Եթե Բակո Սահակյանին կասկածում ես դավաճանության մեջ, ինչո՞ւ չես ձերբակալում. Հայկ Մարտիրոսյանը՝ «դավադիր ուժերի» վերաբերյալ Փաշինյանի հայտարարության մասին. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor.am–ի հարցազրույցը քաղաքագիտության դոկտոր Հայկ Մարտիրոսյանի հետ

– Պարո՛ն Մարտիրոսյան, երեկ, երբ Երևանում էր Եվրոպական խորհրդի նախագահ Դոնալդ Տուսկը, Հայաստանի էներգետիկ համակարգում տեղի ունեցավ արտակարգ պատահար, Երևանի ՋԷԿ-ում և Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկում առայժմ անհայտ պատճառներով տեղի ունեցած խափանումներ: Տուրք չտանք դավադրությունների տեսությանը, բայց արձանագրենք, որ ԱԱԾ տնօրենն այսօր Կառավարության նիստում ասել է, որ հանձնարարել է ուսումնասիրել՝ հոսանքազրկումները միտումնավո՞ր էին, թե՞ ոչ։ Հայաստանի էներգետիկ համակարգը կարո՞ղ է վտանգվել այդ կերպ:

– Փաստը ցույց է տալիս, որ կարող է, որովհետև եթե եղել է վթար, և կյանքը երկրում, ըստ էության, կաթվածահար եղավ, գոնե՝ տեղ-տեղ և մի քանի ժամ, ապա իրական սպառնալիք է, և դրա ականատեսը բոլորս եղանք: Խնդիրը կայանում է նրանում, որ Հայաստանում երբևէ լուրջ չեն վերաբերվել կիբեռ ոլորտին և կիբեռ անվտանգությանը: Պետք է հասկանանք, որ Հայաստանն ավանդաբար այդ առումով լուրջ անպաշտպան է եղել: Հուսանք, որ սա դաս կլինի երկրի իշխանությունների համար, կսկսեն լուրջ վերաբերվել էներգաանվտանգությանը: Հուսով եմ, որ կսկսեն մտածել նաև նոր ատոմակայանի շինարարության մասին: Մանավանդ, որ հիմա ամբողջ աշխարհում դրա համար լուրջ հիմքեր են ստեղծվել՝ նոր ներդրումներ բերելու և անվտանգությունն առավել բարձրացնելուն սատարելու առումով: Շատ կարևոր խնդիր է, որովհետև պատերազմական իրավիճակում, իսկ այդ իրավիճակն ամենևին չի կարելի անտեսել՝ հատկապես այսօր, կարող են լինել ուղղակի թիրախային մի քանի հարվածներ կարևոր էներգետիկ աղբյուրներին և դրանով երկիրը, կարելի է ասել, ծնկի կգա: Չգիտեմ՝ ինչ են մտածում այս առումով իշխանությունները, ունեն պլաններ, թե՝ ոչ, բայց որ հասկանում են, որ պետք է զբաղվել այդ խնդրով, ԱԱԾ ղեկավարի հայտարարությունից արդեն պարզ է դառնում: Հուսանք՝ ավելի լուրջ կգնան առաջ, ոչ թե կթողնեն կիսատ՝ ինչպես ամեն ինչ, ինչ ձեռնարկել են մինչև այսօր:

– Անդրադառնանք  Տուսկի տարածաշրջանային այցին: Նա Հայաստան եկավ Ադրբեջանից: Երկու երկրներում էլ Տուսկը խոսել է ղարաբաղյան հակամարտության մասին, իսկ Բաքվում չի մոռացել հավելել, որ Եվրոպան սատարում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Ինչպե՞ս եք գնահատում Երևանում և Բաքվում եվրոպացի բարձրաստիճան պաշտոնյայի հայտարարությունները:

– Ես գնահատում եմ սովորական տրամաբանության մեջ, միշտ սատարվել է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը բոլորի կողմից՝ ներառյալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների: Խնդիրն այն է, որ տարածքային ամբողջականության և ազգերի ինքնորոշման սկզբունքներն այլևս իրար հավասարազոր չեն: Կա քարացած, հնացած հավատալիք, որ դրանք միջազգային ասպարեզում համարվում են համահավասար միջազգային դրույթներ: Դա ճշմարտություն էր տարիներ առաջ: Հիմա իրական քաղաքականությունն ու իրական կյանքը փոխվել է, և տարածքային ամբողջականությունը վեր է դասվում ազգերի ինքնորոշումից, որովհետև ազգերի ինքնորոշման պրոցեսները շատ հաճախ բերում են անկայունության և ձեռնտու չեն մեծ պետություններին: Եվ այստեղ շատ մեծ է Հայաստանի մեղքը, որովհետև մենք, ինչպես միշտ, ինքնավնասմամբ ենք զբաղվել: Սա գալիս է Տեր-Պետրոսյանի քաղաքականությունից, բայց այն շատ բարեհաջող շարունակել են  հաջորդ երկու նախագահները և հիմա շարունակվում է արդեն այս վարչապետի և իր վարչակազմի կողմից: Խնդիրն այն է, որ Հայաստանը ԼՂՀ-ի և շրջակա ազատագրված 7 տարածքների նկատմամբ պետք է ունենա մեկ քաղաքականություն. դա Հայաստանի տարածքային ամբողջականության քաղաքականությունն է, ոչ թե ազգերի ինքնորոշման իրավունքի սխալական թեզը, որով մենք, փաստորեն, ճանաչում ենք, որ Արցախը և ազատագրված տարածքներն օրինականորեն են եղել Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում: Սա հանցավոր, դավաճանական թեզ է, որի մասին շատ քիչ են խոսում: Նախկինների սխալները հիմա ավելի են խորացվում: Դրա պատճառն էլ հիմնականում այն է, որ Հայաստանում արտաքին քաղաքականության որոշողներն իրականում արտաքին քաղաքականություն չգիտեն: Աշխատել են շատ երկար տարիներ, բայց մնացել են արարողակարգային մակարդակի վրա, խորքային ոչինչ չգիտեն, շարունակում են այն պրոցեսը, որը եղել է նախկինում: Հիմա պաճուճապատել են ինչ-որ բաներով, որոնցից մեկն էլ Արցախը բանակցությունների սեղանի շուրջ վերադարձնելն է, որն իրականում Հայաստանին ոչինչ չի տալու:

– Նիկոլ Փաշինյանը շարունակում է պնդել այդ հարցում, Բաքուն՝ դեմ գնալ: Որպես Արցախի ներգրավվածության տարբերակ՝ առաջարկվեց հայկական պատվիրակության կազմում ներառել Ստեփանակերտի ներկայացուցչին: Բայց այս դեպքում էլ մտահոգություն հնչեց, որ Բաքուն էլ իր պատվիրակության կազմում կընդգրկի Ղարաբաղի ադրբեջանական համայնքի ներկայացուցչի: Ընդհանրապես՝ բանակցային ձևաչափի ի՞նչ հնարավոր և անհրաժեշտ փոփոխություններ եք տեսնում:

– Բազմաթիվ անգամներ ասել եմ, որ ներկա ձևաչափի բովանդակությունը Հայաստանին որևէ լավ բան չի խոստանում, որովհետև դրա հիմքում դրված է Մադրիդյան փաստաթուղթը՝ ինչպես էլ այն անվանենք, որը ենթադրում է 7 շրջանների վերադարձ: Հասկանալի է, որ դա վտանգում է Արցախը, Արցախը վտանգվելով՝ վտանգվում է ամբողջ Հայաստանը: ՀՀ-ն չունի ոչինչ շահելու որևէ հնարավորություն, քանի դեռ բանակցում է: Ադրբեջանին բանակցությունները ձեռնտու են՝ ժամանակ շահելու համար՝ մինչև պատերազմական գործողություններ սկսելու լիակատար պատրաստությունը: Սա Հայաստանում մինչև հիմա կա՛մ հասկանում են, բայց անգամ նոր իշխանությունները չունեն քաջություն և կտրուկություն՝ գնալու այլ ճանապարհով  և հրաժարվելու Մադրիդյան սկզբունքներից, կա՛մ խորը մոլորության մեջ են՝ ինչպես նախկինում:

– Իսկ ո՞րն է այլ ճանապարհը՝ ըստ Ձեզ:

– Ուղղակի դնել հանրաքվեի կամ տանել արշավ, ժողովրդին բացատրել այն, որ բոլոր բովանդակային թեմաները, որոնք քննարկվել են, հակապետական են, դրանցից պետք է հրաժարվել, դնել հանրաքվեի, և ժողովուրդը միանշանակ կքվեարկի դրանից հրաժարվելու օգտին: Դրանից հետո հայտարարել, որ հրաժարվում են: Չէ՞ որ հանրաքվեների մասին էր խոսում վարչապետը, բայց որևէ հանրաքվե չեղավ մեկ տարվա ընթացքում, թեև այնքան անհրաժեշտություն կար բազում հանրաքվեներ անելու: Եթե վախենում են միջազգային հանրության արձագանքից, թեև վախենալ պետք չէ, որովհետև ուղղակի գործադիր իշխանությունը կարող է հայտարարել բանակցության բովանդակությունից հրաժարվելու մասին՝ ձեռք չի տալիս այլևս Հայաստանին, նախկին դավաճանական իշխանությունները բանակցել են, հիմա Հայաստանի ժողովուրդը դեմ է, մենք հրաժարվում ենք: Իսկ եթե չեն ուզում դա անել, սիրում են մանդատ խնդրել ժողովրդից և ամեն ինչ նետել ժողովրդի վրա, ապա կարող են դնել հանրաքվեի, և ժողովուրդը կտա իրենց այդ մանդատը, որպեսզի իրենք այդ վահանով պաշտպանվեն ենթադրյալ միջազգային հանրության ճնշումներից, որի դեմ միջազգային հանրությունը ոչինչ անել չի կարող: Եվ դրանից հետո նստել բանակցել ու հայտարարել, որ Հայաստանը պաշտպանում է իր տարածքային ամբողջականությունը:

– Նիկոլ Փաշինյանը խոսեց դավադիրների մասին, որոնք պատրաստվում էին հողեր հանձնել և դրա մեղքը բարդել Փաշինյանի և իր թիմի վրա: Բայց վարչապետն այդպես էլ չմանրամասնեց, թե ինչ դավադիր ուժերի մասին է խոսքը: Չե՞ք կարծում, որ պետք է, ի վերջո, հստակեցնել, թե որոնք են այդ դավադիր ուժերը: Ձեր կարծիքով, ո՞ւմ էր ակնարկում Նիկոլ Փաշինյանը:

– Իսկ Դուք երբևէ տեսե՞լ եք, որ վարչապետն ինչ-որ բան ասի ու մանրամասնի: Խոսում է միստիկ բաներով, մեղադրանքներ է հնչեցնում, բայց կոնկրետ չի ասում: Պետք է հասկանանք, որ այդ տեղեկատվությունը վերաբերում էր Արցախի իշխանություններին, որոնք ուղղորդվում են, ըստ Փաշինյանի խոսքերի՝ այդպես է ստացվում, դա իմ անձնական կարծիքն է, Հայաստանի նախորդ ռեժիմի պարագլուխների կողմից: Եվ եթե այդպիսի բան կա, վարչապետը հայտարարում է, ըստ էության, պետական դավաճանության՝ հող հանձնելու մասին, ինչո՞ւ հետաքննություն չի սկսվում, ինչո՞ւ չի ձերբակալվում Բակո Սահակյանը: Եթե դու նրան կասկածում ես դավաճանության մեջ, ձերբակալիր:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Թամարա Հակոբյան