Գերհզոր Էլ Նինյոն կարող է մեծացնել մարդկանց առողջությանը սպառնացող կլիմայական ռիսկերը ողջ աշխարհում. Ազիզյան

Գերհզոր Էլ Նինյոն կարող է մեծացնել մարդկանց առողջությանը սպառնացող կլիմայական ռիսկերը ողջ աշխարհում, այս մասին գրել է «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը։

«Սպասվող ուժեղ Էլ Նինյոն կարող է լուրջ փորձություն դառնալ աշխարհի տարբեր տարածաշրջանների առողջապահական համակարգերի և պարենային անվտանգության համար։ Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը (ՀՕԿ) և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) զգուշացնում են՝ այս երևույթի ուժեղացումը կարող է սաստկացնել շոգը, երաշտներն ու ջրհեղեղները, ինչպես նաև նպաստել որոշ վարակիչ հիվանդությունների տարածմանը։

Էլ Նինյոն բնական կլիմայական երևույթ է, որը կապված է Խաղաղ օվկիանոսի արևադարձային գոտու կենտրոնական և արևելյան հատվածներում մակերևութային ջրերի անոմալ տաքացման հետ։ Այն փոխում է մթնոլորտային շրջանառությունը՝ եղանակային պայմանների վրա ազդելով նաև օվկիանոսից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու գտնվող տարածաշրջաններում։

ՀՕԿ-ի՝ հոդվածում ներկայացված կանխատեսմամբ՝ ներկայիս Էլ Նինյոն մինչև 2026 թվականի վերջը կարող է հասնել շատ ուժեղ ինտենսիվության, իսկ դրա ազդեցությունները կարող են պահպանվել նաև 2027 թվականին։ Թեև երևույթն ինքնին կլիմայի փոփոխության հետևանք չէ, այն զարգանում է արդեն իսկ ռեկորդային բարձր գլոբալ ջերմաստիճանների պայմաններում, ինչը կարող է ծանրացնել դրա հետևանքները։

Մարդկանց առողջության համար վտանգը չի սահմանափակվում միայն ջերմաստիճանի բարձրացմամբ։ Հորդառատ անձրևներն ու ջրհեղեղները կարող են նպաստել խոլերայի տարածմանը, իսկ ջերմաստիճանի և տեղումների փոփոխությունները՝ ընդլայնել մալարիա, դենգե, չիկունգունյա, դեղին տենդ և այլ վարակներ փոխանցող մոծակների տարածման գոտիները։ Երաշտներն իրենց հերթին կարող են սահմանափակել ջրի և սննդի հասանելիությունը։

Առավել խոցելի են այն տարածաշրջանները, որտեղ կլիմայական վտանգներին միանում են աղքատությունը, բժշկական օգնության սահմանափակ հասանելիությունը, հակամարտություններն ու բնակչության տեղահանումը։

Հատկապես մտահոգիչ է Աֆրիկայում պարենային իրավիճակի հնարավոր վատթարացումը։ «Save the Children» կազմակերպության գնահատմամբ՝ մինչև 2027 թվականի սկիզբը Արևելյան և Հարավային Աֆրիկայի վեց երկրներում՝ Մադագասկարում, Մալավիում, Մոզամբիկում, Զամբիայում, Ուգանդայում և Քենիայում, շուրջ 8 միլիոն երեխա կարող է բախվել սննդի սուր պակասի։ Այդ երկրներում պարենային անապահովության ճգնաժամային կամ ավելի ծանր մակարդակում գտնվող մարդկանց ընդհանուր թիվը կարող է աճել՝ 12,6 միլիոնից հասնելով 16,4 միլիոնի։

Ընդ որում, Էլ Նինյոյի ազդեցությունը տարբեր տարածաշրջաններում միատեսակ չի լինելու․ Աֆրիկայի հարավում կարող են մեծանալ երաշտների և բերքի կորստի ռիսկերը, իսկ Արևելյան Աֆրիկայում՝ ավերիչ ջրհեղեղների վտանգը։

«Climate Impact Lab»-ի առանձին ուսումնասիրությունը գնահատել է ծայրահեղ շոգի հնարավոր հետևանքները։ Հետազոտողների հաշվարկներով՝ 2026 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2027 թվականի փետրվարը ուժեղ Էլ Նինյոյի պայմաններում շոգով պայմանավորված մահերի թիվը կարող է միջին ցուցանիշների համեմատ ավելանալ շուրջ 451 հազարով։ Սա մոդելային գնահատական է, ոչ թե ապագայում մահվան դեպքերի հաստատված թիվ կամ անխուսափելի արդյունք։ Առավել բարձր ռիսկեր են գնահատվում աղքատ և շոգ տարածաշրջաններում, հատկապես՝ Սահելի երկրներում։

Էլ Նինյոյի հնարավոր հետևանքները, առնչվում են ինչպես եղանակին ու կլիմային, այնպես էլ մարդկանց առողջությանը, ջրային և պարենային ապահովությանը։ Վաղ կանխատեսումները երկրներին հնարավորություն են տալիս նախապես գործարկել շոգի մասին նախազգուշացման համակարգերը, պատրաստել բժշկական ծառայությունները, ապահովել սննդի ու ջրի պաշարներ և իրականացնել ջրհեղեղներից պաշտպանության միջոցառումներ։

ՀՕԿ-ն ու ԱՀԿ-ն ընդգծում են՝ վաղ նախազգուշացումն ու նախապես ձեռնարկված գործողությունները կարող են էապես նվազեցնել ծայրահեղ եղանակային երևույթների հետևանքները և փրկել մարդկային կյանքեր»,- գրել է նա։