ԵԽԽՎ-ն Ադրբեջանում քննադատական ​​ձայները լռեցնելու վերաբերյալ բանաձև է ընդունել

Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովը (ԵԽԽՎ) հունիսի 24-ին ընդունել է «Ադրբեջանում քննադատական ​​ձայների լռեցումը» վերնագրով բանաձևը։ Փաստաթղթում կոչ է արվում ազատ արձակել քաղբանտարկյալ համարվողներին, դադարեցնել լրագրողների և ակտիվիստների հետապնդումներն ու կատարել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումները, գրում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները։

Բանաձևում նշվում է, որ Ադրբեջանում լրագրողների, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների, մարդու իրավունքների պաշտպանների և քաղաքական ակտիվիստների գործունեության հետ կապված իրավիճակը մտահոգություն  է առաջացնում Եվրոպայի խորհրդի պարտավորությունների համատեքստում։ ԵԽԽՎ-ն հիշեցնում է, որ չնայած 2024 թվականին իր մանդատը չհաստատելուց հետո ադրբեջանական պատվիրակությունը չի մասնակցում Վեհաժողովի աշխատանքներին, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայով և այլ միջազգային փաստաթղթերով երկրի պարտավորությունները մնում են ուժի մեջ։

Բանաձևին կողմ է քվեարկել է 68 պատգամավոր, դեմ՝ 8-ը, 6-ը ձեռնպահ է մնացել։

Ի՞նչ է պահանջում ԵԽԽՎ-ն Ադրբեջանից – Բանաձևը մի շարք կոչեր է պարունակում՝ ուղղված Ադրբեջանի իշխանություններին։ Վեհաժողովը կոչ է անում ազատ արձակել քաղբանտարկյալներին, դադարեցնել լրագրողների, մարդու իրավունքների պաշտպանների, քաղհասարակության ակտիվիստների և քաղաքական հակառակորդների հետապնդումները։ Փաստաթուղթը նաև կոչ է անում կատարել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումները, վերանայել լրատվամիջոցների, ոչ կառավարական կազմակերպությունների և քաղաքական կուսակցությունների վերաբերյալ օրենսդրությունը, հետաքննել խոշտանգումների և վատ վերաբերմունքի մեղադրանքները, ինչպես նաև շարունակել համագործակցությունը Եվրոպայի խորհրդի մեխանիզմների հետ։

Բանաձևում նշվում է, որ Ադրբեջանում ընդդիմության ներկայացուցիչների, լրագրողների և քաղաքացիական հասարակության ակտիվիստների հնարավորությունները սահմանափակ են։ Վեհաժողովը սա կապում է լրատվամիջոցների, քաղաքական կուսակցությունների և ոչ կառավարական կազմակերպությունների գործունեությունը կարգավորող օրենսդրության փոփոխությունների հետ:

Բանաձևը զգալի տեղ է հատկացնում Ադրբեջանում լրատվամիջոցների ազատության և լրագրողների իրավիճակին – Վեհաժողովը նշում է, որ անկախ լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների դեմ քրեական հետապնդումները շարունակվում են, մի շարք լրագրողներ գտնվում են բանտում: Փաստաթղթում անդրադարձ կա Meydan TV-ի, AbzasMedia-ի, Toplum TV-ի, Radio Azadlig-ի, Kanal 11-ի և Kanal 13-ի հետ կապված լրագրողների ու այլ աշխատակիցների գործերին: ԵԽԽՎ-ն գնահատում է այս գործերը լրատվամիջոցների ազատության և լրագրողների մասնագիտական ​​գործունեության իրականացման վերաբերյալ քննարկումների համատեքստում:

«Ադրբեջանի լրատվական դաշտն ամբողջությամբ պետության վերահսկողության տակ է։ «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության տվյալներով՝ երկրում չեն գործում անկախ հեռուստատեսային կամ ռադիոկայաններ, բոլոր քննադատական ​​տպագիր թերթերը փակվել են։ Անկախ լրատվական կայքերի մեծ մասը գործում է արտասահմանում և պետական ​​գրաքննության թիրախ է»,- ասվում է փաստաթղթում։

Նշվում է նաև, որ 36 անկախ լրագրողներ բանտում են՝ հղում անելով Եվրոպայի խորհրդի կողմից ստեղծված «Լրագրողների անվտանգության հարթակին»։

Փաստաթուղթը պարունակում է առանձին բաժին քաղբանտարկյալների վիճակի մասին: Վեհաժողովը, հղում անելով 2020 թվականին քաղբանտարկյալների վերաբերյալ ընդունված բանաձևին, նշում է, որ հաջորդող ժամանակահատվածում տեղի են ունեցել նոր ձերբակալություններ: ԵԽԽՎ-ն կոչ է անում Ադրբեջանի իշխանություններին վերանայել քաղբանտարկյալ համարվող անձանց գործերը։ Փաստաթղթում ընդգծվում է, որ 2026 թվականի մայիսի դրությամբ՝ քաղբանտարկյալների թիվը կտրուկ աճել է՝ հասնելով 328 մարդու։

Վեհաժողովը նաև անդրադառնում է կալանքի տակ գտնվող անձանց նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերյալ տեղեկատվությանը։ Փաստաթղթում կոչ է արվում հետաքննել կալանքի պայմանները և կին լրագրողների նկատմամբ վերաբերմունքը: Բանաձևը կոչ է անում Ադրբեջանի իշխանություններին հետաքննել խոշտանգումների և վատ վերաբերմունքի մասին բոլոր մեղադրանքները, համապատասխանեցնել կալանքի պայմանները միջազգային չափանիշներին և ապահովել, որ կալանավորվածները հասանելիություն ունենան բժշկական օգնությանը:

Բանաձևը նաև արտացոլում է Բաքվից եվրոպացի խորհրդարանականների սպասելիքները. պետք է դադարեցվի ճնշումը նրանց նկատմամբ, ովքեր հետապնդվում են իրենց լրագրողական գործունեության, կոռուպցիոն հետաքննությունների, ժողովրդավարական դիրքորոշման կամ մարդու իրավունքների պաշտպանության գործունեության համար, և կալանավորվածները պետք է անհապաղ ազատ արձակվեն: Միաժամանակ, կոչ է արվում ազատ արձակել ԵԽԽՎ 1900 բանաձևի չափանիշներով քաղբանտարկյալ համարվողներին:

Կոչ Եվրոպայի խորհրդի և Եվրամիության անդամ պետություններին – Վեհաժողովը խորհուրդ է տալիս քաղբանտարկյալների ազատ արձակման հարցը պահել միջազգային օրակարգում, միջոցներ ձեռնարկել քաղաքական հետապնդումների վտանգի տակ գտնվող Ադրբեջանի քաղաքացիներին պաշտպանելու համար և այս գործոնները հաշվի առնել արտահանձնման հարցումները քննարկելիս։ Փաստաթղթում նաև նշվում է Ադրբեջանի իշխանությունների հետ երկխոսության շարունակման կարևորությունը։ Վեհաժողովը նշում է, որ Եվրոպայի խորհրդի ինստիտուտների հետ համագործակցության վերսկսումը կարող է հնարավորություն ընձեռել քննարկելու մարդու իրավունքներին, լրատվամիջոցների ազատությանը և օրենքի գերակայությանը վերաբերող հարցեր։

Հիշեցնենք, որ ԵԽԽՎ-ն 2024 թվականի հունվարին չի հաստատել ադրբեջանական պատվիրակության լիազորությունները՝ վկայակոչելով Ադրբեջանում քաղբանտարկյալների և մարդու իրավունքների վերաբերյալ մտահոգությունները։ Այդ ժամանակից ի վեր ադրբեջանական պատվիրակությունը կասեցրել է մասնակցությունը Վեհաժողովի գործունեությանը։ Այնուամենայնիվ, Ադրբեջանը մնում է Եվրոպայի խորհրդի անդամ, և կազմակերպության նկատմամբ նրա պարտավորությունները մնում են ուժի մեջ։

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի