24.08.2026 | 23:26
Ծանրորդ Տիգրան Ավետիսյանը՝ Եվրոպայի Մ15 տարեկանների չեմպիոն
Խտրականություն, ճնշումներ․ HRW-ի 2026-ի զեկույցը Հայաստանի մասին. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ
Քաղաքականություն
04.02.2026 | 20:23
Մարդու իրավունքների ոլորտում Հայաստանի վիճակն անկայուն է մնացել․ մեդիայի ազատությունից մինչև խոցելի խմբերի իրավունքներ՝ առկա են լուրջ մտահոգություններ, բացակայում է խտրականության դեմ պայքարի համապարփակ օրենսդրությունը։ Այս մասին նշվում է Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության 2025-ի զեկույցում:
Ի՞նչ առաջընթաց ունի Հայաստանը, և ո՞ր ոլորտներում են մնում մտահոգությունները։
Այսպիսով՝ 2025 թվականը նշանավորվել է արտաքին քաղաքական վեկտորի հստակեցմամբ և տարածաշրջանային նոր պայմանավորվածություններով։ Մարտին խորհրդարանն ընդունեց ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթաց սկսելու մասին օրենքը։
Օգոստոսին ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ Հայաստանն ու Ադրբեջանը ստորագրեցին Վաշինգտոնի հռչակագիրը։ Այն նախատեսում է խաղաղության հաստատում և դիվանագիտական հարաբերություններ, ԱՄՆ-ին տալիս է բացառիկ իրավունքներ՝ զարգացնելու ՀՀ տարածքով 42 կիլոմետրանոց առևտրային երթուղի։ Արձանագրվեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարումը։
Հասարակության շրջանում փաստաթուղթը միանշանակ չընդունվեց․ մտահոգություններ կան Ադրբեջանում պահվող 23 հայ գերիների ճակատագրի և Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեի Բաքվի գրասենյակի գործունեության դադարեցման առնչությամբ։
Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված ավելի քան 100,000 անձանց սոցիալական պաշտպանությունը մնում է խնդրահարույց։ Կառավարությունն աստիճանաբար դադարեցրել է բնակարանային վարձավճարների համընդհանուր սուբսիդավորումը՝ անցնելով թիրախային օգնության։ Այս փոփոխության հետևանքով բազմաթիվ տեղահանվածներ կանգնել են կենսական դժվարությունների առջև։
Ոստիկանությունը լայն լիազորություններ է ստացել՝ իրական ժամանակում հասանելիություն ունենալու պետական և մասնավոր որոշ կառույցների տեսախցիկներին։ Մասնագետներն ահազանգում են անձնական տվյալների պաշտպանության երաշխիքների բացակայության մասին։
2025-ի առաջին կիսամյակում արձանագրվել է լրագրողների նկատմամբ բռնության 4 և լրատվամիջոցների հանդեպ ճնշումների 61 դեպք։ Պաշտոնյաների կողմից լրատվամիջոցների դեմ ներկայացվել են բազմաթիվ դատական հայցեր։ Իրավիճակը բարդացել է նաև ֆինանսական առումով․ USAID-ի ծրագրի դադարեցումը հարվածել է անկախ մեդիային, իսկ պետության ստեղծած «Հանրօգուտ մեդիամիջավայր» հիմնադրամը քննադատվում է որպես ոչ անաչառ և իշխանամետ կառույցներին նախապատվություն տվող։
Հայաստանում շարունակում է ծանր մնալ հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձանց վիճակը․ դատարանները շարունակում են զրկել նրանց գործունակությունից, ՔԿՀ-ներում բավարար չէ հոգեսոցիալական աջակցությունը, ինչը հանգեցնում է ինքնասպանությունների և ինքնավնասումների թվի աճին։ Զեկույցոււմ դրական տեղաշարժ է համարվել խուլ կամ կույր անձանց դատավոր նշանակվելու արգելքը վերացնելու Սահմանադրական դատարանի որոշումը։
Ընտանեկան բռնության դեպքերի բացահայտումն աճել է, սակայն դատարան հասնող գործերը քիչ են․ 893 դեպքից 87-ն է դատարան հասել։ Ապաստարանները հաճախ հարմարեցված չեն հաշմանդամություն ունեցող կանանց համար։ Որպես դրական քայլ՝ կառավարությունն ընդունել է Գենդերային քաղաքականության նոր ռազմավարություն՝ ուղղված կանանց դերի բարձրացմանն ու տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնմանը։
Սեռական կողմնորոշման հիմքով բռնությունն ու խտրականությունը մնում են չպատժված։ Մինչև 2025 թվականի հուլիս արձանագրվել է ԼԳԲՏ անձանց նկատմամբ ֆիզիկական բռնության 12 դեպք, այդ թվում՝ առնվազն երեք երեխայի նկատմամբ։ Դեպքերից հինգը կատարվել են ընտանիքի անդամների կողմից:
Մանրամասները՝ տեսանյութում։
Անի Թամրազյան
