97 մլրդ դրամի տուգանք․ ինչ ազդեցություն է ունեցել Փաշինյանի «վետոն»

10 տարվա ընթացքում Հայաստանում արագաչափերի և տեսախցիկների արձանագրած խախտումների համար վարորդները վճարել են 97 մլրդ դրամ։ Տուգանքների ընդհանուր ծավալը տարեցտարի ավելացել է և 2016 թվականի համեմատ 2025-ին քաղաքացիները վճարել են 2․4 մլրդ դրամով կամ 28.6%-ով ավելի՝ 10․8 մլրդ դրամ։ 2026-ի առաջին եռամսյակում այդ թիվը կազմել է 2․4 մլրդ դրամ։ 

Ներքին գործերի նախարարությունից Factor.am-ին տրամադրած տվյալների համաձայն՝ «պիկային» է 2023 թվականը՝ 11․6 մլրդ դրամ։ Դրանից հետո վճարված տուգանքների որոշակի նվազում է եղել, թեև արձանագրված խախտումների թիվը մոտ 21%-ով ավելացել է։ Սա կառավարության կիրառած «բոնուս»-ների արդյունք է, օրինակ՝ 2024-ի ապրիլից տուգանքի որոշումից 15 օրվա ընթացքում վճարելու դեպքում գումարը 30 %-ով նվազում է։ Այսինքն՝ բոնուսների բացակայության պարագայում տուգանքների ծավալը շատ ավելի մեծ կլիներ։

Ուշագրավ է, որ այս տուգանքների աճը դեռ 2014-ին կանխատեսել էր Նիկոլ Փաշինյանը։ Այն ժամանակ ընդդիմադիր պատգամավորը հայտարարել էր․ «Արագաչափերի և տեսախցիկների գործարկման հետևանքով ՀՀ քաղաքացիների ուսերին դրվել է 12 մլրդ դրամի լրացուցիչ ֆինանսական բեռ։ Սա այն գումարն է, որ մարդիկ նախկինում օգտագործում էին իրենց ընտանիքի կարիքները հոգալու, տարբեր ծախսերի համար, հիմա ստիպված են կրճատել այդ ծախսերից և վճարել բացառապես տեսախցիկների և արագաչափերի արձանագրած խախտումների համար․․․ Եվ այս գումարի չափը գնալով ավելանալու է»։

Պատգամավոր Փաշինյանն առաջարկել էր «վետո դնել նոր արագաչափերի և տեսախցիկների տեղադրմանը», ավելին՝ ի վերջո արագաչափերն ընդհանրապես հանել Հայաստանի ավտոճանապարհներից։

Ուշագրավ է, որ այն ժամանակ իշխանությունն անսաց ընդդիմադիր պատգամավորի խոսքին․ 2016-ի համեմատ 2018-ին արագաչափերը պակասեցին 8-ով, իսկ ահա վարչապետ Փաշինյանի օրոք՝ 2018-ի համեմատ 2026-ի դրությամբ արագաչափերի քանակն ավելացավ 10-ով՝ ի հեճուկս ընդդիմադիր Փաշինյանի։ 

Տեսախցիկների թիվը, թեև չի ավելացել, բայց չի էլ պակասել․ 2022 թվականից մինչ օրս՝ 688 հատ, և բոլորը՝ Երևանում (մինչև 2022-ը արագաչափերը և տեսախցիկները կառավարում էր «Սեքյուրիթի Դրիմ» ընկերությունը)։

Վարչապետ Փաշինյանն արագաչափերի վերաբերյալ իր դիրքորոշման փոփոխությունը 2024-ին հիմնավորեց «հանրային դիմադրությամբ»։

Այսպիսով, 2014-ին Նիկոլ Փաշինյանի հնչեցրած երկու հիմնական թեզերից մեկը՝ տուգանքների ծավալի աճի կանխատեսումը, փաստացի իրականացվել է։ Մյուսը՝ նոր արագաչափերի տեղադրումը դադարեցնելու և համակարգը աստիճանաբար վերացնելու առաջարկը, հենց Փաշինյանն ինքը ոչ միայն իրականություն չի դարձրել, այլև հակառակը՝ ավելացել են թե՛ արագաչափերի թիվը, թե՛ վարորդների վճարած տուգանքների ընդհանուր ծավալը։ 

Գայանե Խաչատրյան