Ռազմական ագրեսիա Սիրիայի դեմ. փորձագետները բացահայտում են Թուրքիայի արյունոտ նպատակները. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Հայաստանը դատապարտում է Թուրքիայի զինված ուժերի ներխուժումը Սիրիայի տարածք։ Կառավարության նիստը սկսելով՝ հայտարարեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Ռազմական գործողությունը էլ ավելի կխորացնի մարդասիրական ճգնաժամը. «Մենք կոչ ենք անում միջազգային հանրությանը՝ գործուն միջոցներ ձեռնարկել այդ ապօրինի գործողությունը դադարեցնելու և Թուրքիայի սահմանի երկայնքով Սիրիայի քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ»:

Հոկտեմբերի 9-ից Թուրքիան ավիահարվածներ է հասցնում Սիրիայի հյուսիս-արևելյան բնակավայրերին՝ գործողությունն անվանելով «Խաղաղության ակունք»։ Ծրագրված է զորքերը տեղաշարժել Սիրիայի տարածքի խորքը՝ մինչև 40 կիլոմետր։ Նպատակը, ըստ թուրքական կողմի, անվտանգության գոտու ստեղծումն է և սիրիացի փախստականների վերադարձը, ինչպես նաև «Իսլամական պետության» ու քուրդ զինյալների չեզոքացումը։

Թուրքիայի խաղաղասիրական նպատակներին, սակայն, մասնագետները չեն հավատում։ Արաբագետ Արաքս Փաշայանն ասում է. «Սա ագրեսիա է սիրիական պետության դեմ, ոտնձգություն է Սիրիայի ինքնիշխանության դեմ, խախտում է Սիրիայի տարածքային ամբողջականության սկզբունքը, ինչքան էլ թուրքերը փորձում են հիմնավորել, թե կռվում են ահաբեկիչների դեմ։ Այս տարածաշրջանում ապրում են տարբեր ազգային և էթնիկ փոքրամասնություններ, այդ թվում՝ հայեր, սա լուրջ սպառնալիք է տարածաշրջանում ապրող ժողովուրդների համար»։

Թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանն էլ այսպես է մեկնաբանում. «Նպատակը ոչ միայն անվտանգության ապահովումն է, այլև այդ հատվածում թուրքական իշխանության հաստատումը, որն անհայտ է՝ ինչքան կարող է տևել, և Թուրքիան պլանավորում է այդտեղ կատարել դեմոգրաֆիական ինժեներիա, այսինքն՝ փոփոխել դեմոգրաֆիական կազմը՝ շուրջ 3 միլիոն սիրիացի գաղթականի տեղափոխել այդ բուֆերային հատված, ինչը նշանակում է՝ տեղի քրդական մեծամասնությունն այլևս մեծամասնություն չի լինի, և այդտեղ կստեղծվի յուրահատուկ սունիական գոտի, ինչը Թուրքիայի համար ավելի լոյալ գործոն է, քան եթե սահմանի երկայնքի երկու կողմում լինի քրդական հոծ բնակչություն»։

Հայերը՝ շուրջ 3.000 հոգի, Սիրիայի հյուսիս-արևելքում կենտրոնացած են Ղամիշլի քաղաքում, որը ևս ենթարկվել է հրթիռակոծության։ Թել Աբյադ բնակավայրում ապրող 16 հայկական ընտանիքներից 13-ը հեռացել են դեպի Հասակե քաղաք: Ըստ Հայաստանի արտգործնախարարության՝ հայերի շրջանում տուժաներ չկան։ Սիրիայի սահմանամերձ քաղաքների թուրքական գնդակոծման հետևանքով զոհվել է ութ խաղաղ բնակիչ, վիրավորվել՝ 20 մարդ: Թուրքայի ՊՆ-ն այսօր հաղորդել է, որ զորքերը շարժվում են Եփրատից արևելք ընկած տարածքներ, որոնք քրդական զորամիավորումների ազդեցության գոտի են։

«Կա նաև քրդական շրջաններում որոշակի մոբիլիզիացիա՝ ռազմական պատրաստվածության կոչեր են արվում և քրդերը՝ թե՛ կին, թե՛ տղամարդ, կարծես պատրաստ են դիմակայություն ցույց տալ։ Քրդերն իրենց հույսը դրել էին ամերիկյան օգնության վրա, և այս տարիներին ռազմատեխնիկական օգնություն են ստացել ամերիկյան կողմից, կա որոշակի զենք-զինամթերք, բայց որևէ կողմից քրդերը օգնություն չունեն»,- ասում է Արաքս Փաշայանը։

Էրդողանը հավաստիացրել է՝ ոչ մի քայլ չեն ձեռնարկի խաղաղ բնակչության դեմ։ Այդուհանդերձ, միջազգային արձագանքը դրական չէ: «ԱՄՆ-ն չի միջամտի թուրքական գործողությանը, բայց այն վատ գաղափար է և կարող է լրջորեն թուլացնել անվտանգության համակարգը, մեծ է ջիհադականների՝ ազատության մեջ հայտնվելու ռիսկը»,- հայտարարել է նախագահ Դոնալդ Թրամփը։

Ֆրանսիան, Գերմանիան, Մեծ Բրիտանիան, Բելգիան և Լեհաստանը կոչ են արել այսօր Սիրիայի հարցով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի դռնփակ նիստ անցկացնել: Իրանը ևս պահանջել է զորքերը դուրս բերել Սիրիայից։ Եվրամիության անդամ 28 պետություն Թուրքիային պահանջ է ներկայացնել՝ դադարեցնել ռազմական գործողությունները: «Ռազմական գործողությունները լավ բանի չեն հանգեցնի»,- ասել է Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ժան Կլոդ Յունկերը։

«Թուրքական գործողությունը Սիրիայի հյուսիս-արևելքում կարող է նոր դրամատիկ գլուխ բացել սիրիական պատերազմի պատմության մեջ։ Վնասը կարող է ծայրահեղ լուրջ և հեռուն գնացող լինել՝ մարդասիրական, քաղաքական և ռազմավարական առումով։ Կոչ ենք անում Թուրքային դադարեցնել ռազմական գործողությունները»,- ասել է ԵՄ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով գերագույն հանձնակատար Ֆեդերիկա Մոգերինին։

Իր հերթին՝ Էրդողանն է սպառնացել Եվրամիությանը՝ բացել ԵՄ-ի հետ սահմանը 3 միլիոն փախստականների առաջ։ Թուրքիայի գործողությունները դատապարտող խոսքերից այն կողմ, սակայն, գերտերությունները չեն անցնում։

«Թուրքական գործողությունները միջազգային իրավունքի, անվտանգության առումով լրջագույն խնդիրներ են ստեղծում, և կարելի է ասել, որ թուրքական ռազմական գործողություններին հակազդեցություն չկա։ Չի բացառվում, որ սիրիական բանակը քրդերի հետ որոշակի համաձայնությունների հասնելով՝ միջամտի։ Խոսակցություններ կան, որ սիրիական բանակն առաջ է շարժվում այդ տարածքներ»,- ասաց Արաքս Փաշայանը։

Դեռ անհայտ է՝ ինչքանով լայն ծավալներ կընդունի թուրքական «Խաղաղության ակունք» կոչվող գործողությունը. «Առաջին փուլում ես հակված եմ կարծել՝ այն ավելի սահմանափակ է լինելու՝ 10 կմ-անոց գոտու ստեղծմամբ, և հետո սպասել՝ ինչպես կզարգանան հետագա գործողությունները, արդյո՞ք կարիք կլինի էլ ավելի լայնամասշտաբ գործողության։ Զգալի թվով մարդկանց համար դա լինելու է բռնի տեղահանության և իրենց բնակավայրից հեռացման հարց, ինչը նշանակում է՝ այն կապ չունի խաղաղության հետ»։

Հայկական ստորաբաժանումները կշարունակեն մարդասիրական առաքելությունը Սիրիայում։ Դամասկոսում Հայաստանի դեսպանությունը և Հալեպում գլխավոր հյուպատոսությունը մշակում են տարբերակներ, և եթե տարհանման անհրաժեշտություն առաջանա, դա կկատարվի:

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

Ռոբերտ Անանյան