ընթացքում, որը կնշանակի Էրդողանի առաջին այցը երկիր 2011 թվականից ի վեր, քննարկվելիք օրակարգի հիմնական կետերից են անվտանգության ոլորտում համագործակցությունը, մասնավորապես՝ Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (PKK) դեմ, նավթի հոսքը վերականգնելու ջանքերը, և «Զարգացման ճանապարհ» նախագիծը, որը նավթով հարուստ հարավային Բասրա նահանգը կապելու է Եվրոպային Թուրքիայի միջոցով:

Թուրքիայի նախագահի այցը տեղի է ունենում վճռորոշ ժամանակաշրջանում, անմիջապես այն բանից հետո, երբ Իրաքը նշանակալի ժեստ արեց Անկարայի նկատմամբ PKK-ն արգելելու հարցում: Ըստ լրատվամիջոցի՝ իր հերթին էլ Թուրքիան, ամենայն հավանականությամբ, կառաջարկի ժամանակավոր օգնություն Իրաքի ջրի պակասի համար՝ բացելով Տիգրիս և Եփրատ գետերի վրա իր բազմաթիվ ամբարտակները: Երկու երկրների միջև ջրի բաշխման խնդիրները մնում են երկարամյա վեճերից մեկը:

PKK և անվտանգության հարցեր- Այս ամսվա սկզբին Իրաքի կառավարությունը պաշտոնապես արգելել է PKK-ն՝ Բաղդադում թուրք և իրաքյան պաշտոնյաների միջև բարձր մակարդակի բանակցություններից հետո։ Անկարան այժմ ձգտում է պաշտոնականացնել PKK-ի դեմ իրաքյան արգելքը։ Ֆիդանը հայտարարել էր, որ իր երկիրն աշխատում է երկկողմանի համապարփակ շրջանակային համաձայնագրի վրա՝ երկու կողմերի միջև անվտանգության համագործակցության և տնտեսական կապերի ինստիտուցիոնալացման համար, որը կստորագրվի Էրդողանի այցի ընթացքում: Ֆիդանն ասել էր, որ Անկարան աշխատում է իրաքյան իշխանությունների հետ՝ ապահովելու համար, որ համաձայնագիրը ներառի համատեղ հրամանատարական կենտրոնի ստեղծումը՝ զինյալների դեմ թուրքական ռազմական գործողությունները համակարգելու համար: Բաղդադը, սակայն կարծես չի ցանկանում կենտրոն ստեղծել:  Թուրքիայի ՊՆ պաշտոնյան էլ այս շաբաթվա սկզբին հայտարարել էր, որ այդ հարցի շուրջ բանակցությունները շարունակվում են իրաքյան կողմի հետ։

Էրդողանի այցից առաջ Թուրքիան նաև ուժեղացնում է ճնշումը PUK-ի վրա՝ KRG-ում գերիշխող երկու քրդական կուսակցություններից մեկի վրա՝ PKK-ի հետ իր կապերը խզելու համար:

Նավթամուղը և Էրբիլ-Բաղդադ լարվածություն ը- Միևնույն ժամանակ, վերլուծաբանները դժվար թե ակնկալում են որևէ առաջընթաց Իրաք-Թուրքիա խողովակաշարում, որը փակ է  անցյալ տարվա մարտից՝ միջազգային դատարանի վճռի պատճառով, որը տուգանել էր Թուրքիային 1,5 միլիարդ դոլարով՝ KRG-ին թույլ տալու համար միակողմանիորեն արտահանել իր նավթը՝ շրջանցելով Իրաքի կենտրոնական կառավարությունը։

Անկարայի համար «դա բացառապես Բաղդադի և Էրբիլի հարցն է», – ասել է լրատվամիջոցին Իրաքի և KRG-ի հարցերով լրագրող և հետազոտող Մեհմեդ Ալաջան՝ հավելելով, որ թուրքական կողմը խուսափում է ուղղակի ներգրավվել Իրաքի կենտրոնական կառավարության և KRG-ի միջև լարվածությանը:

Խողովակաշարի հարցը սերտորեն կապված է Բաղդադի և Էրբիլի միջև հարաբերությունների վատթարացման հետ: Վերջին տարիներին շատ իրաքյան քրդեր և իրաքյան դիտորդներ մտահոգություն են հայտնել, որ դաշնային կառավարությունը փորձում է խաթարել քրդական ինքնավարությունը:

«Մենք հասկանում ենք, որ ինքնավարությունը դեռևս համեմատաբար նոր հայեցակարգ է Իրաքում և ժամանակ կպահանջվի տարաձայնությունները լուծելու համար: Բայց մենք իրականում չենք ցանկանում, որ իրաքյան քրդերը հայտնվեն նման անհարմար դրության մեջ»,-Al-Monitor-ին հայտնել է թուրք պաշտոնյան՝ անանուն մնալու պայմանով:

Ջուր-Թեև երկու երկրների միջև վեճը Տիգրիս և Եփրատ գետերի անդրսահմանային ջրերի շուրջ ավելի սուր է դարձել կլիմայի փոփոխության ֆոնին, վերլուծաբանները թերահավատորեն են վերաբերվում, որ Էրդողանի այցը Իրաք կարող է առաջընթացի բերել այդ հարցում:

«Ես միանշանակ ակնկալում եմ Թուրքիայից բարի կամքի ժեստ՝ Էրդողանի այցի ժամանակ ավելի շատ ջուր բաց թողնել Իրաք, ինչպես նա արեց, երբ Սուդանին անցյալ տարի այցելել էր Անկարա», – ասել է Ալաջանը, բայց հավելել է, որ այդ քայլը միայն ժամանակավոր թեթևացում կբերի իրաքյան կողմին:

Երկու երկրները լուրջ ջրային անապահովության են բախվում։ Իրաքյան կողմը հատկապես խոցելի է կլիմայի փոփոխության նկատմամբ, քանի որ ամեն տարի բախվում է համատարած երաշտների, որոնք սրվում են տարիներ շարունակվող պատերազմների, անբավարար ներդրումների և վատ կառավարման հետևանքով:

«Զարգացման ճանապարհ» որպես ձեռքբերո՞ւմ– «Զարգացման ճանապարհ» նախագիծը, որը նաև հայտնի է որպես Չոր ջրանցք, հավանաբար կլինի Էրդողանի Իրաք այցի ևս մեկ կարևոր իրադարձություն: Ծրագրի նպատակն է Պարսից ծոցի մոտ գտնվող Ալ-Ֆաու նավահանգիստը միացնել Թուրքիայի Միջերկրական ծովի ափին, այնուհետև Եվրոպային նոր երկաթուղային և ճանապարհային ցանցերի միջոցով:

Անկարան և Բաղդադը վերջին ամիսներին սկսել են ավելի լրջորեն քննարկել առաջարկը Կարմիր ծովի և Սուեզի ջրանցքի շուրջ Գազայի հատվածում պատերազմի և Եմենից հութիների հարձակումների հետևանքով առաջացած ռիսկերի մեծացման պատճառով: Նախագիծը կոչված է բարելավելու Իրաքի տրանսպորտային ենթակառուցվածքը և ապահովելու Թուրքիային անվտանգ մուտք դեպի Հնդկախաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան այն ժամանակ, երբ Թուրքիայի համաշխարհային առևտուրն արագորեն ընդլայնվում է:

Այս նախագծի իրականացման համար Թուրքիան ֆինանսավորում է փնտրում Ծոցի երկրներում։ Այսպիսով՝ Անկարան փորձում է այլընտրանք ստեղծել ԱՄՆ նախաձեռնությամբ ստեղծված Մերձավոր Արևելք-Հնդկաստան առևտրային միջանցքին, որտեղ բացակայում է Թուրքիան։ Միջանցքի վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագիրը ստորագրել էին ԵՄ-ն, Հնդկաստանը, Սաուդյան Արաբիան, ԱՄԷ-ն, ԱՄՆ-ը և մյուս գործընկերները նախորդ տարի Հնդկաստանում տեղի ունեցած G20-ի գագաթնաժողովին։

Էմմա Չոբանյան