Ցեղասպանության թեմայով որպես գործիք հարվածում ենք թուրքերի գլխին․ դա վտանգավոր կարճամտություն է․ Հայկ Դեմոյան․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor TV–ի հարցազրույցը պատմաբան Հայկ Դեմոյանի հետ

-Խոսենք Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների մասին, դա արդիական խնդիր է՝ Հայաստանի արտաքին հարաբերությունների համատեքստում: Հայոց ցեղասպանությունից, Առաջին Հանրապետության անկումից հետո Հայաստանը խորհրդայնացվեց, և թուրքերի հետ շփվում էինք խորհրդային խողովակներով, ավելի ճիշտ՝ ռուսական խողովակներով: Թուրքիան փակել էր սահմանները՝ որպես պատժամիջոց մեր նկատմամբ, և դիվանագիտական հարաբերություններ չկան: Այսօր փորձեր են կատարվում հարաբերություններ հաստատելու ուղղությամբ: Ձեր գնահատմամբ՝ եթե դա տեղի ունենա, ի՞նչ կտա ՀՀ-ին և ի՞նչ կխլի ՀՀ-ից:

-Ի՞նչ է նշանակում սահմանի սիմվոլիկ բացում. բոլորիս պատկերացումներում Արևմտյան Հայաստանը շատ հեռու է, թեև մեր կողքին է, և սահմանի բացումը հոգեբանական, խորհրդանշական մեծ լիցք ունի, այսինքն՝ երբ սահմանը հասանելի է և քո մեքենայով կարող ես, ասենք, մեկ ժամից հայտնվել Կարսում կամ Էրզրումում, դա փոխում է տարածական ընկալումը, և մեզ համար պատմությունը, այն, ինչ գրված էր, դառնում է հնացած:

–Եվ հնարավոր է արդեն շոշափել պատմության հետքերը:

-Այո՛, հասանելի է: Սահմանի արգելանքի փոշիացումը շատ կարևոր խորհրդանշական, հոգեբանական նշանակություն է ձեռք բերում, քո ընկալումների մեջ տեսնում ես ամբողջական Հայաստանը, որքան էլ թուրքական դրոշ ես տեսնում, և դա քեզ զայրացնում է, բայց ոչ ոք քեզ չի կարող ասել, որ դա քոնը չէ, քո ներսում գիտակցում ես, որ քոնն է: Այս հոգեբանական պահը շատ լավ հասկանում են նաև Անկարայում, նրանք շատ լավ հասկանում են, որ սահմանի բացումը նաև հայկական տարրերի ակտիվացում է, մարդկային շփումները, միջանձնային հարաբերությունները՝ բացի բիզնես կոնտակտներից, ինչ-որ տեղ գլխացավանք են:

-Թե՞ մեզ հանգստացնելու մեթոդ կարող է լինել:

-Չէ, Թուրքիայի ամենամեծ վախերից մեկն իրականում ինքնության ճգնաժամն է: Նրանք պատրաստվում են 2023-ին նշել Հանրապետության հռչակման 100-ամյակը, և այնտեղ լրջորեն քննարկվում է՝ «ով եմ ես, որտեղից եմ գալիս» հարցը։ Մարդիկ գտնում են հայկական, չերքեզական, ասորական և այլ հետքեր, և թուրքական ազգայնականությունը սկսում է ճաքեր տալ, տեղ-տեղ՝ նաև փլուզվել: Սահմանի բացումը Թուրքիայի համար վտանգ է պարունակում, սա պետք է հասկանան նաև այսօրվա իշխանությունները, հետևաբար՝ այս կատվի ու մկան խաղն ընդամենը հետախուզական նպատակ ունի՝ շոշափել մեր նպատակները, և դա նաև օգտագործել որպես ցուցափեղկ արտաքին աշխարհի համար: Էրդողանը նույնիսկ կարող է ասել՝ ազնվորեն… Դուք հավատո՞ւմ եք, որ Էրդողանն «ազնվորեն» բառը կարող է օգտագործել Հայաստանի և հայկական խնդիրների առումով:

-Ասել, որ այս ընթացքում հայ և թուրք ժողովուրդները չեն շփվել, սուտ կլինի։ Բայց մեզանում կա «թուրքը մնում է թուրք» խոսույթ, սա կարծրացած միտք չէ՞։ Թուրք մտավորականներ կան, որոնք ընդունել են Հայոց ցեղասպանությունը… Երկու ժողովուրդների՝ կենցաղում շփվելու հնարավորություններ տեսնո՞ւմ եք, թե՞ այնքան խորն են մեր վերքերը, որ դա ամոքել չի լինելու:

-Կարծիք կար, որ լինելով Հայոց ցեղասպանության թանգարանի տնօրեն՝ ես պետք է կարծրացած ազգայնական, նույնիսկ թրքատյաց հայացքներ ունենայի, բայց այդպես չէ… Հայոց ցեղասպանության թեման մենք պահում ենք մեր մեջ և որպես գործիք՝ դագանակի նման ուզում ենք հարվածել թուրքերի գլխին:

-Դա սխա՞լ է:

-Դա կարճամտություն է… Պետք է Հայոց ցեղասպանության թեման այնպես ներկայացնենք, որ դրանով ոչ թե վանենք՝ միանգամից ճակատին հարվածելով, հայհոյելով, ատելության լեզվով, այլ փափուկ ձևով: Խելացիությունը սրա մեջ է: Իմաստն այն է, որ այդպիսով Թուրքիայի քաղաքացին կայցելի Հայոց ցեղասպանության թանգարան և կտեսնի՝ ինչ են թաքցրել, ինչն է մերժված և արգելված իր պատմության մեջ:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Ռոբերտ Անանյան