Քաղաքականություն
09.11.2021 | 13:36«Ճանապարհ դեպի 44-օրյա պատերազմ» թեմայով քննարկման ժամանակ Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի (ՄԱՀՀԻ) հիմնադիր Ստյոպա Սաֆարյանը ներկայացրեց Արցախի հարցով բանակցային գործընթացի ժամանակ սեղանին հայտնված պաշտոնական տարբերակները:
«Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք միացման՝ Արցախի և Հայաստանի վերամիավորման քաղաքականությունը տրանսֆորմացվեց այլ հիմքի վրա՝ ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի: 1992թ. Հայաստանը, կարելի է ասել, հրաժարվեց 88-92թթ. ընկած հատվածում իր որդեգրած քաղաքականությունից:
Պետք է առանձնացնել հատկապես 97-98թթ-ին նրա նախագահության օրոք տեղի ունեցած երկու բանակցություններ: 97թ. փաթեթային տարբերակը փաստացի եղել է ռուսական նախաձեռնություն, որը նախատեսում էր Արցախի ինքնավարություն Ադրբեջանի կազմում: Այս տարբերակը նախատեսում էր նաև Մեղրիի տարածքով Ադրբեջանի և Նախիջևանի հաղորդակցության ապահովում, այսինքն՝ սիմետրիկ միջանցքի գաղափարը գալիս է 97թ. այդ տարբերակից: Այս տարբեակը Արցախի իշխանությունները մերժել են:
97թ. ներկայացվում է մյուս տարբերակը՝ փուլային տարբերակը, որով նախատեսվում էր ԼՂԻՄ-ին հարակից տարածքներից՝ հինգ շրջաններից հայկական զորքերի դուրս բերում, նաև Քաշաթաղից և Քարվաճառից, այս տարբերակի դեպքում սահմանվում էր Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև ցամաքային հաղորդակցության ապահովում: Այս տարբերակը նույնպես մերժվեց Արցախի իշխանությունների կողմից, նաև Ադրբեջանն է մերժել այս տարբերակը:
Իշխանափոխությունից հետո իշխանության եկած երկրորդ նախագահը և իր թիմը պնդում էին, որ Ղարաբաղը չպետք է հայտնվի Ադրբեջանի կազմում, պետք է ստանա հստակ կարգավիճակ, հորիզոնական հարաբերություններ ունենա Ադրբեջանի հետ… Ընդհանուր պետության տարբերակը նույնպես ռուսական նախաձեռնություն էր:
2001թ. քիվեսթյան տարբերակը ենթադրում էր տարածքների փոխանակում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև: Այս տարբերակում առանցքային էր, որ ԼՂԻՄ-ը, Շուշիի շրջանը, Լաչինը 88թ. սահմաններով միացվում էին ՀՀ-ին, դրա փոխարեն Ադրբեջանի վերահսկողության տակ էր անցնում Մեղրիի շրջանը, Աղդամի, Ֆիզուլիի, Կուբաթլուի, Զանգելանի շրջանները, նաև Ղազախից ու Շահումյանից գրավյալ տարածքներ: Պաշտոնական Երևանը այդ տարբերակը չի համարել լավ լուծում հայկական կողմի համար:
Այդ տարբերակից հետո Մադրիդյան սկզբունքներն են առաջարկվել: Այն տեղ էր թողնում ազգային ինքնորոշման իրացման և ՀՀ-ին վերամիավորման համար, բայց տարբեր թվականերին բանակցված տարբերակներով առաջնահերթությունները փոխվում էին: 2007թ. Լավրովյան պլանով առաջնահերթությունը տրվում էր Արցախի կարգավիճակը ֆիքսելուն, իսկ դրա մոդիֆիկացված տարբերակներում արդեն դա ետին պլան էր մղվել, առաջին պլան էր եկել միջանկյալ կարգավիճակի հարցը:
Չկա ՀՀ-ի կողմից հավանության արժանացած բանակցության տարբերակ, որտեղ տարածքների հանձնման հարցը չի եղել: Սա կարևորագույն գործոն է: Հայաստանն ըստ էության, Արցախի վերաբերյալ իր դիրքորոշմամբ, ուղիղ թե անուղղակի, միջազգայնորեն լեգիտիմացրել է այդ տարածքների փոխանցումն Ադրբեջանին»,- նշեց Ստյոպա Սաֆարյանը:
Մանրամասները՝ տեսանյութում:
