Այսօրվա իշխանությունները մի խնդիր ունեն՝ շատ են վախենում ՌԴ-ի արձագանքներից. Ստեփան Գրիգորյանը՝ հայ-ռուսական հարաբերությունների մասին. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor.am-ի հարցազրույցը Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Ստեփան Գրիգորյանի հետ

– Ադրբեջանում այսօր լայնածավալ զորավարժություններ են մեկնարկել՝ հարձակողական բնույթի: Հայաստանի ՊՆ-ն ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների ուշադրությունն է հրավիրել այս հանգամանքի վրա՝ նշելով, որ դարձյալ դրանց մասին նախապես չի ծանուցվել: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Բաքվի այս քայլը՝ մշտապես անտեսել պարտավորությունը, և ԵԱՀԿ-ի կողմից համարժեք արձագանքի բացակայությունը:

– Ինձ համար ակնհայտ է, որ Ադրբեջանը պատրաստվում է պատերազմի: Երբ կանցնի հարձակողական կոնկրետ գործողությունների՝ դժվար է ասել, բայց նման զորավարժություններով զորքերը մոտեցնում են Ղարաբաղի սահմաններին: Ոչ մի անհրաժեշտություն չկար՝ կորոնավիրուսի պայմաններում մեծ զորավարժություններ անցկացնել, ակնհայտ է, որ դա ճնշում է Հայաստանի վրա, նաև միջազգային հանրության վրա:

– Մայիսի 16-ին առցանց ասուլիսի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն ասաց՝ հարց է հնչել, արդյո՞ք նոր իշխանությունները բանակցությունները շարունակելու են այն կետից, որ կետից թողել է Սերժ Սարգսյանը, պարզաբանել են՝ ոչ: Այդ դեպքում, Ձեր կարծիքով, ինչո՞ւ են հին փաստաթղթեր մեջտեղ բերվում:

– Հին փաստաթղթերը պարբերաբար մեջտեղ են բերում Ադրբեջանը և Ռուսաստանը: Այստեղ ես չէի մեղադրի Հայաստանի այսօրվա իշխանություններին: Նույն Լավրովի հայտնի ելույթում անդրադարձ եղավ ՄԱԿ-ի ԱԽ չորս բանաձևերին, Մադրիդյան սկզբունքների փուլային տարբերակին: Ուզում եմ ասել՝ դրա մասին ավելի շատ ուրիշներն են խոսում և նորից շրջանառության մեջ դնում: Բայց Հայաստանի գործող իշխանություններն իրոք ուզում են փոփոխություն, թարմացում մտցնել այդ պրոցեսի մեջ, և այստեղ է, որ ես նրանց առաջարկում եմ զգույշ լինել: Եթե խոսքն այն մասին է, որ այսօրվա իշխանությունները հրաժարվում են Մադրիդյան սկզբունքներից, բայց դրա փոխարեն ի՞նչ են առաջարկում: Ադրբեջանցիներն ասում են՝ դրա փոխարեն մենք առաջարկում ենք երկու համայնքների համատեղ կեցության տարբերակ Ղարաբաղում: Պարզ է՝ դա մեր ցանկությունը չէ: Վարչապետն անպայման պետք է ասի, որ եթե հրաժարվում է Մադրիդյան սկզբունքներից, որոնք, այո՛, իդեալական չեն, բայց դրա փոխարեն ի՞նչ է առաջարկում: Եթե իշխանություններն առաջարկում են՝ «Արցախը Հայաստան է և վե՛րջ» բանաձև, ես դա հասկանում եմ: Եթե հրաժարվում ես փուլային, փաթեթային տարբերակներից, ուրեմն պետք է միացման գաղափարին գաս: Բայց դրանից զատ՝ ի՞նչ այլ տարբերակ կա: Այստեղ է, որ վարչապետը, իմ կարծիքով, պետք է անպայման բացի փակագծերը:

– Նիկոլ Փաշինյանը ասաց նաև՝ հեղափոխությունից հետո նոր փաստաթուղթ չի ձևավորվել, իսկ հին փաստաթղթից մենք հրաժարվել ենք, ասել ենք՝ դա անընդունելի է: Այսինքն՝ կարելի՞ է սա համարել հայկական կողմից պաշտոնական հայտարարություն, որ հրաժարվում ենք բոլոր հին փաստաթղթերից՝ Մադրիդյան, Կազանի փաստաթուղթ և այլն:

– Նման հայտարարություններից հետո ինձ մտահոգում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների արձագանքը, քանի որ հզոր աշխատանք է տարվել: Եվ երբ դու ասում ես՝ ձեր ամբողջ աշխատանքը ջուրն ենք գցում, նրանց արձագանքը կարող է բացասական լինել: Ես կառաջարկեի մի քիչ զգույշ լինել, նաև հաշվի առնելով, որ մեր ցանկացած սխալ օգտագործվում է Ռուսաստանի կողմից մեր դեմ: Ի վերջո՝ ի՞նչ է նշանակում, երբ Լավրովն ասում է՝ հայկական կողմը համաձայնել է փուլային տարբերակին, իսկ Զոհրաբ Մնացականյանը հերքում է, ասում է՝ ոչ մի փաստաթուղթ չկա: Նշանակում է, որ դա կարող են շահարկել: Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ մենք հրաժարվում ենք այս 30 տարվա բանակցային պատմությունից, դա նշանակում է նաև, որ մենք հրաժարվում ենք Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների աջակցությունի՞ց: Ուրեմն, մի կողմից՝ փոփոխություններն անհրաժեշտ են, բայց մյուս կողմից՝ անպայման պետք է բացվեն փակագծերը՝ ի՞նչ է ուզում վարչապետն ասել, ո՞ր տարբերակի վրա է հենվելու:

– Պարո՛ն Գրիգորյան, անդրադառնանք հայ-ռուսական հարաբերություններին: Ռուսական կապիտալով ընկերությունների դեմ Հայաստանում հարուցված քրգործերի թեման վերջին շրջանում շահարկվում է: Նիկոլ Փաշինյանն ասուլիսի ժամանակ նշեց՝ այդ թեման շատ բաց քննարկել է ռուսաստանցի գործընկերների հետ և շատ հստակ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել: Միաժամանակ, Լավրովն էլ նույնքան բաց դժգոհություն հայտնեց այդ գործերի հետ կապված: Այս իրավիճակը, Ձեր կարծիքով, ի՞նչ լուծում կարող է ստանալ: Ռուսական կողմից ինչ-որ հարցում ճնշում սպասե՞լ:

– Ես կասեի՝ ճնշում հիմա էլ կա: Լավրովի հայտնի ելույթի ժամանակ ինքն առանձին անդրադարձավ ՀԿԵ-ի հարցին՝ ասելով, որ իրենք մտահոգված են: Ճնշում ակնհայտ կա: Ինչի՞ մասին է այստեղ խոսքը. ռուսական հսկա ընկերությունները, որոնք այստեղ աշխատում են, դրանք պետական մենաշնորհներ են, իսկ պետական մենաշնորհն իր մեջ շատ մեծ վտանգներ է պարունակում, նաև՝ կոռուպցիոն ռիսկեր: Եվ, գիտեք, մեր քննչական մարմինները մեծ թերություններ գտան երկաթգծի աշխատանքում: ՌԴ-ի համար դրանք ցավալի հարցեր են, քանի որ Ռուսաստանի այսօրվա իշխանությունները հիմնվում են պետական մենաշնորհների վրա, և մենք հիմա, փաստորեն, հարվածում ենք իրենց պետական մենաշնորհներին՝ պայքարելով կոռուպցիայի դեմ: Եվ, այո՛, մենք ունենք հակասություններ ՌԴ կառավարության հետ: Քանի որ Հայաստանում պայքար է գնում կոռուպցիայի դեմ, դա հակասում է ՌԴ այսօրվա իշխանության վարած քաղաքականությանը: Վարչապետն ասում է՝ խնդիրներ չունենք, դա իր կարծիքն է, բայց ես պնդում եմ, որ լուրջ խնդիրներ ունենք Ռուսաստանի հետ: Մոսկվան նաև ԼՂ հիմնախնդիրն է օգտագործում՝ ճնշելու այսօրվա մեր իշխանություններին: ՌԴ էլիտայի համար անձը, որ քաղաքական իշխանության եկավ հեղափոխության միջոցով, անընդունելի դեմք է, նույնիսկ եթե Նիկոլ Փաշինյանն ամեն ինչ անում է՝ դուր գալու համար Ռուսաստանին: Այս խնդիրների պատճառն այն է, որ Ռուսաստանն ուզում է տիրել Հայաստանը, չի ուզում համագործել՝ ինչպես հավասարը հավասարի հետ, հարգանքով: Իրենք այստեղ խամաճիկային իշխանություն են ուզում տեսնել, որին ինչ ասեն՝ կանի:

– Դուք նշեցիք խնդիրների մասին: Դրանք հաշվի առնելով, Ձեր կարծիքով, ինչո՞ւ է վարչապետ Փաշինյանը շարունակում հայ-ռուսական հարաբերությունները փայլուն որակել:

– Ես կարծում եմ՝ այսօրվա իշխանությունների մոտ մի խնդիր կա. իրենք շատ են վախենում ՌԴ-ի արձագանքներից: Քանի որ իրենք փորձ չունեն աշխատելու Ռուսաստանի հետ, ռուսական մենթալիտետը չեն հասկանում, իրենց մոտ իրոք վախը կա: Այդ պատճառով մտածում են, որ ինչքան շատ հայտարարեն, որ լավ են տրամադրված, այդքան լավ կլինի: Բայց հակառակը, ինչքան դու քեզ արժանապատիվ պահես, այնքան քեզ կհարգեն, ինչքան փորձես դուր գալ, այնքան իրենք, մեղմ ասած, դա չեն գնահատի: Կարծում եմ՝ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը ճիշտ է, ինքը դրական մեսիջներ է ուղարկում, բայց ռուսական մենթալիտետը հաշվի առնելով՝ հասկանում եմ, որ այդ մեսիջները տեղ չեն հասնում, քանի որ իրենց մոտ կան կարծրատիպեր: Ուրեմն՝ իրենց դուր գալ պետք չէ, ուղղակի պետք է աշխատել, դրական տրամադրված լինել, բայց հասկանալ, որ քո հանդեպ դրական չեն լինի:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Թամարա Հակոբյան