12.01.2026 | 09:48
Լարս ավտոճանապարհը փակ է
Ռուսական գազի կախվածությունից ԵՄ-ի ազատվելն ուժեղացնում է Ադրբեջանում բրիտանական BP-ի նախագծերը․ անդրադարձ
Քաղաքականություն
28.11.2025 | 23:03
Ռուսաստանից բնական գազի ներմուծումը մինչև 2028 թվականը փուլ առ փուլ դադարեցնելու՝ ԵՄ ծրագիրը, հավանաբար, կնպաստի BP-ի էներգետիկ նախագծերին Ադրբեջանում, որն արդեն գազ է մատակարարում Եվրոպային և ձգտում է ընդլայնել իր արտահանումը։ Այս մասին ասվում է Sova news-ի հրապարակման մեջ, որը պատրաստվել է OC Media-ի հետ միասին։
Հոկտեմբերին ԵՄ անդամ գրեթե բոլոր պետությունների էներգետիկայի նախարարներն աջակցել էին Ռուսաստանից խողովակաշարային և հեղուկ բնական գազի (LNG) ներմուծումը դադարեցնելու մասին կանոնակարգի նախագծին։ Առաջարկը նախատեսում է արգելել Ռուսաստանի հետ նոր պայմանագրերը 2026 թվականի հունվարից, դադարեցնել կարճաժամկետ գործարքները մինչև նույն տարվա հունիսը և չեղարկել երկարաժամկետ պայմանագրերը մինչև 2028 թվականի հունվարը։
Եթե Եվրախորհրդարանը հաստատի այս փաստաթուղթը, դա կխթանի ադրբեջանական գազային նախագծերը, որոնց մեծ մասն իրականացնում է բրիտանական էներգետիկ հսկա BP-ն։
2022 թվականին Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի լայնածավալ պատերազմի մեկնարկից ի վեր ԵՄ-ն զգալիորեն կրճատել է ռուսական գազի գնումները, սակայն որոշ երկրներ, այդ թվում՝ Հունգարիան և Սլովակիան, շարունակում են այն ներմուծել խողովակաշարերի միջոցով։ Այլ երկրներ, ինչպիսիք են Ֆրանսիան, Իսպանիան և Նիդերլանդները, դեռևս գնում են ռուսական հեղուկ բնական գազ։ Այնուամենայնիվ, ընդհանուր միտումը մնում է նվազող. 2024 թվականին Ռուսաստանն ապահովել է ԵՄ գազի կարիքների շուրջ 13%-ը, մինչդեռ 2021 թվականին այդ մասնաբաժինը կազմել է 45%։
Ռուսական գազից կախվածությունը նվազեցնելու ռազմավարության շրջանակում Եվրոպական հանձնաժողովը 2022 թվականի հուլիսին Բաքվի հետ ստորագրել է փոխըմբռնման հուշագիր, որը նախատեսում է մինչև 2027 թվականն ադրբեջանական գազի ներմուծման կրկնապատկում՝ տարեկան մինչև 20 միլիարդ խորանարդ մետր: Այդ ժամանակ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը, որն անձամբ այցելել էր Բաքու՝ ստորագրմանը մասնակցելու համար, Ադրբեջանին անվանել էր «հուսալի գործընկեր»:
«Ծովի արքա»
Շահ Դենիզը, որն ադրբեջաներենից թարգմանաբար նշանակում է «ծովի արքա», երկրի ամենամեծ գազային հանքավայրն է, պաշարները գնահատվում են 1 տրիլիոն խորանարդ մետր։ BP-ն նախագծում ունի 29,99% բաժնեմաս՝ Ադրբեջանի պետական նավթագազային SOCAR ընկերության, Հունգարիայի MOL-ի, Ռուսաստանի Lukoil-ի և Իրանի Nico-ի հետ միասին:
2020 թվականի դեկտեմբերից ի վեր Շահ Դենիզի գազը մատակարարվում է Եվրոպա, հիմնականում՝ Իտալիա, 3500 կիլոմետրանոց Հարավային գազային միջանցքի խողովակաշարային համակարգի միջոցով, որն անցնում է Վրաստանով, Թուրքիայով, Հունաստանով և Ալբանիայով։ Ադրբեջանական գազը վաճառվում է նաև Հունաստանին, Բուլղարիային, Հունգարիային, Ռումինիային և Սլովենիային, մատակարարումներ են իրականացվում հարևան Վրաստան և Թուրքիա։
2024 թվականին Եվրոպա գազի արտահանումն աճել է մինչև 12,9 միլիարդ խորանարդ մետր՝ 2021 թվականի 8,1 միլիարդի համեմատ, և կանխատեսվում է, որ այս տարի կհասնի 13,5 միլիարդ խորանարդ մետրի։
Ստանձնած պարտավորությունները կատարելու համար BP-ն և նրա գործընկերները սկսել են ուսումնասիրել Կասպից ծովի և նոր բլոկներում առկա հնարավորությունները: 2025 թվականի հունիսին BP-ի գլխավորած կոնսորցիումը հաստատել է 2,9 միլիարդ դոլարի ներդրում Շահ Դենիզի նոր ծովային կոմպրեսորային հարթակի կառուցման համար, որը նախագծի շահագործման ընթացքում թույլ կտա արտադրել լրացուցիչ 50 միլիարդ խորանարդ մետր գազ։
BP-ն նաև ղեկավարում է ACG Deep Gas նախագիծը, որի նպատակն է զարգացնել գազի պաշարները Կասպից ծովում գործող Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի (ACG) նավթային հանքավայրում: ACG Deep Gas նախագծից արտադրությունը նախատեսվում է սկսել հաջորդ տարվա սկզբին:
Շահ Դենիզի և այլ ծովային նախագծերի հետ մեկտեղ՝ Ադրբեջանի տարեկան գազի արտահանումը, կանխատեսումների համաձայն, կաճի 8 միլիարդ խորանարդ մետրով առաջիկա հինգ տարիների ընթացքում։
«Ադրբեջանը պատրաստ է զգալիորեն մեծացնել գազի արտադրությունը, սակայն դեռևս պարզ չէ, թե ուր կուղղվեն լրացուցիչ ծավալները»,- OC Media-ին ասել է Բաքվից էներգետիկ վերլուծաբան Իլհամ Շաբանը։
Նրա խոսքով՝ չնայած ԵՄ-ն ցանկանում է ձեռք բերել ավելի շատ ադրբեջանական գազ, այն զգուշավոր է երկարաժամկետ պայմանագրեր կնքելու և խողովակաշարերի ընդլայնման ֆինանսական աջակցության հարցում, ինչը սահմանափակում է մատակարարման աճը: Հետևաբար, Ադրբեջանը սկսել է անմիջական համաձայնագրեր կնքել առանձին գնորդների հետ։ Օրինակ՝ գերմանական Uniper AG-ն վերջերս խոշոր համաձայնագիր է ստորագրել՝ հաջորդ տասնամյակում Ադրբեջանից տարեկան առնվազն 1,5 միլիարդ խորանարդ մետր գազ ներմուծելու համար։
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի խոսքով՝ չնայած Բաքուն դիտարկում է այլ շուկաներ՝ հուլիսին պետական նավթագազային SOCAR ընկերությունը սկսել է տարեկան 1,2 միլիարդ խորանարդ մետր գազ մատակարարել Սիրիային Թուրքիայի միջոցով՝ պահանջարկի աճին զուգընթաց ծավալները մեծացնելու հնարավորությամբ, Եվրոպան շարունակում է մնալ առաջնահերթություն։
«Մեր բնական գազի մատակարարման հիմնական ուղղությունը Եվրոպան է»,- ասել է Ալիևը «Al Arabiya»-ին տված հարցազրույցում։
Նա ընդգծել է, որ Ադրբեջանն այժմ գազ է մատակարարում 10 եվրոպական երկրների, որոնցից ութը ԵՄ անդամ են, և վստահություն է հայտնել, որ իր երկրի դերը Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության մեջ միայն կաճի։
Միևնույն ժամանակ, չնայած գազի արդյունահանման աճին՝ Ադրբեջանի նավթի արտադրությունը նվազում է ավելի քան մեկ տասնամյակ։ ACG բլոկը, որը կազմում է երկրի նավթի արտադրության մեծ մասը, 2025 թվականի առաջին կեսին արտադրել է մոտ 59 միլիոն բարել՝ օրական 327,000 բարել, նախորդ տարվա 61 միլիոն բարելի համեմատ։
Այնուամենայնիվ, անկման տեմպը դանդաղում է. BP-ն օգնում է կայունացնել արտադրությունը 6 միլիարդ դոլար արժողությամբ Azeri Central East (ACE) հարթակի միջոցով, որը յոթերորդն է հանքավայրում, և որը սկսել է արտադրությունը 2024 թվականի ապրիլին՝ տարվա առաջին կեսին ապահովելով օրական շուրջ 25,000 բարել: Ակնկալվում է, որ ACE-ն կավելացնի օրական մինչև 100,000 բարել և 300 միլիոն բարել շահագործման ամբողջ ընթացքում։
Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի
