Հայաստանում և Ադրբեջանում հանրության տրամադրություններն արտացոլում են, որ նրանք հոգնել են հակամարտությունից. Թոմ դե Վաալ. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Ինձ համար միանգամայն պարզ է, որ հակամարտությունն ինքնին ավարտվել է, բայց լիակատար խաղաղություն դեռ չի հաստատվել, Factor TV-ին տված հարցազրույցում նշում է Carnegie Europe-ի ավագ գիտաշխատող Թոմ դե Վաալը։

Փորձագետի խոսքով՝ արցախյան հակամարտության նման հակամարտություններն անմիջապես չեն ավարտվում և երկար ժամանակ է պահանջվում՝ դրանց հետևանքները հաղթահարելու համար։ Նույնիսկ Նիկոլ Փաշինյանի հաղթանակը ընտրություններում չի նշանակի, որ հայ հասարակությունը մոռացել է Արցախում տեղի ունեցածը։ Միաժամանակ, դե Վաալն ընդգծում է, որ թե՛ հայ, թե՛ ադրբեջանական հասարակությունները հոգնել են հակամարտությունից։

Խոսելով այն մասին, թե ինչու Թուրքիան անկախ քայլեր չի ձեռնարկում Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար, դե Վաալը նշում է, որ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչների հետ իր շփումները ցույց են տալիս՝ նրանք ներկայիս փուլն ընկալում են որպես հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման պատմական հնարավորություն։ Սակայն Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի անձնական հարաբերություններն Իլհամ Ալիևի հետ, ինչպես նաև Բաքվի քաղաքական և տնտեսական ազդեցությունը նշանակում են, որ Անկարան փաստացի սպասում է Ադրբեջանի համաձայնությանը՝ Հայաստանի հետ սահմանը բացելու համար։

Դե Վաալի խոսքով՝ ադրբեջանական կողմը կարող էր նպաստել խաղաղության գործընթացի արագացմանը և իր հեղինակության ամրապնդմանը հայ հասարակության մեջ։ Մասնավորապես, Բաքվի հայտարարությունների անորոշությունն այն մասին, թե ինչ գործընթացներ կարող են սկսվել Հայաստանի ընտրություններից և Փաշինյանի հնարավոր հաղթանակից հետո, զուգորդված սահմանադրական հանրաքվե անցկացնելու անհնարինության հետ, բացասաբար է անդրադառնում խաղաղության գործընթացի նկատմամբ վստահության վրա:

«Ես կարծում եմ, որ Ադրբեջանը կարող է շատ ավելին անել՝ հայ հասարակությանը խաղաղության օգուտները ցույց տալու համար»,- նշում է փորձագետը։

Անդրադառնալով TRIPP նախագծին՝ Թոմ դե Վաալը ուշադրություն է հրավիրում Կարս-Դիլուջու-Նախիջևան երկաթուղու այլընտրանքային նախագծի հարցի վրա: Նրա խոսքով՝ թուրքական կողմի համար այս նախագիծն արտացոլում է Հայաստանից կախված չլինելու դժկամությունը նման զգայուն հարցում: Միևնույն ժամանակ, փորձագետը ԱՄՆ-ի վճռականությունը՝ նպաստելու TRIPP-ի իրականացմանը, մինչդեռ Իրանի շուրջ հակամարտության երկարաձգումը որպես նախագծի գործնական իրականացման հիմնական ռիսկ է նշում։

Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման մարդասիրական ասպեկտների մասին խոսելով՝ դե Վաալն ամենաիրատեսական սցենար է համարում այն, որ Արցախի հայերն այցելեն գերեզմանատներ և եկեղեցիներ Լեռնային Ղարաբաղում՝ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումից և երկու երկրների միջև հարաբերությունների աստիճանական զարգացումից հետո: Նա այս սցենարը համեմատում է Կիպրոսի փորձի հետ՝ հավելելով, որ ներկայիս պայմաններում զգալիորեն ավելին ակնկալելն անիրատեսական է:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Սամվել Մելիքսեթյան