05.10.2026 | 16:18
Հեռացում ԱԺ նիստից, ձայնից զրկում, նախազգուշացում․ ինչ պատիժներ է սահմանելու էթիկայի հանձնաժողովը․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ
Հայտնի են ֆիզիոլոգիայի և բժշկության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրները
Քաղաքականություն
05.10.2026 | 15:02
Ստոկհոլմում հայտարարվել են ֆիզիոլոգիայի և բժշկության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների անունները։ Դափնեկիրներ են դարձել ամերիկացի Կառլ Դայսերոթը և գերմանացիներ Պետեր Հեգեմանն ու Գեորգ Նագելը։
«2026 թվականի ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառի Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Կառլ Դայսերոթին, Պետեր Հեգեմանին և Գեորգ Նագելին՝ լույսով կառավարվող իոնային խողովակների և օպտոգենետիկայի վերաբերյալ նրանց բացահայտումների համար»,- ասվում է մրցանակի X-ի միկրոբլոգում գրառման մեջ։
Օպտոգենետիկան կենսաբանական մեթոդ է, որը թույլ է տալիս լույսի միջոցով բարձր ճշգրտությամբ կառավարել առանձին նյարդային բջիջների (նեյրոնների) ակտիվությունը: Այս տեխնոլոգիան հեղափոխություն է կատարել նեյրոկենսաբանության մեջ, քանի որ գիտնականներին հնարավորություն է տալիս միլիվայրկյանների ճշգրտությամբ «միացնել» կամ «անջատել» ուղեղի որոշակի բջիջներ և տեսնել, թե ինչպես է դա ազդում վարքագծի կամ օրգանիզմի վրա։
Մեթոդը հնարավորություն է տալիս կենդանի ուղեղում ցույց տալ, թե ինչպես են նյարդային բջիջները ձևավորում հիշողություններ, հույզեր և վարքագիծ։ Հեգեմանն ու Նագելը միաբջիջ ջրիմուռում հայտնաբերել են սպիտակուց՝ կանալռոդոպսին, իսկ Դայսերոթն այն վերածել է նյարդային բջիջների համար լույսով կառավարվող անջատիչի։
2025 թվականին ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ էին դարձել Մերի Բրանկովը, Ֆրեդ Ռամսդելը և Շիմոն Սակագուչին՝ «ծայրամասային իմունաբանական տոլերանտության ուսումնասիրության համար»։
Բժշկության և ֆիզիոլոգիայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկրի հայտարարությունն ավանդաբար ազդարարում է Նոբելյան շաբաթվա մեկնարկը։ Հոկտեմբերի 6-ին կհայտարարվի, թե ով է ստացել ֆիզիկայի ոլորտում մրցանակը, հոկտեմբերի 7-ին՝ քիմիայի, հոկտեմբերի 8-ին՝ գրականության, իսկ հոկտեմբերի 9-ին Օսլոյում կհայտարարվի խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկրի անունը։ Ալֆրեդ Նոբելի հիշատակին նվիրված տնտեսագիտության մրցանակի դափնեկիրը, որը 1968 թվականին հիմնադրել է Շվեդիայի պետական բանկը, հայտնի կդառնա հոկտեմբերի 12-ին։
2026 թվականին Նոբելյան մրցանակի դրամական պարգևը յուրաքանչյուր անվանակարգում կազմում է 12 միլիոն կրոն (շուրջ 1,2 միլիոն դոլար)։
Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի
