Արդյո՞ք Թուրքիայի երկրաշարժի բազմամիլիոնանոց հիմնադրամը կօգնի էրդողանին վերընտրվել․ Al Monitor

Թուրքիան շուտով կստեղծի բազմամիլիարդանոց հիմնադրամ՝ անցյալ ամիս երկու հզոր երկրաշարժերի հետևանքով ավերված հսկայական տարածքները վերականգնելու համար, քանի որ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը փորձում է քավել մեղքը՝ աղետին իր կառավարության արձագանքի համար, իսկ վճռական ընտրություններին ընդամենը երկու ամիս է մնացել, գրում է Al Monitor-ը։

Աղետների վերականգնման հիմնադրամ ստեղծելու մասին օրինագիծն ընդունվել է խորհրդարանի պլանավորման և բյուջետային հանձնաժողովի կողմից, և սպասվում է, որ օրերի ընթացքում վերջնականապես կընդունվի:

Էրդողանը խոստանում է վերակառուցել երկրաշարժից տուժած շրջանները մեկ տարվա ընթացքում՝ հուսալով, որ հավակնոտ ծրագիրը կխթանի ժողովրդի աջակցությունը և կօգնի իրեն հաղթել մայիսի 14-ի քվեարկության ժամանակ:

Ընդդիմությունը, որն ամենաուժեղ մարտահրավերն է նետել Էրդողանի երկու տասնամյակի իշխանության դեմ, մեղադրում է, որ կառավարությունը պատասխանատվություն է կրում մարդկային և նյութական հսկայական կորուստների համար՝ երկրաշարժերին դանդաղ և անկազմակերպ արձագանքելու և կոռուպցիայի պատճառով տարիների ընթացքում շինարարական կանոնների վատ կիրառման պատճառով։

Ըստ ՄԱԿ-ի պաշտոնյայի՝ երկրաշարժի վնասը գերազանցելու է 100 մլրդ դոլարը։ Գրեթե 1,5 միլիոն մարդ աղետի գոտում ներկայում պատսպարված է վրաններում և բեռնարկղային տներում, վկայում են պաշտոնական տվյալները, մինչդեռ ավելի քան 2 միլիոն մարդ, ըստ հաշվարկների, գաղթել է այլ շրջաններ:

Նախատեսված հիմնադրամը, որը ղեկավարվելու է գանձապետարանի և ֆինանսների նախարարների կողմից, բայց գործելու է կենտրոնական կառավարության բյուջեից դուրս, ըստ օրենքի նախագծի՝ կօգտագործվի աղետի գոտու վերականգնման աշխատանքների ֆինանսավորման համար: Բոլոր ներքին և արտասահմանյան նվիրատվությունները, դրամաշնորհները և բյուջեից դեռևս չորոշված հատկացումները կուղղվեն հիմնադրամին՝ այլ հիմնադրամներից հնարավոր փոխանցումների հետ միասին:

ԵՄ-ն էլ իր հերթին նախատեսում է դոնորների համաժողով կազմակերպել՝ օգնելու վերականգնման ջանքերին Թուրքիայում և Սիրիայում, որը նույնպես տուժել է երկրաշարժերից:

Այս օրենքի նախագիծը քննադատության է ենթարկվել՝ կառավարության կողմից ռեսուրսները ծախսելու վերաբերյալ պատշաճ վերահսկողության և թափանցիկության միջոցներ չձեռնարկելու համար: Քննադատները նաև ասում են, որ հիմնադրամը զուրկ է երկրաշարժից տուժած այլ վայրերում աղետներին պատրաստվածությունը բարձրացնելու նպատակներից և կենտրոնանում է բացառապես աղետից հետո վերակառուցման վրա՝ ամրապնդելով կասկածները, որ այն նախատեսված է որպես կարճաժամկետ հաստատություն՝ թիրախում ունենալով ընտրությունները:

2000 թվականից ի վեր Թուրքիայի քաղաքացիները հեռախոսային և ինտերնետ ծառայությունների համար վճարում են հատուկ հաղորդակցման հարկ։ Հարկը սահմանվել է 1999 թվականին Թուրքիայի հյուսիս-արևմուտքում տեղի ունեցած երկու ավերիչ երկրաշարժերից հետո: Այն հայտնի է որպես «երկրաշարժի հարկ» և պետք է օգտագործվեր վերականգնման ծախսերի Ու երկարաժամկետ վնասների կանխարգելման համար, սակայն Էրդողանի կառավարությունը եկամուտներն օգտագործել է ընդհանուր պետական ծախսերի համար՝ փոխանցելով դրանք պետական բյուջե: Երկրաշարժի հարկից ստացված եկամուտները 2000-2022 թվականներին կազմել են 88,3 միլիարդ թուրքական լիրա, որը համարժեք է 38,4 միլիարդ դոլարին։

Նոր հիմնադրամն ուղերձ է, որ Անկարան այժմ առաջնահերթություն է տալիս երկրաշարժի խնդրին և հատուկ ռեսուրսներ է հատկացնում վերականգնման ջանքերին: Այդուհանդերձ, շատերն ընտրությունների նախաշեմին կարծում են, որ լրացուցիչ նպատակ կա՝ ցույց տալ գումարը վերակառուցման համար և փորձել գրավել երկրաշարժից տուժածներին:

Էմմա Չոբանյան