Կառավարության նիստից հետո ճեպազրույցի ընթացքում լրագրողներից մեկը հարց տվեց Փաշինյանին դատավոր Մնացական Մարտիրոսյանի պաշտոնավարման վերաբերյալ։ Տարիներ առաջ ընդդիմադիր Նիկոլ Փաշինյանը, խոսելով դատավոր Մնացական Մարտիրոսյանի մասին, նրան որակել էր որպես «տխրահռչակ»։

«Ես այնտեղ դատավոր չեմ տեսնում, Սերժն է նստած»,- ասել էր երբեմնի ընդդիմադիր Փաշինյանը։

«Արդյո՞ք հիմա Մարտիրոսյանի տեղում Նիկոլ Փաշինյանն է նստած»՝ վարչապետին հարց ուղղեց լրագրողը, ինչին ի պատասխան Փաշինյանը, այսպես ասած, մեղքը բարդեց Սահմանադրության վրա։

«Ես ինքս եմ դատական համակարգի հետ կապված լրջագույն պրոբլեմների մասին խոսում, բայց Հայաստանի Հանրապետության գործող Սահմանադրությամբ դատավորներն ունեն գործունեության երաշխիքներ և դատավորը ցմահ պաշտոն է Հայաստանի Հանրապետությունում։ Այդ է պատճառը նաև, որ հիմա, ես համոզված եմ, նոր Սահմանադրության մեջ պետք է լինի անցումային դրույթ, համաձայն որի՝ ՀՀ-ում գործող բոլոր դատավորները պետք է ստանան դատավորի պաշտոնակատարի կարգավիճակ, շարունակեն գործել և վերանշանակվեն միայն բարեվարքության համապարփակ ստուգումներ անցնելուց հետո»,- հայտարարեց Նիկոլ Փաշինյանը։

Դատավորների բարեվարքության թեման շոշափվում է Փաշինյանի իշխանության առաջին իսկ օրերին։ Այն ժամանակ, երբ արդարադատության նախարարը Ռուստամ Բադասյանն էր, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նրան հրավիրել էր հարցազրույցի ու հետաքրքրվել,  թե ի՞նչ պետք է անել անբարեվարք անձանց մուտքը դատական համակարգ թույլ չտալու, ինչպես նաև, այսպես ասած, վատ դատավորներից դատական համակարգը մաքրելու համար։ Ռուստամ Բադասյանը պարզաբանել էր, որ դատական համակարգում միայն բարեվարք անձանց մուտքը թույլ տալու համար արդեն իսկ ստեղծվել են գործիքակազմեր, իսկ ինչ վերաբերում է «վատ դատավորներին» համակարգից հեռացնելուն, ապա գործող Սահմանադրությունը պետք է փոխվի, որպեսզի հնարավոր լինի դատավորների նկատմամբ վեթինգ իրականացնել։

Այժմ, փաստորեն, երբ նոր Սահմանադրություն ընդունելու հնարավորություն է ստեղծվել, իշխանությունները, ցանկանում են իրականացնել այն փոփոխությունները, որոնց առկայության դեպքում, ըստ նրանց, կարող են հանրապետության բոլոր դատավորներին պաշտոնակատարի կարգավիճակ տալ՝ մինչև համապարփակ բարեվարքություն անցնելը, և միայն այն բանից հետո, երբ բարեհաջող կերպով կանցնեն բարեվարքությունը, կվերանշանակվեն։

Ինչո՞ւ է դատավորների անկախությունը Սահմանադրությամբ, այսինքն՝ երկրի մայր օրենքով երաշխավորված, ի՞նչ նպատակ են հետապնդում այս փոփոխությունները, արդյոք այս գործընթացները չեն վտանգի դատավորների անկախությանը և արդյոք իրավաչափ է դատավորների սահմանադրական երաշխիքների, թեպետ և ժամանակավորապես վերացումը նոր Սահմանադրությամբ։ Արդյոք այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունն ընդունվում է հանրաքվեով, այսինքն՝ ժողովրդի կամքի արտահայտմամբ, նշանակում է, որ Սահմանադրական խորհուրդը կարող է Սահմանադրության տեքստում գրել ցանկացած կարգավորում։ Փորձել ենք ստանալ այս հարցերի պատասխանները։

Դատավորների անկախության երաշխիքները գործող Սամանադրությամբ

Դատական իշխանության և դատավորի անկախությունը ժողովրդավարական հասարակության հիմքերից են, անհրաժեշտ պահանջ՝ իրավունքի գերակայությունն ապահովելու և արդար դատաքննության երաշխիքի համար:

Այս անկախությանը հասնելու համար է, որ ժողովրդավարության ձգտող պետությունները իրենց Սահմանադրության մեջ և օրենքներում սահմանում են սկզբունքներ ու կարգավորումներ, որոնք միտված են դատական իշխանության ամրապնդմանը, գործադիր և օրենսդիր իշխանություններից դատական իշխանության անկախության երաշխավորմանը, դատավորի ինքնուրույնությունն ապահովելուն ու նրան ցանկացած ոչ իրավաչափ ազդեցությունից զերծ պահելուն:

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությումբ ևս  երաշխավորվում է դատավորների անկախությունը։

Մասնավորապես՝ գործող Սահմանադրության համաձայն՝ 

• Արդարադատություն իրականացնելիս դատավորն անկախ է, անաչառ և գործում է միայն Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան:
• Դատավորը չի կարող պատասխանատվության ենթարկվել արդարադատություն իրականացնելիս հայտնած կարծիքի կամ կայացրած դատական ակտի համար, բացառությամբ երբ առկա են հանցագործության կամ կարգապահական խախտման հատկանիշներ:
• Իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ Սահմանադրական դատարանի դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Սահմանադրական դատարանի համաձայնությամբ: Սահմանադրական դատարանի դատավորն իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ առանց Սահմանադրական դատարանի համաձայնության չի կարող զրկվել ազատությունից, բացառությամբ երբ նա բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո: 
• Իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Բարձրագույն դատական խորհրդի համաձայնությամբ: Դատավորն իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ առանց Բարձրագույն դատական խորհրդի համաձայնության չի կարող զրկվել ազատությունից, բացառությամբ երբ նա բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո:
• Դատավորի լիազորությունները դադարում են լիազորությունների ժամկետն ավարտվելու, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունը կորցնելու կամ այլ պետության քաղաքացիություն ձեռք բերելու, նրա նկատմամբ կայացված մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու կամ քրեական հետապնդումը ոչ արդարացնող հիմքով դադարեցնելու, նրան անգործունակ, անհայտ բացակայող կամ մահացած ճանաչելու վերաբերյալ դատարանի վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու, նրա հրաժարականի, մահվան դեպքերում:
• Սահմանադրական դատարանի դատավորի լիազորությունները` Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ, իսկ դատավորի լիազորությունները` Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշմամբ, դադարեցվում են անհամատեղելիության պահանջները խախտելու, քաղաքական գործունեությամբ զբաղվելու, առողջական վիճակի պատճառով պաշտոնավարման անհնարինության, էական կարգապահական խախտում կատարելու դեպքերում:
• Դատավորի համար սահմանվում է նրա բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող վարձատրություն: Դատավորի վարձատրության չափը սահմանվում է օրենքով:

Սրանք կարգավորումներ են, որոնք նպատակ ունեն դատավորին պաշտպանելու իրավապահների, իշխանության մյուս ճյուղերի հնարավոր ոտնձգություններից։

Սահմանադրությամբ նաև նախատեսված են դատավորների համար այնպիսի սահմանափակումներ, որոնց նպատակը դատավորների ներքին անկախությունն ու անաչառությունն ապահովելն է, ոչ միայն անաչառ լինելը, այլ նաև հասարակության աչքում այդպիսին երևալը։

Օրինակ՝ 

• Դատավորը չի կարող զբաղեցնել իր կարգավիճակով չպայմանավորված պաշտոն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման այլ մարմիններում, որևէ պաշտոն` առևտրային կազմակերպություններում, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, կատարել վճարովի այլ աշխատանք, բացի գիտական, կրթական և ստեղծագործական աշխատանքից: Սահմանադրական դատարանի մասին օրենքով և Դատական օրենսգրքով կարող են սահմանվել անհամատեղելիության լրացուցիչ պահանջներ:
• Դատավորը չի կարող զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ:

Դատավորի անկախության հիմնարար արժեքը երաշխավորող սահմանադրաիրավական դրույթների հիմքում ընկած են մի շարք միջազգային փաստաթղթեր։ Վճռաբեկ դատարանն այդ փաստաթղթերի համալիր վերլուծության արդյունքում առանձնացրել է դատավորի կարգավիճակի առնչությամբ հետևյալ հիմնադրույթները`

• դատավորի կարգավիճակը պետք է լինի այնպիսին, որ լիարժեք երաշխավորվի նրա իրավասությունը, անկախությունը և անաչառությունը, նպաստի նրա նկատմամբ հանրության վստահության ձևավորմանը,
• դատավորի կարգավիճակին առնչվող դրույթները պետք է ամրագրված լինեն տվյալ երկրի Սահմանադրությամբ կամ նվազագույնը`օրենքներով,
• պետությունները պարտավոր են դատարանի անկախության սկզբունքի ապահովման համար նախատեսել երաշխիքների գործուն համակարգ, որը պետք է պայմաններ ստեղծի, որպեսզի դատարաններն իրենց հանձնված գործերը քննեն անաչառ, փաստերի հիման վրա և օրենքին համապատասխան, առանց որեւէ սահմանափակման`ամեն կերպ բացառելով որևէ ոչ իրավաչափ ազդեցության, հարկադրանքի, սպառնալիքի, ուղղակի կամ անուղղակի ճնշման կամ միջամտության հնարավորություն` անկախ այն բանից, թե ում կողմից և ինչ պատճառով է դա կատարվում,
• դատավորների կարգավիճակի, նրանց նշանակման կամ լիազորությունների դադարեցման հարցեր քննարկող ցանկացած մարմին պետք է օժտված լինի անհրաժեշտ անկախությամբ, իսկ դրա կազմում պետք է ապահովված լինի դատավորների առնվազն 50 տոկոս մասնակցություն,
• յուրաքանչյուր դատավոր, որը գտնում է, որ լիազորություններն իրականացնելիս խախտվել են իր իրավունքները, պետք է ունենա այդպիսի անկախ մարմնի դիմելու հնարավորություն,
• դատավորի պատասխանատվության համար համաձայնություն տվող կառույցներում պետք է ապահովվի կազմի առնվազն 50 տոկոս մրցութային հիմունքներով ընտրված դատավորների մասնակցություն,
• անօրինական դատական ակտի կամ դատավորի վարքագծի հետեւանքով պատճառված վնասը պետք է հատուցվի պետության կողմից։

Այսինքն՝ պետությունները պարտավոր են սահմանադրությունների և օրենքների մակարդակում ստեղծել երաշխիքներ, որպեսզի դատավորները զերծ մնան ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին, այսինքն՝ իրենց իսկ համակարգի ներսում ենթադրյալ ճնշումներից ու այլ ազդեցություններից։

Դատավորների համար սահմանված այս բարձր երաշխիքները նրանց տրված անձնական առավելություն չեն, այլ պայմանավորված են նրանց կատարած առաքելությամբ՝ արդարադատության իրականացմամբ։  Ուստի՝ հարց է առաջանում․ արդյոք կարելի՞ է նման նպատակի համար սահմանված երաշխիքներից ինչ-որ պահի հրաժարվել, երկրի բոլոր դատավորներին պահել կախյալ վիճակում։

Սահմանադրագետ Ալեքսանդր Հարությունյանը Factor TV-ի հետ զրույցում մատնանշում է այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունն ու օրենքները, որոնցով նշանակվել են ներկայում գործող դատավորները, անցել են բոլոր  իրավական ընթացակարգերով, ընդհուպ՝ Վենետիկի հանձնաժողովով և միայն դրանից հետո է, որ այսօր գործող դատավորները Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան, այսինքն՝ լեգիտիմ ընթացակարգով դարձել են դատավոր։

Հարությունյանը հիշեցնում է, որ Սահմանադրությունը և օրենքները երաշխավորում են դատավորների անփոփոխելիությունն ու անկախությունը, բայց այդ նույն Սահմանադրությունն ու օրենքները չեն երաշխավորում դատավորի անպատժելիությունը, այնպես չէ, որ դատավորն այսօր օրենք է խախտում ու անպատժելի է մնում։

«Ոչ մեկի հակաօրինական գործունեություն չի երաշխավորվում, ընդհակառակը՝ երաշխավորվում է դատավորների անփոփոխելիությունն ու անկախությունը, որպեսզի դատական համակարգը լինի անկախ ու կարողանա իր գործառույթներն իրականացնել պետության և իշխանությունների տարանջատման համակարգում զսպումների ու հակակշիռների մեխանիզմի լույսի ներքո, իսկ այս  փոփոխության հետևանքով մի շարք երաշխիքներ ջարդվում են, ստեղծվում է շատ վտանգավոր նախադեպ։ Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր իշխանություն կարող է նման կերպ վարվել դատական իշխանության հետ՝ փոխարինելով դատական իշխանությունը իրեն ավելի հլուհնազանդ մարդկանցով։ Այսպիսով  օրինականացնում են դատարանների հանդեպ քաղաքական իշխանության դոմինացիան»,- ասում է Ալեքսանդր Հարությունյանը։

Ո՞վ է ստուգելու դատավորների բարեվարքությունը

Իսկ ո՞վ է ստուգելու դատավորների բարեվարքությունը, ի՞նչ չափանիշներով է ձևավորվելու այդ մարմինը և ի՞նչ չափանիշներով է ստուգվելու․ Ալեքսանդր Հարությունյանը նաև այս հարցերն է բարձրացնում ու կարծիք հայտնում, որ այստեղ դաշտ է ստեղծվում դատավորներին տոտալ ենթակայության մեջ պահելու համար:

«Ես ինքնին բարեվարքության կոնցեպտին դեմ չեմ, բայց բարեվարքությունը չափելի կատեգորիա չէ և, ելնելով մեր իրավաքաղաքական տրադիցիայից, մենք, վստահաբար, կարող ենք ասել, որ հիմքում դրվելու է օրվա քաղաքական իշխանության սուբյեկտիվ մոտեցումը բարեվարքությանը»,- կարծում է Ալեքասանդր Հարությունյանը։

Սահմանադրական բարեփոխումների խորհուրդը լռում է, չի հրապարակվում, թե, ի վերջո, Նիկոլ Փաշինյանի մոտեցումը ինչ դրսևորում է ստացել նոր Սահմանադրության տեքստում։ Արդարադատության նախարարությունը դեռևս չի հրապարակել նոր Սահմանադրության տեքստը։

Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ Կարեն Թումանյանը ևս լռում է։ Նա Սահմանադրական փոփոխությունների խորհրդի անդամ է։ ԲԴԽ-ն, ըստ Սահմանադրության, նաև դատավորների անկախությունը երաշխավորող մարմինն է։ Թումանյանից փորձեցինք պարզաբանումներ ստանալ ինչպես Սահմանադրության՝ դատավորներին առնվող կարգավորումների մասին, այնպես էլ այն մասին, թե արդյոք Փաշինյանի հայտարարությունների ամրագրումը Սահմանադրության մեջ չի վտանգում դատավորների անկախությունը։

Հարցին՝ քննարկում կա՞ Սահմանադրության անցումային դրույթներով դատավորներին ժամանակավոր պաշտոնակատարի կարգավիճակ տալու վերաբերյալ, Կարեն Թումանյանն ասաց, որ խորհրդում քննարկված հարցերը հրապարակում է խորհուրդը։

Մեր հարցին՝ որպես ԲԴԽ անդամ և դատավորների անկախությունը երաշխավորող մարմնի ներկայացուցիչ Կարեն Թումանյանն ի՞նչ դիրքորոշում ունի, արդյո՞ք նման կարգավորումը չի վտանգում դատավորների անկախությունը, Թումանյանն ասաց, թե Սահմանադրությունը հանրաքվեով է ընդունվում և դրանում ցանկացած նշում հանրային կարծիքի դրսևորում է։

«Հանրաքվեի ժամանակ դիրքորոշումն արտահայտում է հանրությունը։ Ի վերջո, Սահմանադրությունը պայմանագիր է պետության ու հասարակության միջև։ Եթե հասարակությունն այդ դիրքորոշումը կընդունի, ուրեմն Սահմանադրությունը կընդունվի»,- ասաց Թումանյանը։

Դիտարկմանը, որ սահմանադրությունները որոշակի իրավական տրամաբանությամբ են գրվում, այլ ոչ թե որևէ մեկի ցանկությունն են արտացոլում և հարցին՝ արդյոք Թումանյանի կարծիքով Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթները ևս կարող են փոխվել, եթե հանրությունն այդպես է ուզում,  Թումանյանն ասաց, որ եթե որևէ քննարկման վերաբերյալ մանրամասներ ենք ցանկանում իմանալ, դիմենք Խորհրդին։ Ինչ վերաբերում է իր՝ որպես դատավորների անկախությունը երաշխավորող մարմնի ներկայացուցչի դիրքորոշմանը, Թումանյանն ասաց, որ ինքն ի պաշտոնե Սահմանադրական խորհրդում ներկայացնում է դատարանի և դատական իշխանության շահերից բխող դիրքորոշումներ, իսկ թե ինչ վերջնական տեսք կունենա ժողովրդի քվեարկությանը հանձնված Սահմանադրության տեքստը, աժմ ասել չի կարող։

Արդյոք այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունը հանրաքվեի միջոցով է ընդունվում, նշանակում է, որ խորհուրդը կարող է ցանկացած դրույթ նախատեսել դրանում։

Ալեքսանդր Հարությունյանը նշում է, որ ժողովրդավարական հասարակության մեջ, բնականաբար, իշխանությունը բխում է ժողովրդից: Բայց այստեղ հետևյալ հարցին է  պետք անդրադառնալ․ արդյո՞ք ժողովուրդը կոմպետենտ է բոլոր հարցերում։

«Ի վերջո, ժողովրդավարությունը դա ոչ թե մեծամասնության կամարտահայտության ամեն գնով դոմինանցիան է, այլ փոքրամասնության շահերի պաշտպանությունը: Ենթադրենք՝ ժողովուրդը գտնում է, որ դատարանները պետք է փոխվեն ու գնում հանրաքվեի ասում է՝ դա պետք է փոխվի: Արդյո՞ք ժողովուրդը ևս սուբյեկտիվ չէ, քանի որ միջին վիճակագրական քաղաքացին արդարության և արդարադատության իրականացման տարբերությունը այնքան էլ չի ընկալում»,- դիտարկում է Հարությունյանը։ Նրա խոսքով՝ քաղաքացին, որը դատական որևէ գործի շրջանակներում պարտվել է, կարող է չարանալ դատական ակտը կայացրած դատավորի նկատմամբ և դժգոհ լինել արդարադատությունից, ըստ այդմ՝ դատավորի և արդարադատության նկատմամբ սուբյեկտիվ վերաբերմունք ձևավորելով։

Հարությունյանը նաև կարծում է, որ նման  տոտալ փոփոխությունները կիրառելի են հեղափոխության ընթացքում, այդ ժամանակ, երբ դու ամբողջությամբ  համակարգը փոխում ես ու լրիվ փոխում ես պետության և քաղաքացու միջև սոցիալական պայմանագիրը, բայց եթե այդ համատարած փոփոխությունները  2018 թվականին չեն եղել, իշխանությունները չեն կարող ութ տարի հետո նման կերպ փորձել իշխանություն հաստատել դատարանների հանդեպ։

Ինչու է Փաշինյանը ցանկանում վեթինգի ենթարկել նաև իր օրոք նշանակված դատավորներին

Փաշինյանի հայտարարությունից կարելի է եզրակացնել, որ նա ցանկանում է ժամանակավոր պաշտոնակատարի կարգավիճակ տալ նաև այն դատավորներին, որոնք իր օրոք են նշանակվել։ Մինչդեռ հենց Փաշինյանի իշխանության օրոք աստիճանաբար ուժի մեջ են մտել դեռևս նախկին իշխանությունների ռազմավարություններով նախատեսված այնպիսի փոփոխություններ, որոնց նպատակը կոռուպցիայից զերծ պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ դատավորներ ընտրելն է։

Բարձրագույն դատական խորհրդի նախկին նախագահ Կարեն Անդրեասյանը 2024-ի տարեվերջին հրաժարականի դիմում ներկայացնելուց առաջ հայտարարել է, որ վեթինգը  80%-ով իրականացված է։ Նա պարզաբանել էր, որ 2024-ին գործող  309 դատավորներից 200-ը նշանակվել են 2018 թվականի հեղափոխությունից հետո, նրանք բոլորն անցնել են բարեվարքության ստուգում, իսկ 2018-2023-ին համակարգից տարբեր պատճառներով հեռացվել է 97 դատավոր։

Եթե վեթինգն իրականացված է, ապա անհասկանալի է, թե ինչո՞ւ են իշխանությունները ցանկանում ստուգել նաև այն դատավորների բարեվարքությունը,  որոնց իրենք են նշանակել։

Ներկայում Հայաստանում գործում է 321 դատավոր։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովից Factor TV-ի հարցին ի պատասխան հայտնել են, որ կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի գործունեությունից ի վեր ստուգվել է 374 դատավորի բարեվարքություն։ Բարեվարքություն անցած դատավորների թիվն ավելի մեծ է, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված այն հանգամքնով, որ դատավորների մի մասը տարբեր պատճառներով դադարել է աշխատել։

Իսկ արդյոք բարեվարքության ստուգման ընթացակարգով անցած դատավորներն իրոք բարեվարք են։ Այդ հարցի պատասխանը կարող եք գտնել՝ ընթերցելով Factor TV-ի՝ «Ովքեր են դատում․ ՀՀ-ում կան քրեական գործերով անցած և քաղաքականությամբ զբաղված դատավորներ» հոդվածը։

Դիտարկենք նաև, որ հունիսի 7-ին Հայաստանում Ազգային ժողովի ընտրություններ են։ Այս փոփոխությունները կյանքի կկոչվեն, թե ոչ, ամենայն հավանականությամբ կախված է նաև այն հանգամանքից, թե որ ուժը ՀՀ-ում իշխանություն կունենա։

Արաքս Մամուլյան

Կոմիտեից Factor.am-ի գրավոր հարցմանն ի պատասխան հայտնում են.  ««Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի  անդամ Արամ Վարդևանյանի կողմից ներկայացված առերևույթ հանցանքի վերաբերյալ  հաղորդման դեպքի առթիվ կազմվել է քրեական վարույթ չնախաձեռնելու վերաբերյալ արձանագրություն, որը, օրինականությունը հաստատելու նպատակով, ուղարկվել է հսկող դատախազին»:

Հիշեցնենք, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախորդ շաբաթ  քարոզարշավի ընթացքում  երկու տարբեր դրվագներում վիճաբանելով արցախցի հանրային գործիչ Արթուր Օսիպյանի և  բժիշկ Արփինե Սողոյանի հետ, Հայաստանի նախկին նախագահներ՝ Սերժ Սարգսյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի և ԱԺ առաջիկա ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի ղեկավարներ՝ Սամվել Կարապետյանի և Գագիկ Ծառուկյանի հասցեին  «սատկացնելու, կզացնելու» վերաբերյալ հայտարարություններ էր արել: 

Քարոզարշավի ժամանակ 44-օրյա պատերազմի օրերին անհետ կորած բարձրաստիճան սպա Հրանտ Պապիկյանի քույրը մոտեցել էր Նիկոլ Փաշինյանին և նրան մեղադրել «հայրենիքը գողանալու» մեջ:

«Այն, ինչը որ պետք է ասեմ, Դուք բազմիցս լսել եք, բայց ես Աստծուն շնորհակալ եմ, որ հնարավորություն ընձեռվեց այսքան մոտիկ տարածությունից նայել Ձեր աչքերի մեջ և ասել, որ դուք գողացել եք իմ հայրենիքը։ Դուք գողացել եք իմ հայրենիքը, դուք շարունակում եք գողանալ իմ հայրենիքը։ Դուք ազգի մի ամբողջ երիտասարդ սերունդ եք ոչնչացրել։ Դուք գողացել եք իմ երեխեքին, դուք գողացել եք իմ եղբորը, իմ եղբորն եք գողացել, Դուք գողացել եք իմ ուրախությունը»,- Փաշինյանին մոտենալով՝ ասել էր կինը։

Փաշինյանը կոշտ էր արձագանքել։ «Եթե դուք Ռոբն եք, ես Ռոբին էլ եմ կզացնելու, կալուգացուն էլ եմ կզացնելու, Գագոյին էլ եմ կզացնելու եմ, Սերժին էլ եմ կզացնելու, Ռոբին կզացնելու եմ ու կզացնելու եմ»,- բղավել էր Նիկոլ Փաշինյանը, ինչին ի պատասխան կինն ասել էր, թե «կզածը Փաշինյանն է»:

«Ռոբը նստելու ա, Ռոբին սատկացնելու եմ, կալուգացուն էլ եմ սատկացնելու․․․ էն մասկեքով, մասկեքով, որ ղարաբաղյան ակցենտով խոսում են, դրանք փախածներն են, փախածները, Ֆեռարի ֆորսաժով փախել են պատերազմից․․․․․ Ռոբիդ կզացնելու եմ, չոքցնելու եմ, սատկացնելու եմ, կալուգացուդ էլ եմ չոքացնելու։ Դուք եք քանդել, Ղարաբաղով թալանել եք, և ես ասում եմ՝ էն Ղարաբաղի ակցենտով մասկավորվածները, որ բան են տարածում․․․վիդեոն, դուք փախած լակոտներ եք, հանեք ձեր մասկեքը, հանեք ձեր մասկեքը, ա՛յ ստահակներ, ա՛յ, փախածներ, ա՛յ, ա՛յ, մեր էրեխեքին հակառակորդի առաջ մենակ․․․, Ղարաբաղի ակցենտով, մասկեքով վիդեո են տարածում, ասում ենք՝ դուք վախկոտ համբալներ եք, ովքեր փախել եք  մարտադաշտից, հանեք ձեր մասկեքը, հանեք ձեր մասկեքը՝ Ռոբի լակոտներ, Սերժի լակոտներ, Գագոյի լակոտներ, կալուգացու լակոտներ, չոքցնելու եմ սաղիդ, հատ-հատ մասկեքները կոխելու եմ համապատասխան տեղերը»,- բարկացած շարունակել էր բղավել Նիկոլ Փաշինյանը:

Փաշինյանի այս հայտարարությունից հետո Factor.am-ը դիմել էր  Դատախազություն՝ պարզելու համար, թե արդյոք ուսումնասիրվել են ԶԼՄ-ներում տարածված տեսանյութերը՝ վարչապետի հայտարարությունների առթիվ վարույթ նախաձեռնելու հարցը որոշելու համար, ինչին ի պատասխան կառույցից հայտնել էին, որ ուսումնասիրություն առկա չէ:

Այս միջադեպի առնչությամբ հանցագործության վերաբերյալ դիմում է ներկայացրել փաստաբան, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի պատգամավորի թեկնածու Արամ Վարդևանյանը: Վարդևանյանի հաղորդումից հետո Դատախազությունն այն ուղարկել է Քննչական կոմիտե՝ վարույթ նախաձեռնելու հարցը որոշելու համար:

Ինչ է հայտնել Արամ Վարդևանյանը

Վարևանյանի պնդմամբ՝ Փաշինյանի խոսքն առերևույթ պարունակում է հանցագործության հատկանիշներ: Թեև նա հաղորդման մեջ առանձնացրել է Սամվել Կարապետյանի հասցեին հնչեցված արտահայտությունները՝ նաև դիրքորոշում է հայտնել, որ առերևույթ հանցանքի հատկանիշներ առկա են նաև մյուս անձանց մասով:

Արամ Վարդևանյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ արտահայտվելու ազատությունը երաշխավորվում է ՀՀ Սահմանադրությամբ, ինչպես նաև միջազգային փաստաթղթերով, սակայն սա չի նշանակում, որ  ցանկացած խոսքի ազատություն թույլատրելի է. հոգեկան ներգործությունը, ատելության խոսքի տարածումը, բռնության գործադրման հրապարակային արդարացումը և մի շարք այլ դրսևորումներ քրեականացված են:

Հղում կատարելով  Քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածին՝ Վարդևանյանը նշեց, որ սպանության, առողջությանը վնաս պատճառելու, խոշտանգման սպառնալիքը, եթե այդ սպառնալիքն իրականացնելու իրական վտանգ է եղել, որը կատարվել է անձի նկատմամբ՝ կապված այդ անձի կողմից իր պետական, քաղաքական, ծառայողական, մասնագիտական կամ հասարակական գործունեության կամ պարտքի կատարման հետ, կամ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, սեռով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով, պատժվում է ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով:

Տվյալ դեպքում, ըստ փաստաբանի,  առերևույթ առկա է տարբեր շարժառիթներով (քաղաքական, ազգային էթնիկ և այլն) պայմանավորված ֆիզիկական հաշվեհարդարի (կզացնելու, սատկացնելու, չոքացնելու և այլն) սպառնալիք:

Ավելին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի իմաստով՝ անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն կամ թշնամանք հրահրելուն կամ քարոզելուն ուղղված հրապարակային խոսքը, որը կատարվել է իշխանական լիազորություններով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով կամ զանգվածային լրատվության միջոցների, տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ մեկից չորս տարի ժամկետով:

Վարդևանյանը Դատախազություն ուղարկված դիմումում նշել է, որ Փաշինյանի հրապարակային խոսքում ընդգծված թիրախավորում է նկատվում Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) բնակիչների նկատմամբ: Հնչում են տարաբնույթ վիրավորանքներ՝ կապված ազգային ծագման հանգամանքով (մարտադաշտից փախած վախկոտ համբալներ, թալանել եք և այլն): Ավելին, նշված առերևույթ ատելություն, անհանդուրժողականություն և թշնամանք հրահրող խոսքը հնչում է այն պայմաններում, երբ անձը հստակ գիտակցում է, որ գտնվում է հանրային վայրում, ներկա են հանրության ներկայացուցիչներ, խոսքը լուսաբանվում է զանգվածային լրատվության միջոցներով, հասանելի է դարձվում հասարակության լայն շրջանակներին։ Ավելին, անմիջական զրուցակցի հեռանալուց հետո նույնաբովանդակ խոսույթը շարունակվում է հենց անմիջապես զանգվածային լրատվության միջոցի կողմից իրականացվող տեսաձայնագրառման միջոցով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 330-րդ հոդվածով էլ, ըստ Վարդևանյանի, անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչը, նման բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը, որը կատարվել է իշխանական լիազորություններով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով կամ հրապարակայնորեն ցուցադրվող ստեղծագործությունների, զանգվածային լրատվության միջոցների կամ տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ, պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։

Ըստ փաստաբանի՝ ՀՀ վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնելու հանգամանքով պայմանավորված, օգտագործելով պաշտոնից բխող ազդեցությունը, Նիկոլ Փաշինյանը զանգվածային լրատվության միջոցների կողմից իրադարձությունների լուսաբանման պայմաններում, առերևույթ հրապարակայնորեն արդարացրել է բռնությունը (սատկացնելը, չոքացնելը, կզացնելը և այլն) անձանց նկատմամբ՝ կապված վերջիններիս ազգային ծագումով, քաղաքական և այլ հայացքներով, իսկ նման բառամթերքը որևէ իրավիճակում չի կարող դիտարկվել խոսքի ազատության տիրույթում։

Այսպսով՝ Արամ Վարդևանյանը համարել է, որ Նիկոլ Փաշինյանի արարքին կարելի է նախնական իրավական գնահատական տալ Քրեական օրենսգրքով նախատեսված առնվազն 3 հոդվածով:

Դիմումում փաստաբանը նաև ՄԻԵԴ գործերից մեկին է հղում կատարել. «Պակետովան և մյուսներն ընդդեմ Բուլղարիայի գործով ՄԻԵԴ-ը հատուկ կարևորել է պետական բարձր պաշտոնատար անձանց հայտարարությունների ազդեցությունը խոցելի խմբերի նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի ձևավորման վրա: Դատարանը մտահոգիչ է համարել այն հանգամանքը, որ այն ժամանակվա փոխվարչապետը հանդես էր եկել լայնորեն լուսաբանված հայտարարություններով՝ օգտագործելով խիստ խարանող լեզու՝ ուղղված կոնկրետ համայնքին՝ որպես ամբողջության: Դատարանը նաև արձանագրել է, որ պաշտոնատար անձանց կողմից տվյալ խմբի վերադարձին կամ ներկայությանը հակադրվելու կրկնվող հրապարակային դրսևորումները եղել են առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գործոն, քանի որ նման հայտարարությունները կարող են ուժեղացնել տվյալ խմբի անդամների անվտանգության վերաբերյալ վախը և ստեղծել նրանց իրավունքների խաղաղ իրացման իրական խոչընդոտ:

Փաստաբանը կարևորում է այն հանգամանքը, որ ներկայում նախընտրական քարոզչության պայմաններում հանրային խոսքը, առավելևս՝ բարձրաստիճան պաշտոնատար անձի կողմից, առավել զուսպ պետք է լինի, իսկ կոնկրետ «կզացնելու, սատկացնելու եմ, չոքացնելու եմ» արտահայտությունները դժվար թե կարող են դիտարկվել որպես զուսպ արտահայտություն: Ըստ փաստաբանի՝ ՄԻԵԴ կայուն դատական պրակտիկայի իմաստով, հանրային գործիչները, պաշտոնատար անձինք, հաշվի առնելով իրենց խոսքի կշիռը և ազդեցությունը լայն հասարակության շրջանում, պետք է առավել ընդգծված զգայունություն դրսևորեն խոսքի բովանդակության և դրա հնարավոր ազդեցության նկատմամբ:

Նախընտրական քարոզչությունը չի կարող ուղեկցվել ատելության, բռնության կոչերով և սպառնալիքներով, որոնք խաթարում են խաղաղ և առողջ սոցիալական միջավայրը. ՍԴ

Սահմանադրական դատարանը ՍԴՈ թիվ 1606 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերը և դրանց ներկայացուցիչները նախընտրական քարոզչության ընթացքում օգտվում են իրենց կարծիքն արտահայտելու լայն հնարավորություններից, ինչը ժողովրդավարական հասարակությունում հնարավորություն է տալիս ազատորեն ձևավորելու ժողովրդի կամքը, ուստի՝ այն ընտրությունների ազատության սկզբունքի ապահովման անհրաժեշտ պայման է: Այդուհանդերձ, նախընտրական քարոզչությունը չի կարող ուղեկցվել ատելության, բռնության կոչերով և սպառնալիքներով (եթե անգամ այդ սպառնալիքն իրական չէ), որոնք խաթարում են խաղաղ և առողջ սոցիալական միջավայրը։ Քաղաքական ուժերը և դրանց ներկայացուցիչները պետք է նախընտրական քարոզչության ընթացքում դրսևորեն առավելագույն զսպվածություն, քաղաքական կոռեկտություն՝ բացառելով ատելության, բռնության ցանկացած կոչ ու սպառնալիք և արժանապատվությունը նվաստացնող ցանկացած վարքագիծ»:

Վարդևանյանը դիմումում նաև ՍԴ հայտնած այս դիրքորոշումն է ներառել և խնդրել ձեռնարկել ՀՀ դատախազության իրավասություններից բխող անհրաժեշտ գործողություններ:

Այս դիմումը, փաստորեն ուղարկվել է Քննչական կոմիտե և չի դարձել վարույթ նախաձեռնելու առիթ:

Որ դեպքում կարող է վարույթ չնախաձեռնվել

Քրեական դատավարության օրենսգրքով՝  քրեական վարույթ նախաձեռնելու շեմը էականորեն ցածր է սահմանված: Վարույթ չի նախաձեռնվում միայն այն դեպքում, երբ հաղորդումն ակնհայտորեն հանցանքի մասին չէ:

Այսպես՝ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 173-րդ հոդվածի համաձայն՝ 

Քննիչն իր իրավասության սահմաններում պարտավոր է քրեական վարույթ նախաձեռնել, եթե առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդումը ստացվել է`

1) ֆիզիկական անձից.

2) իրավաբանական անձից.

3) պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնից կամ դրա պաշտոնատար անձից` նրա գործունեության իրականացման կապակցությամբ.

4) օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմնից, քննիչից, դատախազից կամ դատավորից` իր լիազորություններն իրականացնելու կապակցությամբ:

Տվյալ դեպքում հաղորդումը ներկայացվել է  ֆիզիակական անձի կողմից: 

173-րդ հոդվածի 2-ևդ մասի համաձայն՝ 

2. Համապատասխան հաղորդումը համարվում է առերևույթ հանցանքի մասին, եթե դրանով փաստվում է այնպիսի դեպք կամ գործողություն կամ անգործություն, որին ողջամտորեն կարող է տրվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված որևէ արարքին համապատասխանելու նախնական իրավական գնահատական:Այսինքն՝ այն դեպքում, երբ այս կամ այն արարքին կարող է տրվել Քրեական օրենսգրքով նախատեսված նախնական իրավական գնահատական, քննիչը պարտավոր է վարույթ նախաձեռնել:

Ստացվում է, որ ըստ Քննչական կոմիտեի  ընդդիմադիրներին «սատկացնելու», արցախցիների վերաբերյալ վարչապետի  արտահայտությունները հանրորեն վտանգավոր չեն, թույլատրելի են և չեն առաջացնի քրեական պատասխանատվության հարց:

Այս տեսակետը, սակայն, չեն կիսում բազմաթիվ իրավաբաններ:

Իրավաբանական գիտությոնների դոկտոր, պրոֆեսոր Արթուր Ղամբարյանը, օրինակ, Փաշինյանի ելույթից անմիջապես հետո հանդես էր եկել հրապարակային խոսքով այն մասին, որ  Փաշինյանի արարքում առերևույթ առկա է Քրեական  օրենսգրքի 329-րդ հոդվածով  նախատեսված հանցագործության հատկանիշներ, այսինքն՝ ատելության հրապարակային խոսք:

«Սակայն իրավաբանական համայնքը, կարծես, համակերպվել է, որ պաշտոնատար անձը դուրս է քրեական իրավունքի գործողության ոլորտից։ Հետաքրքիր է՝ իրավապահ համակարգն այժմ ինչ պատճառաբանությամբ է հրաժարվելու քրեական վարույթ նախաձեռնելուց։ Երևի կասեն՝ հանցանքի օբյեկտը չկա, դիտավորություն չկա կամ «մեղսունակություն» չկա, պարզապես քաղաքական խոսք է: Ցավալի է, որ մարդու իրավունքներով զբաղվող որևէ պետաիրավական ինստիտուտ մասնավոր անձանց դեմ ուղղված այս աղաղակող դեպքով հասցեական կամ առարկայական խոսք չասաց»,- ֆեյսբուքի իր էջում գրել է Ղամբարյանը:

Փաշինյանի հայտարարություններից հետո փաստաբան Արայիկ Պապիկյանն է արձագանքել դրան՝ նշելով, որ 70-ամյա մի տղամարդու դատարանը դատապարտել է նույն 329-րդ հոդվածով:

«70-ամյա Տիգրան Դերմոյանը դատապարտվեց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, իբրև թե, ատելության խոսք էր տարածել «Ծիծեռնակաբերդ» հուշահամալիրում, որն ուղղված էր եղել նիկոլին՝ աննայի միջոցով։ Դատավճռի հիմքում դատավոր Չիչոյանը ապօրինաբար դրել էր նիկոլին կից գործող ՀՀ քննչական կոմիտեի և ՀՀ գլխավոր դատախազություն ներկայացրած երկու ոստիկանի լկտի ու սուտ ցուցմունքները և մեկ տեսագրություն, որտեղ Դերմոյանը որևէ բառ չի արտաբերում։ Երեկ նիկոլը հրապարակայնորեն այնքան նպատակային ու թիրախավորված ատելություն տարածեց, որ կբավականացներ մի քանի քաղաքացիական պատերազմների, բայց դատախազն ու քննիչը չեն տեսել և լսել, ճշմարտացի ցուցմունք տվող ոստիկան ևս չկա։ Նիկոլի դատավճիռը աննախադեպ է լինելու, և լինելու է ընտրովի արդարադատություն»,- գրել է Պապիկյանը:

«Դատալեքս» դատական-տեղեկատվական համակարգում Տիգրան  Դերմոյանի վերաբերյալ գործի ուսումնասիրությամբ մենք պարզեցինք, որ վերջինիս մեղադրանքը հետևյալն է.

Տիգրան Գևորգի Դերմոյանը, անտեսելով ՀՀ Սահմանադրության 3-րդ հոդվածով ամրագրված սահմանադրական կարգի հիմունքներից մեկը, համաձայն որի՝ Հայաստանի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է, իսկ մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է, ինչպես նաև ՀՀ Սահմանադրության 23-րդ հոդվածով ամրագրված՝ մարդու արժանապատվության անխախտելիության սկզբունքը, ազգային (ներազգային) արժանապատվությունը նվաստացնելու, անձանց խմբի նկատմամբ քաղաքական ղեկավարի անձով պայմանավորված քաղաքական հայացքներից ելնելով ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն քարոզելու նպատակով, թշնամանք հարուցելու դիտավորությամբ 2024 թվականի ապրիլի 24-ին՝ ժամը 15-ի սահմաններում քննությամբ չպարզված մի խումբ անձանց հետ գտնվելով «Ծիծեռնակաբերդ» հուշահամալիրում, նկատել է Հայոց Ցեղասպանության 109-րդ տարելիցի կապակցությամբ ցեղասպանության զոհերի հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու համար ծաղիկներ խոնարհելու նպատակով անմար կրակին մոտեցող ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կնոջը՝ Աննա Հակոբյանին և նրա անչափահաս դստերը՝ Արփի Փաշինյանին: Գիտակցելով նշված միջոցառման հանրային լինելու, հուշահամալիրը ինչպես զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչներով, այնպես էլ հասարակության այլ անդամներով լի լինելու փաստը և երկրի առաջին տիկնոջ այցը զանգվածային լրատվության միջոցներով ուղիղ հեռարձակվելու հանգամանքը՝ շուրջ 10 րոպե տևողությամբ հնչեցրել է հետևյալ հրապարակային վանկարկումները. «Նիկոլ դավաճան», «Նիկոլ հողատու», «Նիկոլ ցեղասպան», «Նիկոլ թշնամի», «Նիկոլ թուրք», որոնք նույն պահին հեռարձակմամբ հրապարակվել են համացանցի «You Tube» տեսանախագծային կայքում, «https://youtu.be/jJ-fWi9tHuc?si=i5ytLjtcbjQBEMRh» հղումով, «PanoramaamTV» ալիքով, ինչպես նաև նույն կայքերի սոցիալական ցանցերի էջերով՝ այդ կերպ իր դիտավորյալ գործողություններով, ընդհանրական բնույթ կրող և քաղաքական խմբին վերաբերելի հիշյալ ձևակերպումներով հրապարակայնորեն նվաստացնելով երկրի առաջին տիկնոջ և անչափահաս երեխային ինքնասիրությունն ու արժանապատվությունը, մտացածին գաղափարներով և հայացքներով ատելություն սերմանելով հայ ազգի շրջանում, ինչի արդյունքում ինչպես ներկա գտնվող հասարակության շրջանում, այնպես էլ զանգվածային լրատվության միջոցների և տեխնիկական միջոցի օգտագործմամբ հասարակության մոտ տարածել է ատելություն, խտրականություն, քաղաքական խմբի նկատմամբ անհանդուրժողականություն, թշնամանք հրահրելուն և քարոզելուն ուղղված հրապարակային խոսք»:

Factor.am-ն ամիսներ առաջ գրել էր ևս մեկ դեպքի մասին, որը դարձել է քրեական վարույթ նախաձեռնելու առիթ: Մասնավորապես՝ քաղաքացին ցանկություն էր հայտնել, որ «Աննա Հակոբյանին ու Նիկոլ Փաշինյանին սպասարկող ինքնաթիռը վայր ընկներ»։ Այս հայտարարությունը պատճառ էր դարձել, որ նա հայտնվի մեղադրյալի աթոռին:

Այս գործը քննվում է Քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային վարչությունում։ Պարզվում է` 2025 թվականի դեկտեմբերին Facebook սոցիալական հարթակում տեղադրվել է մի հրապարակում, համաձայն որի՝ Փաշինյանի ինքնաթիռը չի կարողացել վայրէջք կատարել Մոսկվայում։ Հրապարակման մեկնաբանությունների բաժնում Ս․Ա․-ն կատարել է հետևյալ գրառումը․ «Երանի,չեր,անոդաչուն,խփեր,բոլորս,կազատվեյինքէտ,երկու,հրեշներից» (մեկնաբանությունը մեջբերված է առանց փոփոխության – խմբ․)։ Գրառումից հետո Քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային վարչությունում նախաձեռնվել է վարույթ Քրեական օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով, այսինքն՝ բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչերը, բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը՝ զանգվածային լրատվության միջոցների կամ տեղեկատվական կամ հաղորդակցության տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ։ Վարույթ նախաձեռնելուց շուրջ 3 ամիս անց Ս․Ա․-ին այս հոդվածով մեղադրանք է ներկայացվել։

Ստացվում է՝ վերը նշված արտահայտությունը ևս, ըստ իրավապահների, քրեորեն պատժելի է, իսկ երկրի առաջին դեմքի կողմից ընդդիմադիրներին «սատկացնելու», կզացնելու, «չոքացնելու» մասին հայտարարությունները  անգամ առերևույթ հանցանքի մասին տեղեկություն չեն պարունակում:

Դատախազությունը կհաստատի վարույթ չնախաձեռնելու մասին քննիչի որոշումը, թե՝ ոչ, պարզ կլինի առաջիկայում:

Արաքս Մամուլյան

Խոսրով Ավագյանը 20 տարի առաջ երկու տարեց քույրերի սպանության համար ցմահ ազատազրկման էր դատապարտվել։ Գործի նոր քննությամբ նրա ցմահ ազատազրկման դատավճիռը փոխվել է 15 տարի ժամկետով ազատազրկման: Ավագյանը մինչև դատավճռի կայացումը 12 տարի անազատության մեջ է եղել: Դատարանը պատժին հաշվակցել է Ավագյանի՝ անազատության մեջ գտնվելու 12 տարի 6 ամիս 10  օրը և թողել կրելու ազատազրկում 2 տարի 5 ամիս 20 օր ժամկետով:

80-ամյա Ավագյանի նկատմամբ, սակայն, պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և նշանակվել է 5 տարի ժամկետով փորձաշրջան: Դատավճիռը կայացրել է Երևանի քրեական դատարանի դատավոր Դավիթ Բալայանը։

Մեկ անգամ սպանության համար պատժի կրումից ազատվելուց հետո Ավագյանը մեղադրվում է երկու կնոջ սպանելու մեջ

2001 թվականին Խոսրով Ավագյանը դատապարտվել է սպանության համար։ Ըստ այս գործով մեղադրանքի՝ Ավագյանը 1995-1999 թվականներին նպատակային դիտավորությամբ հոգատար վերաբերմունք է ցուցաբերել միայնակ, տարեց և նյութական ծանր վիճակում գտնվող կանանց նկատմամբ, ապա խարդախությամբ տիրացել է վերջիններիս բնակարաններին, իսկ նրանցից Գոհար Կիրակոսյանին, շահադիտական դրդումներից ելնելով, բնակարանին տիրանալու նպատակով, 1998 թվականի մայիսի 12-ին սպանել է։ 2004-ին Ավագյանը դատապարտվել է 12 տարվա ազատազրկման, սակայն ազատվել է պատժի կրումից` հիվանդության պատճառով։

Ազատության մեջ հայտնվելով՝ Խոսրով Ավագյանը շարունակել է հանցավոր գործունեությունը։

2007 թվականին նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել՝ այս անգամ երկու տարեց քույրերի սպանության համար։ Ըստ այս գործով մեղադրանքի՝  Ավագյանը,  2006 թվականի գարնանը ծանոթանալով նյութական ծանր վիճակում գտնվող միայնակ և տարեց քույրեր, 1922 թվականին ծնված Վարսենիկ Գյուրջինյանի և 1925 թվականին ծնված Մարգո Գյուրջինյանի հետ, նրանց Լենինգրադյան փողոցում գտնվող բնակարանին տիրանալու համար խաբեությամբ հանդես է եկել որպես բարեգործ, նպատակային դիտավորությամբ հոգատար վերաբերմունք է ցուցաբերել նրանց նկատմամբ` երբեմն ապահովելով նրանց սննդամթերքով և դեղորայքով, որով վերջիններիս մոտ վստահություն ձեռք բերելուց հետո` 2006 թվականի ապրիլի 5-ին, առանձնապես խոշոր չափի` 8 145000  դրամ արժեք ունեցող բնակարանը սեփականատեր Վարսենիկ Գյուրջինյանին խաբեությամբ կտակել է տվել իրեն։

Այնուհետև, 2006 թվականի դեկտեմբերի վերջին, շահադիտական դրդումներից ելնելով, հիշյալ բնակարանը փաստացիորեն տիրապետելու նպատակով, քույրեր Վարսենիկ և Մարգո Գյուրջինյաններին հիշյալ բնակարանում ԲԻ-58 տեսակի թունաքիմիկատով թունավորել է, որի հետևանքով վերջիններս մահացել են, իսկ դիակները հայտնաբերվել են 2007 թվականի հունվարի 2-ին: Նրանց մահից հետո` 2007 թվականի փետրվարի 14-ին, Վարսենիկ Գյուրջինյանից խաբեությամբ վերցրած կտակն Ավագյանը ներկայացրել է Կենտրոն նոտարական գրասենյակ և համաձայնություն տվել ընդունելու նրանց մահից հետո մնացած բնակարանը:

Այսպիսով, Խոսրով Ավագյանը նախկինում առանձնապես խոշոր չափերի խարդախություն և շահադիտական դրդումներով սպանություն կատարելուց հետո, կրկին շարունակել է իր հանցավոր գործունեությունը` կատարելով առանձնապես խոշոր չափերի խարդախություն և շահադիտական դրդումներով երկու անձի սպանություն։

2008 թվականին Խոսրով Ավագյանը երկու տարեց քույրերի սպանության համար ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 8-րդ և 15-րդ կետերով ճանաչվել է մեղավոր և դատապարտվել ցմահ ազատազրկման, պատժի կրման սկիզբը հաշվարկվել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ից։ Դատավճիռը մտել է օրինական ուժի մեջ։

2009 թվականին Ավագյանը գանգատ է ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան:

2011-ին Քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածում փոփոխություններ են եղել, Ավագյանը դիմել է դատարան՝ իր դատավճիռն օրենքին համապատասխանեցնելու վերաբերյալ, ինչն արվել է․ Խոսրով Ավագյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 8-րդ կետերով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ, այսինքն՝ երկու կամ ավելի անձանց շահադիտական դրդումներով սպանությունը։ Ավագյանի նկատմամբ  որպես պատիժ նշանակված ցմահ ազատազրկումը թողնվել է անփոփոխ։

2011 թվականի դեկտեմբերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բեկանել է դատավճիռն ու գործն ուղարկել է առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության։

2012 թվականին, վերանայելով Ավագյանի դատավճիռը՝ դատարանը նրան  առաջադրված մեղադրանքից հանել է արարքի կրկնակիությամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 2 մասի 15-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը և դատավճիռը համապատասխանեցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 2 մասի 1-ին և 8-րդ կետերին: Դատավճիռը պատժի և մնացած մասով թողնել անփոփոխ։

2012 թվականի մայիսի 18-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը դատարանի դատական ակտը թողել է օրինական ուժի մեջ։

2018 թվականի նոյեմբերի 22-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` «Խոսրով Ավագյանն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության» վճռով ճանաչել է Խոսրով Ավագյանի արդար դատաքննության իրավունքի խախտումը։

2019 թվականին  Խոսրով Ավագյանը վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել և դատարանի  նույն թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ նոր քննության: Այս անգամ գործը մակագրվել է դատավոր Դավիթ Բալայանին։

Դատավորը 2020 թվականի մարտի 3-ին որոշում է կայացրել ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, փոփոխել ստորագրությամբ չհեռանալու մասին և նրան անհապաղ ազատ արձակել կալանքից դատական նիստերի դահլիճից։

Ինչպես են հայտնաբերվել սպանված քույրերի դիերն ու ինչ ապացույցներ են դրվել Ավագյանի դատավճռի հիմքում

Ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել  և, օգտվելով իր իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալ:

Այս գործով տուժողի իրավահաջորդը եղել է Թամարա Հարությունյանը, որը սպանվածների քրոջ դուստրն է։ Նրան Վարսենիկ Գյուրջիյանը որդեգրել է, մինչև ամուսնանալն ապրել է քույրերի հետ։ Ըստ դատավճռում առկա տեղեկության՝

Դատարանը միջոցներ է ձեռնարկել տուժողի իրավահաջորդ Թամարա Հարությունյանի ներկայությունը դատաքննությանն ապահովելու ուղղությամբ, սակայն, ինչպես դատական ակտում նշվում է, ձեռնարկված միջոցներն արդյունք չեն տվել: Որոշում է կայացվել հրապարկել վերջինիս նախկինում տված ցուցմունքները:

2008 թվականին տեղի ունեցած դատական նիստի ընթացքում որպես վկա հարցաքննված Թամարա Հարությունյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ փոքր տարիքից իրեն որդեգրել է իր մորաքույր Վարսենիկը:

Դատավճռում առկա է Հարությունյանի ցուցմունքը, որը ներկայացնում ենք ստորև․

«Այդ ժամանակվանից ինքն իրեն զգացել է որպես մորաքրոջ դուստր և խնամել է նրան: 1972-1983 թվականներին բնակվել է Վարսենիկի բնակարանում, որից հետո ամուսնացել է և տեղափոխվել է քաղաք Սևան: Վերջին տարիներին Վարսենիկի հետ ապրել է նաև իր մյուս մորաքույրը` Մարգարիտան: Ինքը միշտ պարտավորված է զգացել որպես դուստր շաբաթը մեկ անգամ, իսկ ձմռանը 20 օրը մեկ անգամ այցելել նրանց: Մարգարիտան 4 տարի առաջ ընկել էր և կոտրել ոտքը: Իրենք Մարգարիտային բուժելու համար բժիշկ և «սնղչի» են կանչել տուն: Սնղչին Խոսրովի եղբայր Ջիվան Ավագյանն է եղել, որը նախկինում բուժել է նաև իր քրոջ ձեռքը:

Ջիվանը Մարգարիտային բուժելու նպատակով իրենց տանը եղել է 3 անգամ: Իրենք չեն իմացել, որ Ջիվանը եղբայր ունի: Վերջին ժամանակները Վարսենիկի տեսողությունը վատացել է, բայց նա կարողացել է դուրս գալ, սննդամթերք գնել: Վարսենիկը հաճախել է ինչ-որ բարեգործական ճաշարան: Նա իրեն ասել է, որ այնտեղ մի տղամարդ է հանդիպել իրեն և տարել բժշկի, որն էլ աչքի կաթիլներ է նշանակել: Ինքն առաջարկել է, որպեսզի Վարսենիկը ցույց տա այն պոլիկլինիկայի տեղը, որտեղ նրան բուժում են նշանակել, սակայն նա հրաժարվել է` ասելով, որ երևի Շինարարներ փողոցի վրա էր, սակայն իր տեսողության պատճառով ստույգ տեղը չի կարող ասել: Նրա տեսողությունը մեկ շաբաթվա ընթացքում միանգամից վատացել է, և նա ոչինչ չի կարողացել տեսնել: Նրա տեսողության համար դիմել են բժշկի: Բժիշկն առաջարկել է նրան շտապ վիրահատել: Բժշկին ցույց են տվել նաև այն կաթիլների սրվակը, որը Վարսենիկին տվել էր այդ տղամարդը: Բժիշկը սրվակի տարողությունը չի ստուգել, միայն կարդացել է վրայի գրվածը և ասել, որ դա վտանգ չներկայացնող վիտամին է, որը Վարսենիկին չի օգնի: Վարսենիկին վիրահատել են, որից հետո ինքը դայակ է վարձել, որը մոտ 1 ամիս խնամել է նրանց: Վարսենիկին հիվանդանոցից տուն բերելուց հետո նույն կաթիլների սրվակը ձեռքին տուն է եկել Խոսրով Ավագյանը, որն ասել է, որ իրեն պոլիկլինիկայի բժիշկն է ուղարկել, և որ Վարսենիկն  այդ դեղերը պետք է շարունակի կաթեցնել: Ինքը նրան ասել է, որ իրենք Վարսենիկին վիրահատել են, և բժիշկը նրան դեղեր է նշանակել, ուստի նրա այդ դեղերը հարկավոր չեն: Հաջորդ օրը դայակն ասել է, որ այդ նույն մարդը եկել և տարել է իր բերած սրվակը: Վիրահատությունից հետո նրա տեսողությունը լավացել է, և նա սկսել է ճանաչել բոլոր հարևաններին: Իրենք կասկածել են այդ սրվակի պարունակության իսկության մեջ: Հանգուցյալները եղել են շատ ծեր և տառապել են սկլերոզով: Նրանք միշտ բողոքել են, որ տանը ծուխ կա, բայց իրականում տանը ծուխ չի եղել: Այդ տարիքում նրանք ստույգ որոշում չէին կարող կայացնել: 2006 թվականի դեկտեմբերի 15-ին կամ 16-ին այցելել է մորաքույրներին: Վարսենիկն իրեն ասել է, որ իրեն ինչ-որ մեկը հետապնդում է և փորձում է գցել մեքենայի տակ, սակայն ինքը մտածել է, որ դա նրա հերթական երևակայությունն է և լուրջ չի ընդունել: Հարևաններն իրեն ասել են, որ մորաքույրներին տարօրինակ մարդիկ են այցելում: Իրենց տանից կորել է նաև տան սեփականության վկայականը և Մարգարիտան ասել է, որ ինչ-որ տղամարդ է այն վերցրել, իսկ Վարսենիկը պատասխանել է, որ չգիտի վկայականը որտեղ է։ Վարսենիկն իրեն լիազորագիր է տվել, որի հիման վրա ինքը 2006 թվականի ամռանը վերցրել է վկայականի կրկնօրինակը: Ինքը Վարսենիկին հարցրել է, թե կարող է ինչ-որ թուղթ ստորագրած լինի, իսկ նա պատասխանել է, որ ոչ: 2007 թվականի հունվարի 2-ին եկել է շնորհավորելու մորաքույրներին, սակայն դուռը չեն բացել: Զանգահարել է մորաքրոջ տղային` մտածելով, որ միգուցե նա նրանց տարել է իր տուն, սակայն նա տեղյակ չի եղել: Այնուհետև կոտրել են դուռը. տան բոլոր լույսերն եղել են անջատված, դռները` փակված, անկողինները` հարդարված, իսկ էլեկտրական սալիկն անջատված վիճակում: Տան խոհանոցում տեսել են մորաքույրների դիակները: Փորձագիտական եզրակացության համաձայն` նրանք մահացել էին ցրտահարությունից, որը միանգամից անհավատալի է թվացել, քանի որ նրանք շատ ցրտադիմացկուն են եղել, իսկ տունը տաքացվել է գազով և էլեկտրական սալիկով:

Թամարա Հարությունյանը նաև հայտնել է, որ  հունվարի վերջերին ինքը դիմել է նոտարին, ով հաստատել է, որ իր կտակը փոփոխված չէ, սակայն մայիսի վերջին պարզվել է, որ մեկ այլ կտակ գոյություն ունի, որի հիման վրա տունը հանդիսացել է Խոսրով Ավագյանի սեփականությունը: Խոսրովը ցանկացել է անշարժ գույքի գործակալության միջոցով վաճառել այն: Դրանից հետո իմացել են, որ Խոսրովը Ջիվանի եղբայրն է, այսինքն՝ այն սնղչու, որն այցելել էր մորաքրոջը: Ինքը քաղաքացիական գործի քննության ժամանակ է տեսել Խոսրովին և վերհիշել, որ Խոսրովն այն տղամարդն է, ով վիրահատության օրն աչքի կաթիլներ էր բերել Վարսենիկին»:

Վկա Աիդա Աբրահամյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է որպես նոտար:

Ներկայացնում ենք դատավճռում ցուցմունքի վերաշարադրանքը․

«Սահմանված կարգով Վարսենիկը ներկայացել է նոտարական գրասենյակ և հայտնել, որ ցանկանում է իր տունը կտակել Խոսրովին: Զրուցել է Վարսենիկի հետ, և նրա զրույցից բավարարված լինելով` հաստատել է գործարքը: Չի կարողանում հիշել՝ Վարսենիկը 1, թե՞ 2 անգամ է եկել նոտարական գրասենյակ: Չի կարողանում հիշել նաև Վարսենիկից հարցրել է այլ կտակի մասին, թե՝ ոչ, սակայն իր պրակտիկայից ելնելով` համոզված է, որ հարցրել և ստացել է բացասական պատասխան, քանի որ, եթե պատասխանած լիներ դրական, ապա ինքն անպայաման կառաջարկեր նախկին կտակը վերացնել: Այնուհետև Խոսրովը բերել է Վարսենիկի մահվան վկայականի բնօրինակը, և ինքը հաստատել է կտակի օրինականությունը։ Նոտարը դատարանին հայտնել է նաև, որ դեպքից անցել է երկար ժամանակ, ու այդ պատճառով կատարված գործարքի մանրամասները չի հիշում: Դատաքննության ընթացքում հրապարակվել է վկայի նախաքննական ցուցմունքը, որի ընթացքում վերջինս, ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ հիշում է՝ հերթերի առկայության պատճառով Խոսրովը մի քանի անգամ դիմել է ներկաներին՝ ասելով․ «Ծեր կին է, թույլ տվեք շուտ ներս մտնի»։ Հիշում է նաև, որ Խոսրովը փորձել է Վարսենիկի հետ միասին ներս մտնել, սակայն ինքը թույլ չի տվել դա։ Հրապարակումից հետո վկան հայտնեց, որ նախաքննության ընթացքում հայտնած տեղեկությունները համապատասխանում են իրականությանը»։

Վկա Հայկ Գյուրջինյանը ցուցմունք է  տվել այն մասին, որ մահացողներն իր հորաքույրներն են:  Դատավճռում առկա է վկայի ցուցմունքը, որը ներկայացնում ենք ստորև․

«Ինքը Խոսրովին չի ճանաչել: Շաբաթը 1 կամ 2 անգամ այցելել է նրանց և հոգացել նրանց կարիքները: Նրանց մասին հոգ է տարել նաև Թամարան: Նրանց առողջական վիճակը եղել է բարվոք: Վարսենիկի տեսողությունը վիրահատությունից հետո լավացել է: Մարգարիտան ասել է, որ Խոսրով անունով մի մարդ իրենց վախեցնում է: Խոսրովի անունը նրանից լսել է 1 կամ 2 անգամ: Վարսենիկն ասել է, որ մեկն ուզում է իրեն գցել մեքենայի տակ: Ինքը նրանց մոտ անհանգստություն նկատել է, սակայն նրանց ծեր լինելու պատճառով դրան լուրջ չի վերաբերվել: Տեղյակ է, որ Վարսենիկը հաճախել է բարեգործական ճաշարան: Ձմռանը նրանց տանը տաք է եղել, նրանք միշտ բաց են թողել պատշգամբի դուռը: Առիթների ժամանակ հորաքույրները խմիչք օգտագործել են: Նրանց մոտ տեսել է միայն մի ծեր կնոջ, այլ մարդկանց չի տեսել: 2007 թվականի հունվարի 2-ին Վաչիկի հետ կոտրել են դուռը և տեսել, որ տատիկները մահացած վիճակում պառկած են խոհանոցում. Մարգարիտան` մեջքի վրա, իսկ Վարսենիկը` դեմքը դեպի հատակը:  Վկան պատմել է նաև, որ  տան սեփականատերը Վարսենիկն է եղել, և իրենք բոլոր հարազատներով իմացել են, որ նա այն կտակել է Թամարային, որի դեմ ոչ մի առարկություն չեն ունեցել: Մարգարիտան իրեն ասել է, որ միջին հասակի մի մարդ պոլիկլինիկայից սրվակով աչքի կաթիլներ է բերել»։

Վերարտադրվել է նաև սպանված քույրերի հարևան Մարինե Էֆենջյանի դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը, որի ժամանակ Էֆենջյանը հայտնել է, որ Խոսրովին ճանաչել է Աջափնյակ թաղամասում գտնվող դատարանից, ում ինքը մինչ այդ երկու անգամ տեսել էր իրենց բակում:

«Առաջին անգամ նա ծանրոցը ձեռքին բարձրանալիս է եղել Վարսենիկենց տուն, իսկ երկրորդ անգամ նրան տեսել է Վարսենիկենց տուն մտնելիս: Այդ ժամանակ Խոսրովին տեսել է դռան դիտանցքից, ով ուժգին թակելիս է եղել իր դռան հարևանությամբ գտնվող Վարսենիկենց դուռը: Վարսենիկենց այցելել են տարբեր մարդիկ` Թամարան, բժիշկներ, ԺԵԿ-ի աշխատողներ և այլ բարեկամներ: Տատիկներն իրեն դիմել են տարբեր հարցերով` մթերքներ գնելու, Թամարային կանչելու և այլ կենցաղային հարցերով: Տատիկները սիրել են ոգելից խմիչքներ խմել: Ամռանը հիմնականում նրանց բնակարանի դուռը բաց է եղել: Նրանք միշտ դժգոհել են, որ տանը ծուխ է: 2006 թվականի դեկտեմբերի 27-ին կամ 28-ին նրանց ձայները չլսելու պատճառով զանգահարել է Թամարային և այդ մասին հայտնել նրան, Թամարան խնդրել է դուռը թակել, սակայն նրանք դուռը չեն բացել: Իրենք մտածել են, որ ուշ է, միգուցե նրանք քնած են, սակայն առավոտյան նրանք նույնպես դուռը չեն բացել: 2007 թվականի հունվարի 2-ին Թամարան եկել է,  կոտրել են դուռը և տեսել, որ տատիկները մահացած վիճակում պառկած են խոհանոցում, էլեկտրական սալիկը շուռ եկած, տատիկներից մեկի հողաթափի մի մասը այրված: Առաջին իսկ պահից մտածել է, որ նրանք իրենց մահով չեն մահացել, որովհետև նրանցից մեկի մահվան դեպքում մյուսն անմիջապես կասեր իրենց: Տատիկները հաճախ են իրենց դուռը թակել և իրենցից օգնություն խնդրել»:

Նախաքննության ընթացքում վկա Անթառամ Վարդանյանը ցուցմունք է տվել, որ շուրջ մեկ ամիս խնամել է Վարսենիկ և Մարգարիտա քույրերին:

«Խնամելու պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Թամարայի հետ, ով էլ վճարել է խնամելու համար պայմանավորված գումարը: Խնամելու համար իրեն միջնորդել է Վարսենիկին վիրահատող բժշկուհին: Քույրերը սիրել են գինի խմել, և իր խնամելու ժամանակահատվածում մեկ անգամ նրանց գինի է տվել: Պատշգամբում տեսել է մոտ 10 հատ գինու դատարկ շշեր: Նրանք շատ կռվարար են եղել, որի պատճառով ինքը 1 ամիս խնամելուց հետո հրաժարվել է նրանց խնամել: Քույրերը Թամարայից շատ գոհ են եղել, որի վերաբերյալ բազմիցս ասել են իրեն: Վարսենիկն իրեն ասել է, որ տունը կտակել է Թամարային: Վարսենիկին հիվանդանոցից բերելու օրը կամ դրանից 2 օր հետո, երբ Թամարան իջել է խանութ գնումներ կատարելու, տան դուռն առանց թակելու ներս է մտել Խոսրովը: Ինքը նրան չի թողել առաջ գնալ` ասելով, որ տան տերը տանը չէ, պետք է սպասել մինչև տիրոջ վերադառնալը, սակայն Խոսրովն իրեն չի լսել և, տանից վերցնելով սպիտակ գույնի մի սրվակ, հեռացել է: Մինչ հեռանալն ինքը բանավիճել է Խոսրովի հետ, որի ժամանակ իմացել է, որ նա բարեգործ է, սակայն նրա չար հայացքը բարեգործի տպավորություն չի ստեղծել: Վարսենիկը վախեցած ձայնով ասել է, որ նա լավ մարդ է, բարեգործ է, թող ներս գա, հետո իրեն պատմել է, որ այդ մարդն իրեն տարել է պոլիկլինիկա, սակայն տեղը չի հիշում: Այդ միջադեպի մասին ինքը պատմել է Թամարային և ասել, որ շատ կասկածելի տղամարդ էր: Ինքն ու Թամարան տանը փնտրել են տան սեփականության վկայականը, սակայն չեն կարողացել գտնել և Թամարան կադաստրից վերցրել է դրա կրկնօրինակը»:

Վկա Անթառամ Վարդանյանը առերես հարցաքննվել է Խոսրով Ավագյանի հետ, որի ընթացքում պնդել է իր ցուցմունքը։ Գործի շրջանակներում նաև խուզարկվել է Խոսրով Ավագյանի բնակարանը։ 24.09.2007 թվականին խուզարկություն կատարելու վերաբերյալ կազմված արձանագրության համաձայն` Խոսրով Ավագյանի բնակության վայրից հայտնաբերվել և առգրավվել են դռան փականների 12 հատ տարբեր բանալիներ և «հիվանդների հասցեն» գրառումով գիրք։

Սպանության գործի շրջանակներում նշանակված են եղել փորձաքննություններ, որոնց եզրակացությունների համաձայն՝ Վարսենիկ Գյուրջինյանի մահը վրա է հասել օրգանիզմի վրա ցածր ջերմաստիճանի ընդհանուր ներգործության հետևանքով, իսկ Մարգարիտա Գյուրջինյանի մահը՝  սրտի պսակաձև անոթների արյան շրջանառության սուր խանգարումից։

Հետագայում քույրերի դիերն արտաշիրիմվել են, նշանակվել են կրկնակի դատաբժշկական փորձաքննություններ և, ըստ փորձագիտական եզրակացության՝ նրանց մահը վրա է հասել ֆոսֆորօրգանական միացություններով, մասնավորապես` ԲԻ-58 տեսակի թունաքիմիկատով թունավորելու հետևանքով:

Դատարանը, համադրելով և վերլուծելով քրեական գործով հետազոտված բոլոր ապացույցները, գտնում է, որ դրանք վերաբերելի, թույլատրելի, արժանահավատ և իրենց ամբողջության մեջ բավարար են Խոսրով Ավագյանին վերագրվող արարքների փաստական հիմքերը հաստատված համարելու համար։

Հետազոտված ապացույցների համակցությունից պարզվում է ամբաստանյալի վարքագծի տրամաբանական և պատճառահետևանքային շղթան, այն է՝ տուժողների հետ նպատակային ծանոթանալը, նրանց վստահությունը շահելը, հոգատարության պատրանք ստեղծելով նրանց վրա հոգեբանական ներգործություն ունենալը բնակարանի նկատմամբ իրավական և փաստացի վերահսկողություն ձեռք բերելու ձգտումը, այդ նպատակով Վարսենիկ Գյուրջինյանի անունից կտակ ձևակերպել տալը, այնուհետև տուժողների մահվանից հետո նշված կտակը նոտարական կարգով շրջանառության մեջ դնելու և ժառանգությունն ընդունելու ուղղությամբ գործողություններ կատարելը, ինչպես նաև Վարսենիկ և Մարգարիտա Գյուրջինյանների մահվան իրական պատճառը՝ ԲԻ-58 տեսակի թունաքիմիկատով թունավորումը։

Դատարանը փաստում է, որ Խոսրով Ավագյանը պատահական անձ չի եղել տուժողների կյանքում և նրանց հետ կապի մեջ է մտել նպատակային կերպով և գործի քննությամբ ապացուցված է համարել, որ Խոսրով Ավագյանը կատարել է արարք, որը համապատասխանում է 18.04.2003 թ.-ին  ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 8-րդ կետերով նախատեսված արարքի հատկանիշներին, այն է՝ շահադիտական դրդրումներով 2 անձի սպանությունը։

Ինչու դատարանը կրկին ցմահ ազատազրկման չի դատապարտել Խոսրով Ավագյանին

Դատավոր Դավիթ Բալայանը 2 քույրերի սպանության համար մեղավոր ճանաչելով Խոսրով Ավագյանին, այնուամենայնիվ, իրավական դիրքորոշում է հայտնել, որ ամբաստանյալի կողմից կատարված արարքը ենթակա չէ համապատասխանեցման 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասին` հիմք ընդունելով, այն իրողությունը, որ նշված հոդվածով նախատեսված սանկցիան, համեմատած արարքը կատարելու պահին գործող օրենսդրության հետ, ավելի խիստ է և չի բարելավում ամբաստանյալի իրավական վիճակը։

Այսպես.

2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված (արարքը կատարելու պահին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով որպես պատիժ է նախատեսված ազատազրկումը՝ ութից տասնհինգ տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ, իսկ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով որպես պատիժ է նախատեսված ազատազրկումը՝ տասնչորսից քսան տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ:

Նախկին և նոր քրեական օրենսգրքերով նախատեսված պատիժների համեմատական վերլուծության հիման վրա, դատարանը արձանագրել է, որ նոր ընդունված օրենսդրությունը համարվում է պատիժը խստացնող, քանի որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված պատժաչափի նվազագույն չափը անհամեմատ ավելի խիստ է, քան արարքը կատարելու պահին գործող օրենսդրությամբ: Մասնավորապես՝ գործողության մեջ դրված քրեական օրենսդրությամբ բարձրացվել են քննարկվող արարքների համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափը: Հետևաբար՝ գործողության մեջ դրված քրեական օրենսգրքով ղեկավարվելու դեպքում ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի համար միանշանակ կառաջանան անբարենպաստ հետևանքներ, ինչը կհակասի նույն օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասին, այն  է՝ «արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի»:

Բացի այդ՝ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով հրաժարվել է երկու կամ ավելի անձանց սպանության՝ որպես առանձին որակյալ տեսակի նախատեսումից։ Նման պայմաններում ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի կողմից կատարված արարքը նոր քրեական օրենսգրքին համապատասխանեցնելու դեպքում այն ենթակա կլիներ որակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 10-րդ կետով՝ յուրաքանչյուր տուժողի մասով առանձին, այսինքն՝ երկու դրվագով։ Այսինքն, հանցագործությունների համակցության կանոններով պատիժ նշանակելիս, ինչպես նաև հաշվի առնելով նշված հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն շեմի էական բարձրացումը, ամբաստանյալի նկատմամբ կարող էր նշանակվել անհամեմատ ավելի խիստ պատիժ, քան արարքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենսգրքի կիրառման դեպքում։

Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալին վերագրվող արարքները կատարվել են 2006 թվականի դեկտեմբերին, և այդ ժամանակահատվածից անցել է ավելի քան 19 տարի, անհրաժեշտ է համարել անդրադառնալ Խոսրով Ավագյանին վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հնարավորության հարցին։

Այսպես՝

արարքը կատարելու պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն՝ անձը ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե առանձնապես ծանր հանցանք կատարելու օրվանից անցել է տասնհինգ տարի։ Միևնույն ժամանակ, նույն հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ այն դեպքերում, երբ անձը կատարել է ցմահ ազատազրկմամբ պատժվող հանցանք, վաղեմության ժամկետի կիրառման հարցը լուծում է դատարանը, և եթե դատարանը հնարավոր չի գտնում անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, ապա ցմահ ազատազրկում չի կիրառվում։

Վերլուծելով գործի նյութերը՝ դատարանը եզրահանգում է, որ թեև ձևականորեն վաղեմության ժամկետը լրացել է, սակայն տվյալ դեպքում վաղեմության ինստիտուտի կիրառումը նպատակահարմար չէ։ Մասնավորապես, դատարանը հաշվի է առնում այն, որ Խոսրով Ավագյանի կողմից կատարված արարքը առանձնանում է իր բացառիկ ծանրությամբ և բարձր հանրային վտանգավորությամբ՝ այն արտահայտվել է շահադիտական դրդումներով երկու անօգնական, տարեց անձանց դիտավորությամբ կյանքից զրկելու մեջ, ինչը ոտնահարում է մարդու կյանքի հիմնարար իրավունքը և ուղղված է հասարակության բարոյական հիմքերի դեմ։

Դատարանը կարևորում է նաև այն հանգամանքը, որ հանցագործությունը կրել է նպատակաուղղված և նախապես մտածված բնույթ․ ամբաստանյալը նախ ստեղծել է վստահության մթնոլորտ, ապահովել է գույքային շահի իրավական ձևակերպումը, ապա կյանքի դեմ ուղղված գործողություններով ավարտին է հասցրել իր հանցավոր մտադրությունը։ Նման վարքագիծը վկայում է ոչ միայն արարքի բարձր հանրային վտանգավորության, այլև բնութագրում է ամբաստանյալի անձը՝ որպես դիտավորությամբ և նպատակաուղղված կերպով ծանր հանցագործություն կատարած անձ։ Հետևաբար, գնահատելով հանցագործության բնույթը, կատարման եղանակը, հետևանքները՝ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում հնարավոր չէ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով Խոսրով Ավագյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից։

Միաժամանակ, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջներից, դատարանը արձանագրել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ցմահ ազատազրկում կիրառվել չի կարող։

Այսպիսով, դատարանը, հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Խոսրով Ավագյանի մեղքի ապացուցված լինելը՝ գտել է, որ նա ենթակա է պատժի կատարածի համար:

Դատարանը ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, կատարման եղանակը, դիտավորության աստիճանը, հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի վրա ազդեցությունը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները՝ այն, որ ամբաստանյալն ունի առողջական լուրջ խնդիրներ, որոնք հաստատված են 2020 թվականի փետրվարի 25-ին միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովի տված եզրակացությամբ։

Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով, որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առել պատիժ նշանակելու պահին նրա 65 տարին լրացած լինելը:

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:

Միևնույն ժամանակ, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի արարքում առկա են հանցագործությունների ռեցիդիվի հատկանիշներ, սակայն, դիտարկել է, որ արարքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենսդրությամբ հատուկ կարգավորում չի նախատեսվել ռեցիդիվի պայմաններում պատիժ նշանակելու առանձնահատկությունների վերաբերյալ։

Այս պայմաններում դատարանը գտել է, որ 2022 թվականի հունիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով նախատեսված կանոնները չեն կարող կիրառվել, քանի որ դրանք սահմանում են պատժի նշանակման ավելի խիստ կարգավորում և, ըստ էության, հանգեցնում են ամբաստանյալի վիճակի վատթարացման։ Հետևաբար, նոր օրենսդրության հիշյալ նորի կիրառումը կհակասի քրեական օրենքի հետադարձ ուժի արգելքի սկզբունքին, համաձայն որի՝ անձի վիճակը վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի, ուստի տվյալ դեպքում ենթակա է կիրառման արարքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենսդրությունը։

Դատավոր Դավիթ Բալայանն, այսպիսով,  հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունն ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով գտել է, որ Խոսրով Ավագյանի նկատմամբ որպես պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկումը 15 տարի ժամկետով:

Դատարանը, ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի է առել նաև այն հանգամանքը, որ հանցագործության կատարման պահին գործող քրեական օրենքով տվյալ արարքի համար նախատեսված է եղել նաև ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը, սակայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջից ելնելով նշված պատժատեսակը տվյալ դեպքում կիրառման ենթակա չէ: Այդուհանդերձ, հաշվի առնելով արարքի բարձր հանրային վտանգավորությունը, այն է՝ շահադիտական դրդումներով երկու անձի սպանությունը, դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է նշանակել օրենքով նախատեսված առավելագույն պատժաչափը՝ 15 տարի ազատազրկումը։

Միևնույն ժամանակ, դատարանը գտել է,  որ Խոսրով Ավագյանի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը` 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ից 2020 թվականի ապրիլի 3-ն ընկած ժամանակահարվածը՝ 12 տարի 6  ամիս 10  օրը, պետք է հաշվակցել նրա նկատմամբ նշանակված 15 տարի ժամկետով ազատազրկմանը և թողնել կրելու ազատազրկում՝ 2 տարի 5 ամիս 20 օր ժամկետով:

Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու կամ այն պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցին` դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերի համաձայն՝

«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:

(…)

4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.

1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,

2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,

3) հանցանք կատարածի անձը,

4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել»:

Վերլուծելով գործով հաստատված հանգամանքները՝ դատարանը եզրահանգում է, որ Խոսրով Ավագյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մնացած մասի իրական կրումը տվյալ փուլում չի հանդիսանում անհրաժեշտ և համաչափ միջոց՝ քրեական պատասխանատվության նպատակների իրագործման տեսանկյունից։

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալը հանցագործությունը կատարել է 60 տարեկանում, իսկ ներկայում 79 տարեկան է, այսինքն՝ գտնվում է կյանքի այն փուլում, երբ նրա ֆիզիկական և սոցիալական ակտիվությունը էականորեն սահմանափակված է։ Միաժամանակ, նրա կողմից արդեն իսկ կրված՝ 12 տարի 6 ամիս 10 օր ժամկետով ազատազրկումը իր տևողությամբ ունեցել է նշանակալի ազդեցություն նրա անձի վրա՝ նպաստելով վարքագծի վերագնահատմանը և հասարակական վտանգավորության նվազմանը։

Վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով սահմանված չափանիշները՝ դատարանը գնահատել է հանցանքի բնույթը և վտանգավորությունը, ամբաստանյալի անձը, պատժի կրման ընթացքում նրա վիճակը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ նշանակված պատժից մնացած մասը՝ 2 տարի 5 ամիս 20 օր ժամկետով, համեմատաբար կարճ է և իր լրիվ ծավալով կրումը տվյալ փուլում էականորեն չի նպաստի պատժի նպատակների առավել արդյունավետ իրագործմանը, այլ ընդհակառակը կկրի առավելապես ձևական բնույթ։

Ուշադրության է արժանի այն, որ 2020 թվականի փետրվարի 25-ին միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովի կողմից տրված եզրակացությամբ ամբաստանյալի մոտ հայտնաբերվել են մի շարք այնպիսի հիվանդություններ, որոնց պայմաններում նա ճանաչված է 1-ին խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձ և մշտապես կարիք ունի օգնության և այլ անձանց կողմից վերահսկման:

Դատարանն արձանագրում է, որ թեև նշված բժշկական եզրակացությունը տրվել է այլ ընթացակարգի շրջանակներում, այնուամենայնիվ այն չի կարող անտեսվել պատժի նշանակման և, մասնավորապես, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս, քանի որ այն բնութագրում է ամբաստանյալի առողջական վիճակի իրական ծանրությունը։ Ընդ որում, ամբաստանյալն ունի նաև ինքնուրույն տեղաշարժման սահմանափակ հնարավորություն։ Այսպիսով, ամբաստանյալի տարիքը՝ 79 տարեկան լինելը, ու առողջական ծանր վիճակը վկայում են, որ պատժի իրական կրման դեպքում կարող են առաջանալ նրա առողջության համար լուրջ և անդառնալի բացասական հետևանքներ, ինչը պետք է հաշվի առնել պատժի անհատականացման և համաչափության սկզբունքների շրջանակում։

Միևնույն ժամանակ, դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ իրականացված երկարատև քրեական հետապնդումը և ազատազրկման վայրում 12 տարուց ավելի ժամկետով գտնվելու հանգամանքը բավարար չափով ապահովել են ինչպես սոցիալական արդարության վերականգնումը, այնպես էլ հանցագործության դատապարտման հանրային նպատակների իրագործումը։ Նման պայմաններում պատժի մնացած մասի իրական կրումը, ըստ դատարանի,  չի բխում նաև համաչափության և նպատակահարմարության սկզբունքներից։

Այսպիսով, ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի ուղղումն ու վերադաստիարակումը, ըստ դատարանի, հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի մնացած մասը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: Տվյալ դեպքում կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:

Դատարանն ընդգծել է, որ Խոսրով Ավագյանի վարքագծի նկատմամբ պետք է սահմանել վերահսկողություն և դրա կատարումը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանմանը` պարտավորեցնելով նրան բնակության վայրը փոխելու դեպքում՝ սեղմ ժամկետում, վերահսկողություն իրականացնող մարմնին հայտնել նոր բնակության հասցեն:

Դատարանն արձանագրում է, որ տուժողի կողմից քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել։

Վերը նշված հանգամանքները հաշվի առնելով՝ դատարանը վճռել է Խոսրով   Ավագյանին մեղավոր ճանաչել արարքը կատարելու պահին գործող՝ 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 8-րդ կետերով նախատեսված արարքում և պատիժ նշանակել ազատազրկում 15 տարի ժամկետով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնով՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել՝ 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ից 2020 թվականի ապրիլի 3-ն ընկած ժամանակահատվածում Խոսրով Ավագյանի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը` 12  տարի 6 ամիս 10 օրը և թողնել կրելու ազատազրկում 2 տարի 5 ամիս 20  օր ժամկետով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 5 տարի ժամկետով:

Արաքս Մամուլյան

-Ինչի՞։

-Կարող ա պատահի մեզ հետևում են։

«Հարսնացուն հյուսիսից» ֆիլմից հայտնի այս դրվագը մեր օրերում ավելի քան արդիական է դարձել։ Քննչական կոմիտեն ու Հակակոռուպցիոն կոմիտեն քաղաքական հնչերանգ ունեցող գրեթե բոլոր վարույթներով գաղտնալսումների ձայնագրություններ են հրապարակում։ Առաջին հայացքից տպավորություն կարող է ստեղծվել, որ դա ամուր ապացուցողական հիմքեր է ստեղծում քրեական վարույթով մեղադրանքի համար: Բայց «մի փոքրիկ»  խնդիր կա. գաղտնալսումը, ինչպես նաև մի շարք այլ գաղտնի միջոցառումներ, ինտենսիվորեն միջամտում են քաղաքացու անձնական կյանքին:

Արդյոք թույլատրելի՞ է ցանկացած հետաքրքրող հանգամանքի պարզումը գաղտնի քննչական գործողությունների կամ օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների միջոցով, թե՞ դրանք պետք է լինեն ծայրահեղ միջոց, վերջին տարիների ընթացքում գաղտնի գործողությունների վերաբերյալ ի՞նչ վիճակագրություն կա Հայաստանում, ով կարող է ծանոթանալ Ձեր վերաբերյալ հավաքված տվյալներին և արդյոք անձը կարո՞ղ է պահանջել ոչնչացնել իր վերաբերյալ հավաքված տեղեկությունները:

Factor am-ն փորձել է ստանալ այս հարցերի պատասխանները:

Ինչ կարգավորումներ էին գործում նախկինում և ինչ կա հիմա

Մինչև Քրեական դատավարության գործող օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելը՝ 2022 թվականի հուլիսի 1-ը, անձանց, այսպես ասած, գաղտնալսելու ընթացակարգերը սահմանվում էին օպերատիվ հետախուզական գործունության մասին օրենքով:

Անձի նկատմամբ 6 տեսակի օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ կարող էին կատարվել միայն դատարանի թույլտվությամբ․

• ներքին դիտում,
• արտաքին դիտում, եթե դա արվում էր սարքավորումների միջոցով,
• նամակագրության, փոստային, հեռագրական և այլ հաղորդումների վերահսկում,
• հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում,
• ֆինանսական տվյալների մատչելիության ապահովում և ֆինանսական գործարքների գաղտնի վերահսկում,
• կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակում:

Այսինքն՝ որպեսզի անձի նկատմամբ կատարվեին վերը նշված գործողությունները, նախ անհրաժեշտ էր դիմել դատարան։

Դատական իշխանության պաշտոնական կայքում հրապարակվում էր  նաև տարվա ընթացքում քննված այն միջոցառումների վերաբերյալ տեղեկատվություն, որոնց համար անհրաժեշտ էր դատարանի թույլտվությունը։ Դրանց թվում էին նաև օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներն ու դրանց արդյունքում կայացված որոշումները: Այսինքն՝ ՕՀՄ դաշտը ինչ-որ չափով հանրային վերահսկողության տիրույթում էր, և քաղաքացիներն առնվազն հնարավորություն ունեին տեսնելու ներկայացված միջնորդությունների թիվը, ինչպես նաև պարզելու, թե իրենց, այսպես ասած, գաղտնի հետևելու միջնորդությունների քանի՞տոկոսն էր բավարարվում:

Դատական իշխանության տարեկան վիճակագրություններից դուրս ենք բերել դատարանի թույլտվությամբ իրականացված այդ գործողությունները՝ մինչև 2022-ը ներառյալ:

Օպերատիվ հետախուզական միջոցառումները, սակայն, հաճախ կատարվում էին նաև այն փուլում, երբ դեռևս  քրեական գործ հարուցված չէր լինում, ուստի՝ դրանք վարույթ ներմուծելը որոշակի դժվարություններ էր առաջացնում իրավական առումով։

2022 թվականի հուլիսին ուժի մեջ մտած Քրեական դատավարության օրենսգրքով դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող օպերատիվ հետախուզական միջոցառումները  դարձան, այսպես ասած, գաղտնի քննչական գործողություններ, և դրանք որպես ապացույց օգտագործելն այլևս խնդրահարույց չէ։

Ներկայում գործող Քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն՝ գաղտնի քննչական գործողություններն են․

1) ներքին դիտումը,

2) արտաքին դիտումը,

3) նամակագրության և այլ ոչ թվային հաղորդակցության վերահսկումը,

4) թվային, այդ թվում` հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկումը,

5) ֆինանսական գործարքների վերահսկումը,

6) կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակումը:

Նշենք, որ թեև գաղտնի քննչական գործողությունների անվանումների մեջ որոշակի փոփոխություններ են կատարվել՝ դրանք բովանդակային առումով նույնն են, ինչ դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները։

Դրանք կատարելու համար, ինչպես նախկինում, այնպես էլ այժմ անհրաժեշտ է դատարանի թույլտվությունը, և դատարաններում տարվա ընթացքում քննված գաղտնի քննչական գործողություններ իրականացնելու միջնորդությունների վերաբերյալ վիճակագրություն վարվում է։

Ուսումնասիրել ենք, թե 2023-ից մինչև 2025-ը ներառյալ դատարանները գաղտնի քննչական գործողություններ իրականացնելու քանի՞ միջնորդություն են քննել։ Ըստ այդմ՝ ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում պատկերը հետևյալն է։

Բացի առաջին ատյանի ընդանուր իրավասության դատարանից քրեական գործեր քննում  է նաև Հակակոռուպցիոն դատարանը, ուստի՝ առանձնացրել ենք նաև այս դատարանում քննված գաղտնի քննչական գործողությունների վերաբերյալ միջնորդությունները։

Բայց, ինչպես պարզվում է, դատական իշխանությունն այլևս չի հրապարակում անձանց նկատմամբ օպերատիվ հետախուզական միջոցառում իրականացնելու միջնորդությունների թիվը՝ չնայած այն հանգամանքին, որ դրանք շարունակում են իրականացվել։

Դատական դեպարտամենտից մեզ բանավոր պարզաբանել են, որ միայն գաղտնի քննչական գործողությունների վերաբերյալ վիճակագրությունն են վարում։ Ստացվում է՝ այլևս անվերահսկելի է օպերատիվ հետախուզական գործունեության ոլորտը, և ոչ ոք չգիտի՝ որքան  միջնորդություններ են ներկայացվում դատարաններ և որքանը՝ բավարարվում։

Ազգային անվտանգության ծառայություն, Հակակոռուպցիոն կոմիտե և Քննչական կոմիտե ուղարկված հարցումներով խնդրել ենք հայտնել, թե 2023-ից մինչև 2025-ը ներառյալ դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող ՕՀՄ-ներ իրականացնելու վերաբերյալ քանի՞ միջնորդություն են ներկայացրել դատարան, բայց, ինչպես պարզվում է, այս տվյալները գաղտնագրված են։

ԱԱԾ-ից հայտնում են.

Ազգային անվտանգության մարմինների գործունեության և դրանց արդյունքների վերաբերյալ տեղեկությունները «ազգային անվտանգության ծառայությունում գաղտնագրման ենթակա տեղեկությունների ընդլայնված գերատեսչական ցանկի համաձայն դասվում են պետական գաղտնիքի շարքին, ունեն գաղտնիության համապատասխան դրոշմագրեր և «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիմքով՝ չեն կարող տրամադրվել։

Հակակոռուպցիոն կոմիտեից հետևյալ պատասխանն ենք ստացել.

«Օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու նպատակով դատարան ներկայացվող միջնորդությունների վերաբերյալ տեղեկատվությունը «Պետական գաղտնիքի մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ Հակակոռուպցիոն Կոմիտեի նախագահի 2024 թվականի օգոստոսի 8-ի թիվ 24-Լ հրամանով ներառված է գաղտնագրման ենթակա տեղեկությունների ցանկում»։

Քննչական կոմիտեն հայտնել է, որ իրենք օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ չեն իրականացնում:

Ստացվում է՝ հանրային վերահսկողություն կարող է իրականացվել միայն քրեական վարույթների նկատմամբ, իսկ թե վարույթից դուրս քաղաքացիների նկատմամբ ինչ միջոցառումներ են իրականացվում, դրանք ինչ նպատակ են հետապնդում, որևէ մեկին հասանելի չէ և հանրային վերահսկողությունից առհասարակ դուրս է մնում։

Փաստաբան Երեմ Սարգսյանն այստեղ ռիսկեր է տեսնում՝ հատկապես Հայաստանի նման երկրում, որտեղ իրավապահ համակարգն, ըստ փաստաբանի, հաճախ ընկալվում է որպես քաղաքական իշխանության ցանկություններն իրականացնող։ Նման պայմաններում, Սարգսյանի խոսքով, հանրային վերահսկողության մակարդակը պետք է առավել բարձր լինի։

Ըստ փաստաբանի՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների վերաբերյալ տեղեկատվության գաղտնագրումը իրավաչափ է, քանի որ այն կարող է պարունակել պետական գաղտնիք և առնչվել ազգային անվտանգության շահերին, սակայն տվյալ դեպքում խոսքը կարող է վերաբերել բացառապես դրա բովանդակությանը։

«Գաղտնագրվել կարող է այն, թե ում նկատմամբ, ինչ հիմքով և ինչ կոնկրետ միջոցառում է իրականացվել, ինչպես նաև՝ դրա արդյունքները։ Իսկ ընդհանուր վիճակագրությունը չի կարող համարվել պետական գաղտնիք։ ՕՀՄ-ների վերաբերյալ ներկայացված միջնորդությունների քանակը, դրանցից քանիսն են բավարարվել կամ մերժվել, տրամաբանորեն չի կարող գաղտնագրվել։ Դրանց գաղտնագրման որևէ տրամաբանական բացատրություն չի կարող լինել»,- համոզմունք է հայտնում փաստաբանը՝ դիտարկելով, որ  խոսքը վերաբերում է մարդու հիմնարար իրավունքների, մասնավորապես, մասնավոր կյանքի և հաղորդակցության գաղտնիության սահմանափակումներին, իսկ նման միջոցառումները պետք է գտնվեն ոչ միայն դատական, այլ նաև հանրային վերահսկողության ներքո՝ չարաշահումների ռիսկը նվազեցնելու համար։

Այսպիսով՝ ինչպես վերը նշեցինք, անձանց կարելի է գաղտնալսել կամ գաղտնի հետևել, երբ առկա է քրեական վարույթ և իրականացվում են գաղտնի քննչական գործողություններ, ինչպես նաև քրեական վարույթից դուրս, երբ օպերատիվ գործունեության ընթացքում որոշակի տվյալների հիման վրա օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ են իրականացվում անձի նկատմամբ։

Օրենքով օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու իրավասություն ունեն մի շարք մարմիներ՝ ԱԱԾ Ոստիկանություն, Հակակոռուպցիոն կոմիտե, Պաշտպանության նախարարություն, ՊԵԿ և այլն, սակայն այս գործիքակազմը լայնորեն կիրառող մարմիններն  են ԱԱԾ-ն, Ոստիկանությունը և Հակակոռուպցիոն կոմիտեն:

Օպերատիվ հետախուզական գործունեությունը երկու հիմնական ուղղություններով է տարվում՝ ազգային անվտանգության՝  հետախուզություն, հակահետախուզություն, որի վրա չի տարածվում ժողովրդավարական վերահսկողությունը և իրավապահ նպատակով՝  հանցագործությունների կանխում, կանխարգելում, վարչաիրավական նպատակներ (օրինակ՝  ծառայողական առաջխաղացման դեպքում  կամ երբ կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը ցանկանում է ստուգել որևէ պաշտոնատար անձի վերաբերյալ տվյալ):

Իրավաբան, միջազգային իրավունքի մասնագետ Արա Ղազարյանի դիտարկմամբ, եթե գաղտնի քննչական գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված տվյալները վարույթի շրջանակներում ինչ- որ փուլում հասանելի են դառնում անձին, ապա օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների դեպքում այս խնդիրն առավել բարդ է, անձն այդպես էլ կարող է տեղյակ չլինել, որ իր վերաբերյալ որոշակի տվյալներ են հավաքվել, չի կարող հասկանալ՝ դրանք հավաքվել են օրենքով սահմանված կարգով և դեպքերով, թե կամայականորեն՝ պրոֆիլակտիկ, կանխավարկածով, որ, գուցե դրանք ինչ-որ պահի պետք կլինի օգտագործել անձի դեմ։

Ղազարյանն ասում է՝ երբ ԱԱԾ-ն գաղտնիության ռեժիմով է աշխատում և զբաղված է հետախուզությամբ, նորմալ է, բայց երբ գաղտնիության ռեժիմով նաև քրեական հետապնդում է իրականացվում՝ առանց վերահսկողության, այստեղ խնդիր կա:

Ըստ փորձագետի՝ այս երկու ուղղությունների իրավական կարգավորումները պետք է որոշակիորեն բաժանված լինեն իրարից և ԱԱԾ-ն քրեաիրավական նպատակներում օպերատիվ հետախուզական միջոցառում չիրականացնի, բայց Հայաստանում օպերատիվ հետախուզական գործունեությունը հիմնական կենտրոնացված է հենց ԱԱԾ-ի ներսում։

«Օրինակ՝ որպեսզի  քննիչը  գաղտնալսում անի, դիմում է ոչ թե իրավապահ մարմնին, տվյալ դեպքում՝ Ոստիկանությանը, այլ  ԱԱԾ-ին։ Մինչդեռ Ոստիկանության կազմում գաղտնալսումների համակարգ պետք է լինի, որ իրավապահ մարմինները չդիմեն ազգային անվտանգության մարմնին, այլ դիմեն իրավապահ մարմնին»,- նշում է փորձագետը:

Վարչապետը չի նշանակում Ոստիկանության օպերատիվ ստորաբաժանման ղեկավարին

Ազգային անվտանգության ծառայությունը վարչապետին ենթակա մարմին է։ Հաճախ, երբ պարզվում է, որ վարչապետը մանրամասն տեղեկացված է կոնկրետ գործով կամ կոնկրետ անձի վերաբերյալ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքների մասին, դա մեկնաբանվում է այնպես, որ ԱԱԾ-ն ենթակա է վարչապետին, ուստի նա կարող է այդ տեղեկատվությունը ունենալ։
Փաստաբան Երեմ Սարգսյանի խոսքով սա պարզ մանիպուլյացիա է։ Սարգսյանի խոսքով՝ գործող օրենսդրությունը վարչապետին նման ուղղակի լիազորություն չի տալիս։

Այսպես՝  Օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը կարգավորվում է համապատասխան օրենքով, որը սահմանում է՝
• միջոցառումներ իրականացնող մարմինները,
• դրանց իրավասությունները,
• վերահսկողության ձևերը։

Այս համակարգում վարչապետը չի հանդիսանում ո՛չ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող, ո՛չ էլ քրեական վարույթ իրականացնող սուբյեկտ։

Ըստ փաստաբանի՝ ՕՀՄ արդյունքներին ուղղակի հասանելիություն ունեն միայն գործընթացային սուբյեկտները՝ օպերատիվ մարմինները, քննիչը, դատախազը, դատարանը և օրենքով նախատեսված այլ անձինք, իսկ վարչապետի լիազորությունները կրում են քաղաքական և վարչական բնույթ, ոչ թե՝ գործընթացային։

«Ազգային անվտանգության ծառայությունը ենթակա է վարչապետին ինստիտուցիոնալ առումով, այսինքն՝ գտնվում է գործադիր իշխանության համակարգում և հաշվետու է նրան։ Սակայն սա վերաբերում է վարչական ենթակայությանը, ոչ թե օպերատիվ տվյալների ազատ հասանելիությանը։ Վարչապետը կարող է ստանալ միայն ընդհանուր կամ զեկուցողական տեղեկատվություն պետական կառավարման շրջանակում, սակայն դա չի հանդիսանում ՕՀՄ արդյունքների գործընթացային հասանելիություն։ Այլ կերպ ասած՝ վարչապետը չունի ՕՀՄ արդյունքներին անմիջական իրավական հասանելիություն․ հնարավոր է միայն սահմանափակ ինստիտուցիոնալ տեղեկացվածություն»,- նշում է Երեմ Սարգսյանը։

ԱԱԾ-ն բովանդակային առումով վարչապետին հասանելի է դարձնում օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների արդյունքները, թե ոչ,  մենք պնդել չենք կարող, բայց փաստ է, որ վարչապետը միջոցներ չի ձեռնարկում, որպեսզի Ոստիկանության համակարգում ՕՀՄ իրականացնող մարմինը սկսի գործել։

Արա Ղազարյանը մեզ հետ զրույցում, մատնացույց անելով ՕՀԳ մասին օրենքը, նշում է, որ այդ համակարգը օրենքով փաստացի ստեղծվել է դեռևս 2021-ին, բայց օրենքում մի վերապահում է արվել. կառույցը կսկսի աշխատել, երբ վարչապետը նշանակի դրա ղեկավար, իսկ վարչապետը 2021 թվականից չի նշանակում այդ կառույցի ղեկավարին, այսպիսով՝ համակարգը ևս չի գործում։

Այսպես՝ «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» օրենքի 31-րդ հոդվածում 2021-ին կատարվել է փոփոխություն, համաձայն որի՝ 

1. Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկումը ոստիկանության, պետական պահպանության ծառայության, արտաքին հետախուզության ծառայության կամ քրեակատարողական ծառայության մարմինների կամ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից անցկացվում է` Գլխավոր վարչության կողմից օպերատիվ-տեխնիկական պայմաններ ստեղծելով, այդ թվում` կապի ուղիների և միջոցների տրամադրումով, ոստիկանության, պետական պահպանության ծառայության, արտաքին հետախուզության ծառայության կամ քրեակատարողական ծառայության մարմինների կամ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից ստացվող տվյալների, տեղեկատվության և հաղորդումների անմիջական հսկմամբ և ամրագրմամբ, ընդ որում` բացառելով ազգային անվտանգության մարմինների և Գլխավոր վարչության կողմից այդ տվյալների, տեղեկատվության և հաղորդումների հսկումը և (կամ) ամրագրումը:

Օրենքով սակայն, սահմանվել է, որ այս փոփոխությունն  ուժի մեջ է մտնում վարչապետի կողմից Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության համակարգում գործող օպերատիվ-տեխնիկական ստորաբաժանման պետին նշանակելու օրվան հաջորդող օրը, իսկ վարչապետը, փաստորեն, մոտ 5 տարի է՝ պետին չի նշանակում։ Նման պայմաններում կարող ենք ենթադրել, որ վարչապետը ցանկություն չունի հիմքեր ստեղծելու, որպեսզի իրեն ենթակա մարմնից՝ ԱԱԾ-ից  վերցվի այս գործառույթն ու այն իրականացնի Ոստիկանությունը։

Արա Ղազարյանը վարչապետի աշխատակազմ այս առնչությամբ հարցում է ուղարկել ու պարզաբանում խնդրել, սակայն բովանդակային պատասխան չի ստացվել։

Այսպիսով՝ կարող ենք արձանագրել, որ ՕՀՄ-ները կենտրոնացված են ԱԱԾ-ի ձեռքում, դրանց քանակական տվյալները չեն հրապարակվում, դրանք կարող են և հասանելի չլինել քաղաքացիներին, քանի դեռ օպերատիվ մարմինը քրեական վարույթ նախաձեռնելու հարցով չի դիմել քննչական մարմիններին։

Իսկ արդյոք այն դեպքում, երբ դրանք հասանելի են դառնում քաղաքացիներին, փաստվում է, որ դատարաններն օրինական ու պատճառաբանված որոշումներ են կայացնում:

Փաստաբան Երեմ Սարգսյանը մի քանի առանցքային,  համակարգային խնդիր է մատնանշում:

1. Դատարանների կողմից միջնորդությունների գրեթե ավտոմատ բավարարում

Ըստ փաստաբանի՝ բավարարման բարձր տոկոսները վկայում են, որ դատական վերահսկողությունը հաճախ կրում է ձևական բնույթ։

2. Անբավարար հիմնավորված միջնորդություններ

ՕՀՄ կիրառման անհրաժեշտությունը հաճախ ներկայացվում է ընդհանուր ձևակերպումներով՝ առանց բավարար փաստական հիմքերի։

«Հաճախ ՕՀՄ կիրառելու անհրաժեշտությունը ներկայացվում է ընդհանուր ձևակերպումներով՝ առանց կոնկրետ փաստական  տվյալների, ինչը հակասում է անհրաժեշտության և համաչափության սկզբունքներին»,- նշում է Երեմ Սարգսյանը՝ հավելելով նաև, որ վերջերս Վճռաբեկ դատարանը շատ վտանգավոր նախադեպերով առավել խրախուսել է այս գործելաոճը: Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանն այլևս միանգամայն  բավարար է համարում օպերատիվ աշխատակցի  հասարակ զեկուցագիրը, որում նշում է, թե օրինակ՝ իբրև օպերատիվ տվյալներ է ստացել այս կամ այն պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու մասին և դատարանին միջնորդում է թույլատրել այդ պաշտոնատար անձի նկատմամբ ներքին դիտում իրականացնել կամ հեռախոսազանգերը գաղտնալսել։

Ըստ Սարգսյանի՝ օպերատիվ աշխատակիցը կարող է լինել և՛ բարեխիղճ, և՛ անբարեխիղճ, բայց Վճռաբեկ դատարանի նման դիրքորոշման պայմաններում օպերատիվ հետախուզական գործունեության նկատմամբ  դատական վերահսկողությունն այլևս անիմաստ ու ձևական է դառնում:

3. Պաշտպանության կողմի սահմանափակ հասանելիություն

Պաշտպանը նաև նշում է, որ գաղտնիության ռեժիմի պատճառով պաշտպանությունը հաճախ չի կարող արդյունավետորեն ստուգել ՕՀՄ օրինականությունը, ինչն, ըստ Սարգսյանի, խաթարում է մրցակցային դատավարության սկզբունքը։

Անձն իրավունք ունի իմանալ իր վերաբերյալ հավաքվող տեղեկությունների մասին

Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցն է տարիներ առաջ առնչվել իր վերաբերյալ օպերատիվ տվյալներ հավաքելու խնդրին։ Նա  պատահաբար հայտնաբերել է, որ իր և իր ղեկավարած կազմակերպության վերաբերյալ  ԱԱԾ-ն տվյալներ է հավաքել: Դիմել է կառույցին՝ փորձելով պարզել, թե  ի՞նչ տվյալներ են հավաքել ու խնդրել դրանք տրամադրել իրեն, բայց այդպես էլ նրան չի հաջողվել որևէ ընթացակարգի միջոցով շարժվել դեպի իրավունքի պաշտպանություն, որովհետև ԱԱԾ-ն ոչ հերքել է նրա վերաբերյալ տվյալներ հավաքելու հանգամանքը, ո՛չ էլ տրամադրել նրա վերաբերյալ տվյալները: Սաքունցը դիմել է դատարան՝ խնդրելով, որպեսզի դատարանը կառույցին պարտավորեցնի տրամադրել  տեղեկությունը, սակայն դատարանը մերժել է:

Ստացվում է՝ իմանալով որ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի և իր վերաբերյալ տվյալներ է հավաքվում, այդպես էլ չի կարողացել հասկանալ՝ ինչ տվյալներ, արդյո՞ք դրանք անհրաժեշտաբար են հավաքվել, եթե ոչ, արդյո՞ք դրանք ոչնչացվել են, թե՞ ոչ։

Արա Ղազարյանն է մեզ հետ զրույցում հիշում է Սաքունցին առնչվող պատմությունն ու շեշտում՝  Օպերատիվ հետախուզական գործողության մասին օրենքի 6-րդ հոդվածը հակասում է Սահմանադրությանը:

Հոդվածով սահմանվում են օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների հետևանքով ստացված նյութերի և փաստաթղթերի հրապարակայնության կանոնները:

Մասնավորապես՝ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ 

1. Յուրաքանչյուր անձ իր նկատմամբ քրեական գործի հարուցումը մերժվելուց կամ հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճվելուց` հանցագործության դեպքի բացակայության կամ արարքի կատարման մեջ հանցակազմի բացակայության պատճառով, կամ պատճառված վնասը քրեական օրենքով օրինաչափ համարվելուց կամ իր նկատմամբ արդարացման դատավճիռ կայացվելուց կամ ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթն ավարտվելուց հետո` եռամսյա ժամկետում, իրավունք ունի օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններից պահանջելու իր նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հետևանքով ստացված նյութերը և փաստաթղթերը: Օրենքով սահմանվում են նաև բացառություններ:

Նույն հոդվածի 3-րդ մասով սահմանվում է, որ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքում և ժամկետում, եթե անձը չի պահանջում տրամադրել իր նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հետևանքով ստացված նյութերը և փաստաթղթերը, ապա դրանք ոչնչացվում են:

ՀՀ սահմանադրության 34-րդ հոդվածի համաձայն էլ՝ 

3. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի ծանոթանալու պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում իր մասին հավաքված տվյալներին և պահանջելու ոչ հավաստի տվյալների շտկում, ինչպես նաև ապօրինի ձեռք բերված կամ այլևս իրավական հիմքեր չունեցող տվյալների վերացում:

Արա Ղազարյանը նկատում է. որպեսզի անձը պահանջի, որ իր վերաբերյալ տվյալները վերացվեն, նախ պետք է տեղեկացվի, որ դրանք հավաքվել են, բայց, փաստացի, նրան տեղեկացնելու ընթացակարգ նախատեսված չէ:

Այս հարցի լուծումն, ըստ Արա Ղազարյանի այն է, որ, ինչպես շատ եվրոպական երկրներում,  Հայաստանում ևս պետք է ստեղծվի մի մարմին, որը կունենա մանդատ՝ դիմելու ՕՀՄ իրականացնող կառույցներին և պարզելու, թե արդյոք իրեն դիմած քաղաքացու վերաբերյալ տվյալներ առկա են, թե՞ ոչ, ստուգելու՝ արդյոք դրանք օրինակա՞ն են հավաքվել, թե ոչ և եթե այլևս դրանք անհրաժեշտ չեն, պետք է ոչնչացվեն:

Գաղտնի քննչական գործողություններն ու ՕՀՄ-ները ոչ թե բացառություն, այլ՝ օրինաչափություն

Վերջին մոտ մեկ տարվա ընթացքում Քննչական կոմիտեն և Հակակոռուպցիոն կոմիտեն քրեական վարույթների վերաբերյալ տեղեկատվություն տարածելիս նաև մի շարք ձայնագրություններ են հրապարակել, ինչպես օրինակ՝ Քննչական կոմիտեն Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի և մյուսների գործով՝ փորձելով հանրության մեջ վստահություն ձևավորել, որ «Սրբազան պայքար շարժման» անդամները Հայաստանում ահաբեկչություն էին նախապատրաստում: Պաշտպանները պնդում են, որ ձայնագրությունների բովանդակությունը մոնտաժված է և կոնտեքստից կտրված:

2025-ի հոկտեմբերին գործարար Սամվել Կարապետյանի գլխավորած «Մեր ձևով» շարժման հավաքից հետո Քննչական կոմիտեն հրապարակեց ձայնագրություն, որտեղ, ըստ ՔԿ-ի, քաղաքացիներին հավաքին մասնակցելու համար նյութապես շահագրգռելու վերաբերյալ խոսակցություններ էին: Խոսակցություններից մեկում շոշափվում էր այն հարցը, որ գումարը տրամադրելու հարցը «Սամվել հոպարի Գևորիկն» է կազմակերպում:

Այս դրվագը լսող քաղաքացիներից շատերի մոտ «Սամվել  հոպարը» կարող էր ընկալվել որպես Սամվել Կարապետյան, բայց ձայնագրության «Սամվել հոպարն», իրականում Սամվել Կարապետյանը չէ:

Հետաքրքիր զուգադիպությամբ օրեր առաջ՝ այս անգամ՝ Հակակոռուպցիոն կոմիտեում քննվող վարույթի շրջանակներում կրկին ձայնագրություն հրապարակվեց քաղաքացիներին Սամվել Կարապետյանի ղեկավարած «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության կողմից գումար բաժանելու ենթադրյալ դեպքի վերաբերյալ: Այս դեպքում Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հրապարակել է մի ձայնագրություն, որում ասվում է, թե Ալիկը 20 000-ական դրամներ է տվել՝ ջինսեր գնելու համար: Այս դեպքում ևս Ալիկը կարող է ասոցացվել «Ուժեղ Հայաստան» անդամ Ալեքսան Ալեքսանյանի հետ, մինչդեռ ձայնագրության Ալիկը նա չէ:

Այսինքն՝ նույնիսկ եթե համարենք, որ ձայնագրություններն իրական խոսակցություններից են և կարող են հաստատել ենթադրյալ ընտրակաշառքի դրվագը, վարույթն իրականացնող մարմինները միտումնավոր հրապարակում են այնպիսի հատվածներ, որոնք ապակողմնորոշում են լսողին։

Իսկ արդյոք օրինաչափ է՝ անձանց գաղտնալսելը յուրաքանչյուր գործով։ Արա Ղազարյանն ընդգծում է, որ օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներն անձնական կյանք առավել ներխուժող բնույթի քննչական գործողություն են և դրանք պետք է օգտագործվեն ոչ թե որպես բացառություն, այլ որպես ծայրահեղ միջոց, երբ առավել նվազ ներխուժող միջոցները օգտագործվում են և  արդյունք չեն տալիս։ 

«Ես ունեցել եմ քրեական գործեր, որ հենց սկզբից անցել են գաղտնալսման, և ես դատարանում հարց եմ բարձրացրել, թե ինչու են միանգամից գաղտնալսումով սկսել աշխատել՝ մինչև մյուս միջոցները սպառելը։ Դա կարող է աշխատել միայն այն դեպքում, երբ  հրատապություն է պահանջում․ ասենք՝ մարդուն առևանգել են, և մենք միանգամից սկսում ենք գաղտնալսել, որպեսզի պարզենք ծանոթությունների շրջանակը, բայց երբ սովորական գործով է կատարվում գաղտնալսումը՝ որպես հիմնական քննչական գործողություն՝ հարց է բարձրանում․ իսկ ու՞ր է համաչափության սկզբունքը»,- դիտարկում է Ղազարյանը։

Փաստաբանը նաև հարց է բարձրացնում, որ անորոշ է, թե ինչպես են կարգավորվում  հարաբերություններն ինտերնետային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների՝ օպերատորների հետ։ Օրինակ՝ ԱԱԾ-ն ամեն անգամ պետք է օպերատորներին դիմի՞ գաղտնալսում իրականացնելու համար,  եթե այո, ապա ի՞նչ ընթացակարգով պետք է դիմի, որպեսզի, օրինակ WhatsApp-ով հեռախոսային խոսակցություն լսի կամ ինտերնետում օպերատիվ աշխատանք կատարի։ Այս հարցերի պատասխաններն,  ըստ Ղազարյանի, պարզ չեն, քանի որ սահմանված ընթացակարգեր չկան կամ եթե կան, ապա դրանք ԱԱԾ-ի ներքին գերատեսչական ակտեր են, գաղտնագրված են և չեն հրապարակվում։

Այսպիսով՝ կարող է պատահել՝ մեզ բոլորիս են հետևում, և մենք հնարավորություն չունենք պարզելու՝ օրինական են հետևում, թե՝ ոչ, ինչպես նաև պահանջելու, որպեսզի ոչնչացնեն մեր վերաբերյալ տվյալները։

Արաքս Մամուլյան

Factor TV-ի տեղեկություններով՝ Ծովակ Մնացականյանը 2023-ին բարեվարքություն անցնելու գործընթացում հայտնվել է Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի ուշադրության կենտրոնում:

2023-ին Մնացականյանը հավակնել է առաջխաղացում ունենալ Դատախազությունում, որի համար պետք է բարեվարքություն անցներ։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել Մնացականյանի բարեվարքության վերաբերյալ։ Ավելին՝ նրա հայտարարագիրը կասկածներ է հարուցել, և կառույցից դիմել են Դատախազություն՝ վարույթ նախաձեռնելու հարցով։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը հազվադեպ է վարույթ նախաձեռնելու հարցով Դատախազություն դիմելու որոշում կայացնում: Այդ մասին է վկայում կառույցից մեր ստացած պատասխանը:

Ինչպես պարզվում է՝ 2020 թվականից մինչև 2025-ը ներառյալ՝ հանձնաժողովը բարեվարքության ուսումնասիրության գործընթացի շրջանակներում  234 դատախազի և նրանց ընտանիքների վերաբերյալ հայտարարագրեր է ստուգել, բայց Դատախազություն դիմել է ընդամենը 5 հայտարարագրի հարցով:

Ուսումնասիրությունների արդյունքում գույքային դրության առնչությամբ ձևավորված հիմնավոր կասկածի հիման վրա 2023 թվականին 3 դատախազի վերաբերյալ է հաղորդում ներկայացվել, 2024-ին՝ 1, 2025-ին՝ ևս մեկ դատախազի վերաբերյալ։

Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից տրամադրված պատասխանի համաձայն՝ կառույցին հասանելի է դարձել, որ ներկայացված 5 հաղորդումներից 4-ով վարույթ է նախաձեռնվել, սակայն 3 դատախազի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու որոշում է կայացվել։

Դատախազությունն առհասարակ հրաժարվել է պատասխանել դատախազների բարեվարքության վերաբերյալ հարցերի: Հարցմամբ խնդրել էինք հայտնել՝ բացասական եզրակացությամբ առաջխաղացումներ Դատախազությունում եղե՞լ են, թե ոչ, ինչպես նաև՝ ԿԿՀ-ի կողմից հաղորդումների առթիվ դատախազների վերաբերյալ քանի՞ վարույթ է այս պահին առկա:

«Հայտնում ենք, որ Դատախազությանը վերաբերելի հարցերով առանձին վիճակագրություն չի վարվում»,- գրել են Դատախազությունից։

Այնուամենայիվ, մեզ հայտնի է դարձել, որ ԿԿՀ-ի կողմից 2023 թվականի 3 հաղորդումներից մեկը հենց Ծովակ Մնացականյանի հայտարարագրի վերաբերյալ է եղել։

Թե ինչ խնդիրներ են ի հայտ եկել հայտարարագրերի ուսումնասիրության արդյունքում, Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովից չեն հայտնում՝ պարզաբանելով, որ ներկա օրենսդրությամբ բարեվարքության եզրակացությունը գաղտնի է, դրա հետ կապված որևէ հանգամանք հայտնել չեն կարող։ Այնուամենայնիվ, նկատի ունենալով, որ 2020-ից 2025 թվականները բարեվարքության ստուգման գործընթացից հետո Դատախազություն  ներկայացված բոլոր հաղորդումները եղել են դատախազների գույքային դրության առնչությամբ ձևավորված հիմնավոր կասկածի հիման վրա՝ կարող ենք եզրակացնել, որ Ծովակ Մնացականյանի դեպքում ևս խնդիրը կասկածելի գույքային դրությանն է վերաբերել:

Ծովակ Մնացականյանին առնչվող գործընթացի վերաբերյալ հարցում ենք ուղարկել նաև Գլխավոր դատախազություն՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ի տարբերություն Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի՝ Գլխավոր դատախազությունը շատ դեպքերում այնքան էլ գաղտնապահ չէ։ Այս մասին վկայում է  այն  հանգամանքը, որ Դատախազության պաշտոնական էջը, ինչպես նաև ֆեյսբուքյան էջը ողողված են նախկին պաշտոնյաներին առնչվող վարույթների վերաբերյալ հրապարակումներով։ Միայն թե մի հանգամանք հաշվի չէինք առել. Ծովակ Մնացականյանը ոչ թե նախկին, այլ ներկա պաշտոնյա է, ընդ որում՝ ինչպես արդեն վերը նշեցինք, բազմաթիվ հնչեղ գործերով մեղադրանք պաշտպանող պաշտոնյա:

Դատախազությունից ոչ միայն հրաժարվել են Մնացականյանին առնչվող  վարույթի վերաբերյալ տեղեկություններ հայտնել, այլև փորձել են պատասխանը ձևակերպել այնպես, կարծես ոչինչ էլ չի եղել։

Կառույցին ուղարկված գրավոր հարցմամբ հայցել ենք հետևյալ հարցերի պատասխանները․

1․ Ծովակ Մնացականյանի հայտարարագրի առնչությամբ նախաձեռնված քրեական վարույթի քննությունը արդյոք շարունակվո՞ւմ է։

2․ Գործով ի՞նչ կարգավիճակ ունի Ծովակ Մնացականյանը։

3․Եթե մինչդատական վարույթն ավարտվել է, ապա խնդրել ենք հայտնել, թե երբ և  ինչ որոշմամբ, գործով ի՞նչ կարգավիճակ է ունեցել Մնացականյանը։

«Տեղեկացնում ենք, որ որևէ քրեական վարույթով Ծովակ Մնացականյանը որևէ կարգավիճակ չունի»,- գրել են Դատախազությունից:

Մինչդեռ, ինչպես արդեն վերը նշեցինք, Մնացականյանի վերաբերյալ վարույթ եղել է, որի քննությունը տևական ժամանակ շարունակվել է: Այս ընթացքում Ծովակ Մնացականյանը շարունակել է մինչդատական վարույթի շրջանակներում հսկողություն իրականացնել, դատարաններում մեղադրանք պաշտպանել քաղաքական հնչերանգ ունեցող բազմաթիվ գործերով: Այս պահին վարույթը կարճված է, թե ոչ, մեզ հայտնի չէ, բայց հայտնի է, որ նա, իսկապես, մեղադրյալի կարգավիճակ չունի:

Սակայն մեղադրյալի կարգավիճակ չունենալը չի նշանակում գործով առհասարակ կարգավիճակ չունենալ, ինչպես Դատախազությունն է պատասխանել մեր հարցմանը. ողջամտությունը ենթադրում է, որ նա քրեական վարույթի շրջանակներում չէր կարող առնվազն որպես վկա չհարցաքննվել, իսկ քրեական վարույթով վկայի կարգավիճակը ևս համարվում է կարգավիճակ, հետևաբար, Դատախազության պատասխանը, թե Ծովակ Մնացականյանը որևէ գործով որևէ կարգավիճակ չունի ճշմարիտ լինել չի կարող: Իսկ եթե, տեսականորեն ընդունենք, որ դա ճշմարտություն է, ապա այսպես կարող է առաջ գալ շատ ավելի լուրջ հարց. գործով թերի քննություն է իրականացնվել: Հակառակ դեպքում ինչպե՞ս կարող էր անձի  հայտարարագրերի առնչությամբ նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանակներում վերջինս առնվազն վկայի կարգավիճակով  չհարցաքննվել:

Ամենևին կասկածի տակ չդնելով Մնացականյանի մասնագիտական գիտելիքները՝ այնուամենայնիվ անաչառ դիտորդի մոտ չի կարող հարց չառաջանալ՝ արդյո՞ք կարող է քաղաքական հնչերանգ ունեցող գործերով օբեյկտիվ աշխատել այն պաշտոնյան, որին առնչվող առկախված քրեական վարույթ է առկա կամ եղել:

Այս հարցերի ու դատողությունների ճշգրիտ պատասխանները փորձել ենք ստանալ նաև անձամբ իրենից՝ Ծովակ Մնացականյանից, սակայն վերջինս հրաժարվել է պատասխանել որևէ հարցի՝ առաջարկելով գրավոր հարցում կատարել: Պարզաբանել ենք, որ արդեն իսկ գրավոր դիմել ենք Դատախազություն, սակայն պատասխաններ չենք ստացել՝ կրկին առաջարկելով իրեն առնչվող վարույթի վերաբերյալ պատասխանել մեր հարցերին, սակայն Մնացականյանը պարզաբանումներ չի ներկայացրել:

Ծովակ Մնացականյանը դարձյալ ԿԿՀ-ից  բարեվարքության վերաբերյալ եզրակացության է սպասում

Ծովակ Մնացականյանը

• 2021-ին եղել է Երևան քաղաքի դատախազի պաշտոնին:
• 2022-ին արդեն Երևան քաղաքի ավագ դատախազ էր:
• 2023-ին փոխադրվել է Ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչություն: 
• 2024-ին նա նշանակվել է Գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ:
• 2025-ին փոխադրվել է Գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազի պաշտոնին: 

Factor TV-ի տեղեկություններով՝ այս պահին նա կրկին ցանկանում է առաջխաղացում ունենալ, որի համար դիմել է Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին՝ բարեվարքություն անցնելու նպատակով: Հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ ԿԿՀ-ն մի քանի անգամ է Մնացականյանի վերաբերյալ բացասական եզրակացություն տվել: Այս անգամ ինչ կորոշեն կառույցից, դեռևս պարզ չէ:

Ի՞նչ գործերով է Մնացականյանը  ներգրավված որպես դատախազ

Գլխավոր դատախազություն ուղարկված գրավոր հարցմամբ խնդրել էինք հայտնել, թե Ծովակ Մնացականյանը մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողության շրջանակներում քանի՞ գործով է ներգրավված որպես դատախազ, ինչպես նաև, թե դատարաններում քննվող քանի՞ գործով է հանդիսանում հանրային մեղադրող:

Այս հարցին կառույցից չեն պատասխանել:

Ինչպես արդեն վերը նշել ենք, գործերը, որոնցում Ծովակ Մնացականյանը վերգրավված է, բազմաթիվ են: Կանդրադառնանք դրանցից մի քանիսին միայն:

Սերժ Սարգսյանի գործ

Ծովակ Մնացականյանը Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի՝ դատարանում քննվող գործերից մեկով հանրային մեղադրողն է: Սարգսյանի վերաբերյալ, հիշեցնենք, Հակակոռուպցիոն դատարանում քննվող մի քանի գործ կա: Այն բանից հետո, երբ դատարանները վերացրել են Սարգսյանի վերաբերյալ գործերով նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու ագելլքը, Ծովակ Մնացականյանը դիմել է դատավորներին՝ Սարգսյանի նկատմամբ կրկին խափանման միջոց ընտրելու հարցով՝ պատճառաբանելով, որ օպերատիվ տվյալներ են ստացվել այն մասին, որ Սարգսյանը պատրաստվում է դուրս գալ Հայաստանից: Դատավորները, սակայն, Մնացականյանի միջնորդությունները մերժել են: Դրանից հետո Սերժ Սարգսյանը կանչվել է Հակակոռուպցիոն կոմիտեի, մեկ այլ գործով նրան մեղադրանք են առաջադրել ու խափանման միջոցն ընտրել բացակայելու արգելքը, այսինքն՝ հասել էին  այն արդյունքին, որին փորձել էին հասնել դատարանների միջոցով, բայց չէր ստացվել: Հետագայում Սարգսյանի պաշտպանական թիմը բողոքարկել է Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ Հակակոռուպցիոն կոմիտեում քննվող գործով բացակայելու արգելք ընտրելու որոշումը, և դատարանը բավարարել է Սարգսյանի բողոքը, վարույթն իրականացնող մարմնին պարտավորեցրել վերացնել Սարգսյանի նկատմամբ խափանման միջոցը: Դատախազություն այս որոշումն արդեն չի բողոքարկել:

Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի և մյուսների գործ

Մնացականյանը որպես հանրային մեղադրող ներգրավված է նաև Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի և մյուսների գործով, որոնք մեղադրվում են ահաբեկչություն նախապատրաստելու մեջ: Նրանք մեղադրանքը չեն ընդունում: Այս գործով պաշտպանները բազմիցս բարձրաձայնել են այն մասին, որ գործի շրջանակներում մոնտաժված ու գործի հանգամանքները խեղաթյուրող ձայնագրություններ են հրապարակվել, սակայն գործը դեռևս քննության փուլում է: Գործի սկզբնական շրջանում բոլոր մեղադրյալները կալանքի տակ էին, այժմ նրանց մեծամասնության նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ են ընտրվել: Դիտարկենք, որ Մնացականյանն այս նիստերին ակտիվորեն չի մասնակցում, դատարան գնացել է առաջին մեկ կամ երկու նիստին, որոնց շրջանակներում քննարկվում էին մեղադրյալների նկատմամբ խափանման միջոցի հարցեր:

Նարեկ Մալյանի գործ

2023-ի սեպտեմբերին Նարեկ Մալյանին մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, այն է՝ ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն կամ թշնամանք հրահրելուն կամ քարոզելուն ուղղված հրապարակային խոսքը, ինչպես նաև՝ այդ նպատակով նյութեր կամ առարկաներ տարածելը հրապարակայնորեն ցուցադրվող ստեղծագործությունների, զանգվածային լրատվության միջոցների կամ տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ։ Խոսքը Արցախից բռնի տեղահանման օրերին Կառավարության շենքի դիմաց տեղի ունեցած ցույցերի ընթացքում ուղիղ եթերի միջոցով քաղաքացիներին ցույցի հրավիրելու Մալյանի կոչի մասին է: Նա հայտնել էր, որ գործողությունների ժամանակն է: Միջին ծանրության այս արարքի համար Նարեկ Մալյանը 1 տարի անազատության մեջ է գտնվել: Այս գործով հանրային մեղադրողը նույնպես եղել է Ծովակ Մնացականյանը:

Սերգեյ Սմբատյանի գործ

Ծովակ Մնացականյանը հանրային մեղադրող է եղել նաև աշխարհահռչակ դիրիժոր Սերգեյ Սմբատյանի գործով: Հիշեցնենք, որ 2023-ին Սմբատյանը կալանավորվեց՝ զրկվելով նախապես պլանավորված հյուրախաղերին մեկնելու հնարավորությունից: Նույն ժամանակամիջոցում կալանավորվեց նաև Սմբատյանի հայրը՝ Արմեն Սմբատյանը: Ըստ Դատախազության՝ Սմբատյանների գործողությունների հետևանքով պետությանը շուրջ մեկ միլիարդ դրամի վնաս է հասցվել, Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի 300 քառակուսի մետր մակերեսով հողամասը հափշտակվել է: Այս նույն գործով մեղադրյալի կարգավիճակ ուներ նաև Մշակույթի նախկին նախարար Հասմիկ Պողոսյանը: Մեկ ամիս կալանավայրում անցկացնելուց հետո Սերգեյ Սմբատյանի խափանման միջոցը փոխվեց տնային կալանքով, իսկ 4 ամիս անց Սերգեյ Սմբատյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվեց՝ արդարացնող հիմքով:

Արմեն Սմբատյանի և Հասմիկ Պողոսյանի գործ

Արմեն Սմբատյանն ու Հասմիկ Պողոսյանն անցում են նաև մեկ այլ՝  հայտնի ԱՕԿՍ-ի գործով: Դատախազությունից 2023-ին հայտնել են, որ Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում ընդգրկված Աբովյան 3 հասցեի՝ ԱՕԿՍ-ի շենքը վերադարձվում է Հայաստանի Հանրապետությանը։ Այս գործով ևս մեղադրողը Ծովակ Մնացականյանն է:

Պողոս Պողոսյանի  սպանության գործ

Ծովակ Մնացականյանը վերջերս որպես մեղադրող ներգրավվել է «Առագաստ» սրճարանում 25 տարի առաջ տեղի ունեցած սպանության գործով:

Հիշեցնենք, որ խոսքը «պրիվետ Ռոբ» արտահայտության համար տեղի ունեցած միջադեպի մասին է, որով մեղադրյալը Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի անվտանգության նախկին պետ Աղամալ Հարությունյանյանն է:

Մնացականյանը հսկող դատախազ է նաև Պողոս Պողոսյանի սպանության գործի շրջանակներում կեղծ փորձագիտական եզրակացություններ տալու գործով: Այս գործով երկու փորձագետ մեղադրյալի կարգավիճակ է ունեցել: Նրանցից մեկը Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալաստանյանի, Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանի գործերով  դատախազ Վահան Հարությունյանի հայրն է, սակայն նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է, իսկ մյուս փորձագետի՝ Շավարշ Գևորգյանի գործն ուղարկվել է դատարան, ներկայում քննության փուլում է:

Ինչ վերաբերում է Պողոս Պողոսյանի սպանության դատական գործի քննությանը՝ Ծովակ Մնացականյանն այս գործում ներգրավվելուց հետո միջնորդություն է ներկայացրել 25 տարի առաջ տեղի ունեցած սպանության գործով արտաշիրիմում իրականացնելու ու նոր փորձաքննություն նշանակելու վերաբերյալ:

Այս պահին դեռևս տեղեկություններ չկան՝ գործընթացը սկսվել է, թե՞ ոչ:

Սրանք միայն մի մասն են այն քաղաքական հնչերանգ ունեցող  գործերի, որոնցով Ծովակ Մնացականյանը մեղադրանք է պաշտպանել՝ ինքը լինելով խոցելի վիճակում այն առումով, որ իրեն առնչվող առկախված գործ է եղել: Մնացականյանը նաև Քաղաքաշինության կոմիտեի նախկին նախագահ Վահագն Վերմիշյանի, Տրանսպորտի և կապի նախկին նախարար Գագիկ Բեգլարյանի, Սուրմալույում տեղի ունեցած պայթյունի գործով հանրային մեղադրողն է:  Ինչ ազդեցություն է ունեցել նրան առնչվող քրեական վարույթը նրա դատախազական  գործունեության վրա, մենք գնահատել չենք կարող, բայց նման պայմաններում նրա անաչառության վերաբերյալ կասկածներ ունենալ կարող է ցանկացած անաչառ դիտորդ:

Արաքս Մամուլյան

Չնայած այս դիրքորոշմանը՝ թե՛ առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Արման Հովհաննիսյանը, թե՛ Վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորներ Նարինե Հովակիմյանը, Վաչե Մարգարյանն ու Էդգար Մանասյանը որոշել են, որ Ալբերտ Առստամյանի արարքում առկա չէ խուլիգանության հանցակազմ։

Factor TV-ն  ուսումնասիրել է 70 տարեկանում Արցախից բռնի տեղահանված Ալբերտ Առսատմյանի վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը, որում առկա են ինչպես գործի մանրամասներ, այնպես էլ դատարանի իրավական վերլուծություն, թե ինչ է խուլիգանությունը։

Ինչու Ալբերտ Առստամյանը խնձոր նետեց 9-րդ հարկից

Ըստ մեղադրանքի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 23-ին Ալբերտ Առստամյանը, հասարակության նկատմամբ անհարգալից, իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով, 9-րդ հարկի շքամուտքի պատշգամբից խնձոր է նետել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ուղղությամբ՝ այդ կերպ համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ խախտելով մարդկանց անդորրը։

Դատարանում հիմնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Ալբերտ Առստամյանը ցուցմունք է տվել, որ «Նիկոլ Փաշինյանի պատճառով իրենց ընտանիքը մնացել է դրսում, ամեն ինչ՝ տուն-տեղ թողել են Արցախում և եկել այստեղ»։ Դեպքի օրը՝ օգոստոսի 23-ը, Առստամյանի մահացած մոր ծննդյան օրն է. նրա գերեզմանը մնացել է Արցախում: Տղամարդը նշել է, որ մոր ծննդյան օրվա առիթով մի բաժակ օղի է խմել։ Նույն օրը հեռուստացույցով ցուցադրել են Նիկոլ Փաշինյանին հեծանիվ քշելիս, ապա՝ խաշլամա ուտելիս, ինքն ասել է՝ ալիքը փոխեն։ Այդ ընթացքում դուրս է եկել պատշգամբ՝ ծխելու, և Փաշինյանին տեսել է՝ դրսում կանգնած։ Զարմացել է և բարկացել, որ «իրենք ուտելու բան չունեն, իսկ նա խաշլամա է ուտում», ապա ասելով, որ սա բողոքի ակցիա է՝ խնձոր է նետել, սակայն ոչ հենց Փաշինյանի ուղղությամբ։ Նշել է, որ ալկոհոլն իր արարքի վրա ազդեցություն չի ունեցել։  Հավելել՝ այդ պահին իր ձեռքին բաժակ է եղել,  և կարող էր դա նետել, սակայն խնձոր է նետել, քանի որ դրանով ցանկացել է ցույց տալ, որ «Փաշինյանը ճիշտ չի վարվել արցախցիների հետ»։

Առստամյանը հայտնել է նաև՝ Փաշինյանից և նրան ուղեկցողներից բացի այլ մարդիկ չեն եղել իր նետած խնձորի ուղղությամբ։ Ըստ նրա՝ դիտավորություն չի ունեցել բնակիչներին վնասելու և չի տեսել, որ այդտեղ այլ անձի մեքենա կար և կարող էր դրան դիպչել։ Ասել է, որ իր համար էական չի եղել, թե խնձորը կոնկրետ ում կդիպչեր, իր նպատակը եղել է միայն զայրույթն արտահայտելը, այլ ոչ թե դրանով որևէ մեկին հարվածելը։ Ըստ Առստամյանի՝ եթե այդ օրը վարչապետին չտեսներ, ապա հետագայում իր բողոքն այդ ձևով չէր արտահայտի, քանի որ դա համարում է պատահական համընկնում։

ՊՊԾ աշխատակիցն ասել է՝ կարմիր խնձոր է նետվել, մինչդեռ հայտնաբերվել է վնասված կանաչ խնձոր

Հիմնական դատալսումների ընթացքում որպես վկա հարցաքննվել է Նիկոլ Փաշինյանի անվտանգությունն ապահովող պետական պահպանության ծառայության աշխատակից Գրիգոր Մանուկյանը։ Վերջինս հայտնել է, որ դեպքի օրը ծառայության մեջ է եղել։ Երբ  վարչապետը դուրս է եկել շքամուտքից և մոտեցել ծառայողական մեքենային, ինքը կանգնած է եղել ծառայողական և ուղեկցող մեքենաների մեջտեղում ու օդի մեջ նկատել է իրենց ուղղությամբ նետված ինչ-որ իր։ Այն հարվածել է իրենից մի քանի մետր հեռավորության վրա գտնվող մեքենաներից մեկին, ապա ընկել իր ձախակողմյան հատվածում՝ մի քանի մետր հեռավորության վրա։ Նույն ժամանակահատվածում նկատել է, որ շենքի 8-րդ հարկում ինչ-որ մեկը փակում է պատուհանը և վարագույրը ծածկում։  Պատմել է, որ նետված իրը կարմիր խնձոր է, իսկ հարվածողին չի նկատել։

Իրենցից մի քանի մետր հեռավորության վրա քաղաքացիներ եղել են, սակայն չի կարող նշել, թե ովքեր են եղել և քանի հոգի: Կատարել են իրենց ծառայողական պարտականությունները և դուրս եկել այդ վայրից, իսկ այլ հարցերի չի կարող պատասխանել, քանի որ դրանք հանդիսանում են պետական գաղտնիք։ Ասել է՝ անձամբ չի նկատել, որ այդ ամենի արդյունքում քաղաքացիների անդորրը խաթարվի կամ տագնապի մթնոլորտ առաջանա, աղմուկ չի առաջացել, անցուդարձը չի խաթարվել։ Հետագայում նախաքննական մարմնում պարզ է դարձել, որ խնձորը նետվել է 9-րդ հարկից։

Չնայած այն հանգամանքին, որ Գրիգոր Մանուկյանը համոզմունք է հայտնել, որ նետվածը կարմիր խնձոր է եղել՝ դեպքի վայրի զննությամբ՝ շենքի անմիջապես դիմաց՝ խաղահրապարակի աստիճանների վրա հայտնաբերվել է կանաչ վնասված խնձոր։

Ի դեպ,  դեպքից հետո ձևավորվել է քննչական խումբ, այսինքն՝ ոչ թե մեկ, այլ առնվազն երկու քննիչ է զբաղվել այս մեկ խնձորը նետելու առթիվ նախաձեռնված քրեական վարույթով։

Ինչպես է դրսևորվում խուլիգանությունը

Դատավոր Արման Հովհաննիսյանը, դատական ակտով անդրադառնալով հարցին՝ մեղադրյալ Ալբերտ Առստամյանին Քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր է, թե ոչ, դիրքորոշում է հայտնել, որ Ալբերտ Առստամյանին վերագրվող արարքում բացակայում է հանցակազմը։

Դատարանը նշել է, որ այս հանցակազմի անմիջական օբյեկտն են հանդիսանում բնականոն հասարակարգի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները, իսկ որպես լրացուցիչ օբյեկտ՝ անձի անձեռնմխելիության, պատվի, արժանապատվության, առողջության, անձանց կամ կազմակերպությունների գույքային շահերի պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները:

Վերլուծելով խուլիգանության հանցակազմը՝ դատարանը նշել է, որ այս հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է․

ա) հասարակության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերելով կամ

բ) իրավական կամ բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով։

Ընդ որում, բոլոր դեպքերում այդ վերաբերմունքը պետք է դրսևորվի

1) անձին ստորացնելով

2) հայհոյանքներով կամ անպարկեշտ արտահայտություններով կամ համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ մարդկանց անդորրը խախտելով,

3) նույն եղանակներով հանրային միջոցառումը, արարողությունը խափանելով,

4) հասարակական նշանակության օբյեկտի, հիմնարկի կամ կազմակերպության բնականոն աշխատանքը խոչընդոտելով։

Ըստ դատարանի վերլուծության՝ խուլիգանության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ինչպես հասարակական նշանակության վայրերում, այնպես էլ հանրության ներկայությամբ՝ հասարակական նշանակություն չունեցող վայրերում սահմանված հասարակական կարգի կոպիտ խախտմամբ, որն արտահայտվում է տվյալ վայրում գտնվող անձանց նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքով կամ իրավական կամ բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհանքով։

Ինչպես կարող է դրսևորվել հասարակության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքը

Դատական ակտում նշվում է, որ հասարակության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքը  դրսևորվում է նրանով, որ անձն ակնհայտորեն խախտում է վարքագծի համընդհանուր ճանաչված կանոնները և բացահայտ արհամարհանք ցուցաբերում հասարակության, նրա առանձին անդամների, ինչպես նաև՝ իրավական նորմերի նկատմամբ։

Նմանատիպ անհարգալից վերաբերմունքը կարող է արտահայտվել կատարված արարքների բնույթով ու տևականությամբ, ինչպես նաև՝ հասարակական կարգը պահպանող մարմինների և դրանց աշխատակիցների նկատմամբ ցուցաբերվող կոպիտ ու արհամարհական վարքով։

Հասարակության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքն արտահայտվում է նաև նրանում, որ խուլիգանությունը, որպես կանոն, հրապարակայնորեն է կատարվում և հասարակության անդամի (անդամների) ներկայությամբ։ Խուլիգանական գործողությունները կարող են կատարվել նաև այնպիսի վայրերում, որի հասարակական բնույթը որոշվում է այնտեղ գտնվող անձի (անձանց) ներկայությամբ:

Հասարակության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքը գնահատելու չափանիշ է նաև այն, որ հանցավոր արարքը հրապարակայնորեն է կատարվում: Ասվածը, սակայն, չի ենթադրում, որ արարքը խուլիգանություն որակելու համար, բոլոր դեպքերում, պարտադիր է համապատասխան գործողության՝ հանրային վայրում կատարված լինելը, այլ անհրաժեշտ է, որ խուլիգանական գործողությունը հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելու և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու նպատակ հետապնդի։

Այլ կերպ ասած, ըստ դատարանի, արարքը որպես խուլիգանություն որակելու համար բավարար չէ միայն դրա՝ հանրային վայրում կատարված լինելը, քանի որ խնդրո առարկա վարքագիծը պետք է հասարակական կարգը կոպտորեն խախտելու նպատակ ունենա՝ միևնույն ժամանակ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելով ինչպես իրավական, այնպես էլ հանրության լայն շրջանակների համար ընկալելի և ընդունելի բարոյական նորմերի նկատմամբ։

Ըստ դատարանի՝ խուլիգանության դրսևորումն իրավական կամ բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունքով առկա է այն դեպքում, երբ հանցավորը գիտակցում է, որ իր վարքագծով խախտում է հասարակությունում ընդունված իրավական կամ բարոյական նորմերը և դրանց նկատմամբ ցուցաբերում է բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք։

Ինչպես է դրսևորվում բարոյական և իրավական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունքը

Դատարանը նշում է, որ երբ հարցը վերաբերում է  իրավական նորմերի նկատմամբ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելուն, ապա պետք է որոշակի լինի այն նորմը, վարքագծի կանոնը, որի նկատմամբ մեղադրյալն արհամարհական վերաբերմունք է ցուցաբերել: Մինչդեռ, բարոյական նորմերը չունեն իրավական ձև՝ ամրագրվածություն և կիրառելիություն են ստանում տարիների փորձի և ընդունված բարքերի համատեքստում: Մարդկանց մի խմբի համար որևէ գործողություն կարող է բարոյական դիտվել, իսկ մյուսների համար՝ ոչ: Ուստի՝ բոլոր դեպքերում, երբ խոսքը մեղադրյալի կողմից որևէ բարոյական կանոնի խախտման մասին է, անհրաժեշտ է՝ գոնե որոշակիորեն հստակեցնել, թե որն է այդ կանոնը, և ինչու է այն դարձել հասարակության կողմից (կամ գոնե մի ստվար զանգվածի) համապարտադիր ընդունելի վարքագծի դրսևորման ձև: Այսինքն, բոլոր դեպքերում, ըստ դատարանի,  կարևոր է հասկանալ որևէ գործողության բարոյական նորմերին հակասող լինելու հանգամանքը, և առավելապես՝ այդ հարցում մեղադրյալի դիրքորոշումը:

Խուլիգանական դրդումներն անհրաժեշտ է սահմանազատել արարքը կատարելու պահին անձի մոտ առկա հուզական վիճակից

Մեջբերելով հանցավորի կողմից իր արարքի նկատմամբ ունեցած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2006 թվականի հոկտեմբերի 24-ի թիվ ՎԲ-223/06 որոշումը՝ Ալբերտ Առտամյանին առաջին ատյանում արդարացրած դատավոր Արման Հովհաննիսյանը նշել է, որ խուլիգանությունը կարող է կատարվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ։ Դա նշանակում է, որ մեղավոր անձը ոչ միայն գիտակցում է, որ իր գործողություններով խախտում է հասարակական կարգն ու բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք է դրսևորում հանրության հանդեպ, այլև ցանկանում է կատարել այդ գործողությունները։

Ըստ Վճռաբեկ դատարանի հայտնած դիրքորոշման՝ խուլիգանական արարքը կարող է կատարվել միայն խուլիգանական մղումներից ելնելով։ Իսկ արարքը համարվում է խուլիգանական մղումներով կատարված, եթե այն կատարվում է հասարակության և բարոյականության նորմերի նկատմամբ անթաքույց արհամարհանքի հողի վրա, երբ մեղավոր անձի վարքը հանդիսանում է բացահայտ մարտահրավեր` ուղղված հասարակական կարգի դեմ և թելադրված է լինում շրջապատին հակադրվելու, վերջինի հանդեպ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելու ցանկությամբ: Հետևաբար, եթե մեղավոր անձի գործողությունները կատարվել են ոչ խուլիգանական մղումներով և չեն զուգորդվել հասարակական կարգի կոպիտ խախտմամբ, դրանք չեն կարող որակվել որպես խուլիգանություն:

Մեջբերելով խուլիգանության հանցակազմի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի նախկինում հայտնած իրավական դիրքորոշումը՝ առաջին ատյանի դատարանը նշում է, որ խուլիգանական դրդումներն անհրաժեշտ է սահմանազատել արարքը կատարելու պահին անձի մոտ առկա հուզական վիճակից, որն անձի մոտ առաջացնում է լարվածություն, էմոցիոնալ բեռնվածություն և այլն: Մասնավորապես, եթե արարքն սկսվել է կենցաղային հողի վրա առաջացած վեճի կամ տուժողի հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի հետևանքով, ապա անհրաժեշտ է պարզել՝ արդյոք անձի արարքը (հայհոյանքներ տալը կամ այլ վարքագիծը) ստեղծված իրավիճակին համարժեք հուզական դրսևորում է, թե ուղղված է դիտավորությամբ հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելուն, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով:

Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ հանցավորի վարքագիծն ուղղված է կոնկրետ անձի, պայմանավորված է նրա հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծով և հանդիսանում է հանցավորի հուզական վիճակի արտահայտություն, խուլիգանության հանցակազմը բացակայում է:

Ըստ վճռաբեկ դատարանի՝  արարքը չի կարող որակվել որպես խուլիգանություն այն դեպքերում, երբ`

ա) արարքը կատարվում է ոչ հասարակական վայրում և (կամ) հասարակության անդամների բացակայությամբ,

բ) արարքի հետևանքով հասարակությանը լուրջ անհանգստություն չի պատճառվել,

գ) հանցավորի գործողությունները պայմանավորված են տուժողի հակաօրինական, հակաբարոյական վարքագծով և ուղղված են նրա, այլ ոչ թե հասարակության դեմ,

դ) բացակայում են խուլիգանական դրդումները, իսկ անձի արարքները պայմանավորված են նրա հուզական վիճակով,

ե) հասարակական կարգի կոպիտ խախտման նկատմամբ դրսևորվել է անզգուշություն,

զ) հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտող արարքը համընկնում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված այլ հանցակազմի հատկանիշների հետ, սակայն դրա կատարմամբ հանցավորը հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելու և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու նպատակ չունի։

է) այլ դրդումներով կատարված հանցանքը չի վերաճել հասարակական կարգի կոպիտ խախտման, որը դրսևորվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով։

Այսպիսով՝ դատավոր Արման Հովհաննիսյանը  նշել է, որ պետք է սահման անցկացնել բոլոր այն իրավիճակների միջև, երբ հանցավորի առաջնային նպատակն ուղղված է իր սեփական առավելությունն ի ցույց դնելու մոլուցքին և երբ դիտավորությունն ուղղված է որոշակի անձին, սակայն այդ գործողությունների հետևանքով անուղղակի կերպով խախտվում է նաև հասարակական կարգը։ Այլ կերպ ասած՝ ցանկացած իրավիճակում, երբ ոտնահարվում են բարոյականության ընդհանուր նորմերը, խաթարվում է հասարակության բնականոն կյանքն ու գործունեությունը, ողջամտորեն առաջ է գալիս հասարակական կարգի ու բարոյականության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների խախտման վտանգը, սակայն խուլիգանության հանցակազմի առկայությունը հավաստելու համար բավարար չէ միայն այն, որ նշված օբյեկտը հանցավորի գործողությունների հետևանքով ոտնահարվի։ Հակառակ մոտեցման պարագայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցավոր արարքների գերակշիռ մեծամասնության դեպքում պետք է համակցել նաև խուլիգանության հանցակազմը։

Ըստ դատավորի՝ այս հանցակազմի առանցքային մասը հանցավորի մոտ սուբյեկտիվ կողմի՝ ուղղակի դիտավորությամբ հասարակական կարգը խախտելու և խուլիգանական դրդումների առկայություն է, իսկ հանցավորի առաջնային կամ գուցե միակ նպատակը հասարակությանը հակադրվելն է։

Մնացյալ բոլոր իրավիճակներում, երբ հանցավորի գործողությունների շարժառիթը ոչ թե հասարակական կարգի (որի մեջ են մտնում անհարգալից վերաբերմունքը, կամ իրավական, բարոյական նորմերի նկատմամբ արհամարհանքը) խաթարումն է, այլ՝ սեփական շահերի, իրավունքների և ազատությունների, պատվի և արժանապատվության (թեկուզ իր սուբյեկտիվ ընկալմամբ) պաշտպանությունը` ինչպես ակտիվ, այնպես էլ պասիվ վարքագծով, ապա այդ գործողությունները չեն կարող խուլիգանություն որակվել՝ շարժառիթի բացակայության հիմքով, չնայած նրան, որ անուղղակի կերպով (անզգուշությամբ) հանգեցնում են հասարակական կարգի և համակեցության ընդհանուր կանոնների խախտմանը։

Այս իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո դատարանն անդրադարձել է 72-ամյա Ալբերտ Աստամյանին մեղսագրվող արարքին։ Ըստ դատարանի՝  տվյալ իրավիճակում առավելապես պետք է վերլուծության ենթարկել խնձորը կոնկրետ ուղղությամբ նետելու և խուլիգանության դրսևորման տեսանկյունից նախաքննական մարմինների կողմից դրան տրված իրավական գնահատականն ու ապացուցվածությունը։

Դատարանը նշել է, որ մեղադրյալի կողմից տրված ցուցմունքի բովանդակությունից պարզ է դառնում, որ վերջինի կողմից իր կատարած քայլը ոչ թե ուղղված է եղել հասարակությանը կամ թեկուզ դրա որոշակի շրջանակի, այլ անմիջապես պաշտոնատար անձին։ Այսինքն՝ մեղադրյալի արարքն արդյունքն է եղել անձի վարած քաղաքականության՝ իր համար ընդունելի չլինելու (իր իսկ ընկալմամբ), և այդ քայլով մեղադրյալը փորձել է արտահայտել իր բողոքը, դժգոհությունը, զայրույթը կամ ինչպես նա է նշում՝ դա եղել է բողոքի ակցիա։ Ավելին՝ մեղադրյալի այդ պատճառաբանությունը որոշակիորեն ավելի ամրապնդվում է այն հանգամանքով, որ դեպքի օրը եղել է վերջինի մահացած մոր ծննդյան օրը, ում գերեզմանը մնացել է Արցախում (ըստ իր խոսքերի)։

«Մեղադրյալն անգամ իր ցուցմունքի սկզբում է նշում, որ իրենց Արցախից Հայաստան գալն իր սուբյեկտիվ ընկալմամբ՝ պայմանավորված է եղել հենց ՀՀ վարչապետի վարած քաղաքականությամբ։ Այլ կերպ` Ալբերտ Առստամյանն ընտանիքով Արցախից Հայաստան գալու և արցախցիների հետ տեղի ունեցածը կապում է կոնկրետ պաշտոնատար անձի վարած քաղաքականության հետ և դրանով պայմանավորված ցանկացել է իր բողոքի ձայնն արտահայտել։ Ընդ որում, վերջինը նույնիսկ նշում է, որ դրանից առաջ ցույցի ևս մասնակցել է, դա իր բողոքի ձայնի շարունակական դրսևորումն է եղել։

Ստացվում է, որ Ալբերտ Առստամյանն ի սկզբանե որոշակի ընդգծված (բացասական) անձնային վերաբերմունք է ունեցել ՀՀ վարչապետի նկատմամբ, իսկ դեպքի օրը, երբ եղել է մոր ծննդյան տարեդարձը և հեռուստացույցով կրկին տեսել է վարչապետին՝ նրա հույզերը տեղի են տվել և անգամ պահանջել է ալիքը փոխել, որից հետո դուրս գալով պատշգամբ՝ վերջինի հուզական վիճակը հասել է գագաթնակետին, երբ շենքի բակում կրկին տեսել է վերը նշված պաշտոնատար անձին։ Եվ այդ ամենի հետևանքը եղել է այն, որ մեղադրյալը կողքին առկա խնձորը շենքի իններորդ հարկից նետել է ցած՝ նրա ուղղությամբ՝ այդ կերպ փորձելով արտահայտել իր դժգոհությունը։ Ընդ որում, պետք է նկատել, որ Ալբերտ Առստամյանն անգամ նշում է, որ իր ձեռքում բաժակ է եղել, սակայն այն չի նետել, այլ պարզապես նետել է մեկ խնձոր»,- դատական ակտում գրել է դատավոր Արման Հովհաննիսյանը։

Դատարանը հատկապես  ուշադրության է արժանացրել այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ալբերտ Առստամյանն իր ցուցմունքում շեշտադրել է այն, որ խնձորը նետել է ոչ թե կոնկրետ ՀՀ վարչապետին հարվածելու նպատակով, այլ պարզապես՝ նետել է նրանց ուղղությամբ՝ արտահայտելով իր զայրույթը։

Այսինքն՝ մեղադրյալն, ըստ հետազոտված ապացույցների նպատակ է ունեցել այդ քայլով իր բողոքն արտահայտել իր համար ոչ ընդունելի անձի քաղաքական գործընթացների դեմ՝ գտնվելով հուզական լարված վիճակում, այլ ոչ թե խնձորը նետել է անհասցե, առանց պատճառ՝ դրանով իր արհամարհական վերաբերմունքն արտահայտելով հասարակության նկատմամբ։

Դատարանը նաև շեշտել է,  որ խուլիգանության հանցակազմի, դրա շարժառիթների գնահատման տեսանկյունից, որևէ նշանակություն չունի, թե անձի վերաբերմունքը որևէ հարցի շուրջ, այդ թվում՝ պաշտոնատար անձի, վերջինի վարած քաղաքականության նկատմամբ դատողությունները, քաղաքական հայացքները, հակակրանքը, կոնկրետ անձին մեղադրելու պատճառները, օբյեկտիվ են, թե ոչ, արդարացի են, թե այն կրում է, օրինակ՝ սուբյեկտիվ գնահատականներ և ընկալումներ: Այսինքն՝ այս դեպքում Դատարանը գնահատել է  անձի գործողությունների շարժառիթների ոչ թե օբյեկտիվությունը, արդարացիությունը, այլև՝ վերջինի սուբյեկտիվ ընկալումները, դրդապատճառներն արդյոք կարող էին ողջամտորեն հանգեցնել նրան, որ նրա գործողություններն առաջնային ուղղված լինեն կոնկրետ անձի (թիրախավորված) դեմ, այլ ոչ թե՝ հասարակարգի:

Ավելին՝ դատարանը նշել է, որ  խուլիգանության և միջանձնային հարաբերությունների միջև սահմանագծի անցկացման գերակշիռ դեպքերում, երբ անձի արարքը անձնային հարաբերությունների տիրույթում է գտնվում, այն հիմնականում բարոյապես օգտակար չի լինում, այսինքն՝ ոչ իրավաչափ շարժառիթներ է հետապնդում, սակայն ոչ խուլիգանական։

Ամփոփելով վերը նշվածը՝ դատարանը գտնում է, որ Ալբերտ Առստամյանի գործողությունների շարժառիթը ոչ թե հասարակական կարգի խաթարումն է եղել, այլ՝ իր իսկ ընկալմամբ, պատկերացմամբ՝ իր և ընտանիքի հետ տեղի ունեցած ծանր հետևանքներով պայմանավորված անձնական հողի վրա առաջացածի արդյունք է։

Դատարանը ուշադրություն է դարձրել նաև այն հանգամանքին, որ Ալբերտ Առստամյանը դեպքի ժամանակ եղել է 71 տարեկան։

«Դատարանը Ալբերտ Առստամյանի գործողությունների շարժառիթը, նպատակը, այլ կերպ՝ դիտավորությունը գնահատելիս չի կարող չնշել, որ այս դեպքում խոսք չի գնում երիտասարդ կամ ոչ տարեց, կամ նախկինում նմանատիպ արարքների համար դատապարտված անձի մասին, ում էմոցիաների դրսևորումը, համակեցության կանոնների չպահպանելը, անհարգալից վերաբերմունք ցուցադրելը, ի տարբերություն տարեց անձանց, շատ ավելի հավանական է։ Այլ կերպ ասած՝ խուլիգանության հանցակազմն իր բնույթով, որպես կանոն, շատ ավելի բնորոշ է երիտասարդներին կամ գոնե ոչ տարեց անձնավորություններին, ովքեր իրենց կենսակերպով, աշխուժությամբ, տաքարյունությամբ, տարբեր վայրեր գնալով կարող են հայտնվել նման վիճակներում (վեճեր, անախորժ իրավիճակներ) և դրսևորել խուլիգանական վարքագիծ։ Իսկ արդեն 70 տարեկանն անց անձնավորությունը, առերևույթ, ավելի հանգիստ է լինում, հավասարակշիռ, իրեն ցուցադրելու, համակեցության կանոններ խախտելու, արհամարհելու և այլ խուլիգանական վարքագիծ ցուցադրելու անհրաժեշտություն, մղումներ ողջամտորեն չի ունենում։ Ընդ որում, այս դեպքում Ալբերտ Առստամյանը նախկինում նույնիսկ արատավորված՝ դատապարտված չի եղել և ունի բարձրագույն կրթություն»,- նշված է դատական ակտում։

Դատարանն անդրադարձել է նաև հնարավոր այն մեկնաբանությանը, որ վերը նշված եզրահանգումները  հիմնվում են բացառապես մեղադրյալի ցուցմունքի վրա և փաստել, որ մեղադրյալի ցուցմունքը հերքող որևէ փաստ նախաքննության ընթացքում ձեռք չի բերվել և չի հիմնավորվել հնարավոր հակառակ դիտակետը՝ հնարավորություն տալու համար դատարանին համակցության մեջ գնահատել անձի հուզական վիճակը։ Այսինքն՝ տվյալ ապացույցն ապացուցման առարկա կազմող անձի դիտավորության գնահատման միակ աղբյուրն է։

Դատարանն անդրադարձել է նաև մեղադրանքում տեղ գտած այն ձևակերպումը, ըստ որի՝ մեղադրյալ Ալբերտ Առստամյանի գործողությունների արդյունքում, վերջինը համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ, խախտել է մարդկանց անդորրը:

Դատական ակտում նշվում է, որ հանցակազմի ընդհանուր տրամաբանությամբ, նախ պետք է արձանագրել, որ մարդկանց անդորրը խախտելու հասկացության համար պետք է ելնել դրանում օգտագործված բառերի առանձին նշանակությունից։ Մասնավորապես՝ բացատրական բառարանում «անդորր» բառը նշանակում է խաղաղ, հանգիստ , իսկ «խախտելը» մեկնաբանվում է որպես խարխլել, անհանգիստ դարձնել ։ Այսինքն՝ ստացվում է, որ մարդկանց անդորրը խախտելը ենթադրում է բնականոն, հանգիստ իրավիճակը խափանել, որի արդյունքում մարդկանց որոշակի շրջանակում կարող է առաջանալ անհանգիստ, տագնապային և ոչ կայուն իրավիճակ։ Պարզ ասած՝ հանցավորի գործողությունների արդյունքում մարդիկ իրենց բնականոն վիճակից անցնում են այլ՝ իրենց համար ոչ բնական և ոչ հանգիստ իրավիճակի։

Տվյալ դեպքում, ըստ դատարանի, ՝ Ալբերտ Առստամյանի կողմից խնձորը նետվել է այն ուղղությամբ, որտեղ գտնվել են Նիկոլ Փաշինյանը և  նրա անձնակազմը, սակայն Առստամյանի դիտավորությունը, այնուամենայնիվ, չի եղել նրանցից որևէ մեկին դիպչելը, այլ նպատակ է ունեցել իր բողոքի ձայնն արտահայտել։ Ըստ դատարանի՝  հասարակության անդորրը  չխաթարվելու մասին վկայում է նաև հենց Փաշինյանի անվտանգությունն ապահովող ՊՊԾ աշխատակից Գրիգոր Մանուկյանի ցուցմունքը, որում վկան նշել է, որ մեղադրյալի գործողությունների արդյունքում իրենց կողմից իրականացվելիք ծառայությունը ոչ մի կերպ չի խաթարվել, իրենք շարունակել են կատարել իրենց բնականոն պարտականությունները, իսկ ապա դուրս եկել շենքի բակից։ Ավելին՝ ինքն անձամբ չի նկատել, որ տարածքում գտնվող քաղաքացիների անդորրը խաթարված լինի կամ տագնապի մթնոլորտ առաջանա, այլ կերպ ասած՝ անհանգստության մթնոլորտ տիրի։ Դատարանը նաև դիտարկել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել բազմահարկ շենքի բակում և ներկայացված ապացույցներում չկա գեթ մեկ տվյալ, որը կվկայեր բնակիչների կամ ցանկացած այլ անձի տագնապի ենթարկված և/կամ անդորրը խախտված լինելու մասին։

«Դատարանը վերը քննարկածի համատեքստում հարկ է համարում նշել, որ տվյալ դեպքում խոսք է գնում իններորդ հարկից խնձոր նետելու մասին, որի պայմաններում ինչպես նետելու համար ընտրված առարկան (խնձորը), այնպես էլ տարածքային հեռավորությունը (իններորդ հարկը) ողջամտորեն շատ ավելի խոսում են մարդկանց անդորրը խախտելու հնարավորության, հավանականության նվազ լինելու մասին, քան՝ հակառակը: Ընդ որում, Ալբերտ Առստամյանի գործողությունները, առերևույթ, եղել են անձայն, մարդկանց ուշադրությունն իր վրա հրավիրելու ուղղությամբ որևէ արտահայտություն, հայհոյանք, կամ այլ բացականչություն չի կատարվել և նույնիսկ վերջինի գործողությունները (իր ֆիզիկական շարժումները, դեմքը) տեսանելի չեն եղել ներքևում գտնվող մարդկանց համար»,- նշել է դատավորը՝ միևնույն ժամանակ  շեշտելով,  որ թեև Ալբերտ Առստամյանին մեղսագրվող արարքում խուլիգանության հանցակազմը բացակայում է, սակայն, բոլոր դեպքերում, վերջինի արարքը չի կարող համարվել միանշանակ ընդունելի և դառնալ ընդօրինակելի վարքագիծ հասարակության համար, քանի որ բողոքի ձայնը կարելի է արտահայտել օրենքով սահմանված կարգով (համենայն դեպս՝ իրավական և/կամ բարոյական նորմեր չպետք է խախտվեն): Բանը կայանում է նրանում, որ եթե, օրինակ՝ մեղադրյալի կողմից նետվեր որևէ այլ իր (օրինակ՝ քար, երկաթե կտոր), ապա այն կարող էր այլ հետևանքներ առաջացնել կամ նույնիսկ չառաջացնելու դեպքում խոսք գնար, օրինակ՝ նվազագույնը չկոնկրետացված դիտավորությամբ որևէ անձի առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու փորձի մասին, սակայն՝ քննարկվող իրավիճակում կրկին հաշվի առնելով Ալբերտ Առստամյանի կողմից նետված իրը՝ խնձորը և նաև նրա դիտավորության ուղղվածությունը (որևէ կոնկրետ անձի դիպչելու դիտավորության և խուլիգանության հանցակազմի բացակայությունը)՝ Դատարանը գտնում է, որ բացառապես խնձոր նետելը չի կարող հանցավոր համարվել:

Այս և այլ հանգամանքներ մատնանշելով՝ դատարանը որոշել է Ալբերտ Առտամյանին արդարացնել:

Այս որոշումը մնացել է անփոփոխ նաև Վերաքննիչ դատարանում, սակայն, ինչպես արդեն վերը նշեցինք, Դատախազությունը համաձայն չէ արդարացման դատական ակտի հետ և Վճռաբեկ դատարան բողոք է ներկայացրել։

Նշենք, որ որպես խուլիգանություն են որակվել նաև «Իմնեմնիմի» փոդքաստի վարողներ Նարեկ Սամսոնյանի և Վազգեն Սաղաթելյանի՝ յութուբյան եթերում հնչեցրած արտահայտությունները, եկեղեցում 18-ամյա Դավիթ Մինասյանի արարքը, որը մեկնաբանվել է որպես վարչապետին հարվածելու փորձ։ Իրավական հանրության շրջանում քննարկումներ կան, որ անհրաժեշտություն է առաջացել 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող Քրեական օրենսգրքի պայմաններում մեկնաբանել խուլիգանության հանցակազմը։

Factor TV-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Քրեական օրենսգրքի ուժի մեջ մտելուց հետո էականորեն աճել է խուլիգանությունը սահմանող Քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածով դատարան ուղարկված գործերի թիվը։ Մասնավորապես՝ եթե 2020, 2021 և 2022 թվականներին դատարան էր ուղակվում նախկին քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով  (խուլիգանությունը) տարեկան միջինը 110 գործ, ապա 2023-ից մինչև 25-ը ներառյալ խուլիգանության հոդվածով 297 հոդված) դատարան է ուղակվում տարեկան 205 գործ, այսինքն՝ գրեթե կրկնակի ավելի։

Արաքս Մամուլյան

• Ըստ փոփոխությունների՝ հանձնաժողովում երեքով ավելանում է ոչ դատավոր անդամների թիվը։ Մասնավորապես՝ եթե նախկինում հանձնաժողովը բաղկացած էր 8 անդամից,  որից 6-ը՝ դատավոր, իսկ երկուսը՝ ոչ դատավոր անդամ, ապա այժմ ոչ դատավոր անդամների թիվը պետք է լինի 5։

Այս փոփոխության նպատակը, ըստ օրենքը մշակած Արդարադատության նախարարության,  Էթիկայի և կարգապահական հանձնաժողովում դատական կորպորատիվիզմի ռիսկերը սահմանափակելն է։

• Էթիկայի և կարգապահական հանձնաժողովի ոչ դատավոր անդամները ևս, ինչպես դատավոր անդամները,  պետք է գույքի, եկամուտների, շահերի և ծախսերի հայտարարագիր ներկայացնեն Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով։
• Հանձնաժողովի անդամ ընտրվելու օրվանից հետո մինչև իր լիազորությունների ժամկետի ավարտը դատավոր չհանդիսացող անդամը չի կարող իրականացնել դատական ներկայացուցչություն Հայաստանի Հանրապետության ընդհանուր իրավասության, մասնագիտացված, Վերաքննիչ դատարաններում և Վճռաբեկ դատարանում։

Ըստ նախարարության հիմնավորման՝ գործող փաստաբանների կամ դատարաններում այլ կերպ ներկայացուցչություն իրականացնողների ընդգրկումը Դատավորների ընդհանուր ժողովի հանձնաժողովների կազմում կարող է ենթադրել շահերի բախման և սուբյեկտիվիզմի դրսևորման այլ հնարավոր ռիսկեր, քանի որ վերջիններիս գործունեությունն անմիջականորեն կապված է դատարանների հետ:

Մասնավորապես՝ գործնականում հաճախ են լինելու իրավիճակներ, երբ դատարանի կայացրած դատական ակտը «չի բավարարելու» որևէ կողմի ակնկալիքները, ինչով պայմանավորված՝ վերջինս սուբյեկտիվ տրամադրվածություն է ունենալու դատավորի նկատմամբ: Հենց նման իրավիճակներից խուսափելու համար է  անհրաժեշտ սահմանափակել անձի՝ Դատավորների ընդհանուր ժողովի հանձնաժողովների կազմում որպես անդամ ընդգրկվելու դեպքում լիազորությունների ժամկետով դատարաններում ներկայացուցչություն իրականացնելու իրավունքը:

Դատական օրենսգրքով նաև էթիկայի նորմեր է սահմանվել դատավոր չհանդիսացող անձանց համար։

Մասնավորապես՝  Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի դատավոր չհանդիսացող անդամն իր լիազորությունների իրականացման ողջ ընթացքում պարտավոր է՝

• զերծ մնալ դատական իշխանությունը վարկաբեկելուց,
• զերծ մնալ որևէ դատարանում քննվող կամ ակնկալվող գործի վերաբերյալ հրապարակայնորեն կարծիք հայտնելուց, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ տվյալ գործով հանդես է գալիս որպես կողմ կամ կողմի օրինական ներկայացուցիչ,
• զերծ մնալ դատավորի մասնագիտական և անձնական որակները հրապարակայնորեն կասկածի տակ առնելուց:

Ընդունված մյուս փոփոխությունն այն է, որ հանձնաժողովի 11 անդամից 4-ի համաձայնության դեպքում դատավորի նկատմամբ կարող է կարգապահական վարույթ հարուցվել։

Մասնավորապես՝ օրենքում տեղի ունեցած փոփոխությունների համաձայն՝

• Դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու հարցը լուծելու կամ հարուցված կարգապահական վարույթի արդյունքում միջնորդությամբ Բարձրագույն դատական խորհրդին դիմելու հարցը լուծելու համար Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի նիստն իրավազոր է, եթե նիստին մասնակցում է հանձնաժողովի առնվազն յոթ անդամ: 
• Դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու հարցի վերաբերյալ որոշումն ընդունվում է, եթե դրան կողմ է քվեարկել հանձնաժողովի անդամների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ երրորդը: Ստացվում է՝ 4 անդամ։
• Հարուցված կարգապահական վարույթի արդյունքում միջնորդությամբ Բարձրագույն դատական խորհրդին դիմելու հարցի վերաբերյալ որոշումն ընդունվում է հանձնաժողովի անդամների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ:

Որ մարմիններն իրավունք ունեն վարույթ հարուցել դատավորների նկատմամբ, և ինչ նպատակ է հետապնդում հանձնաժողովի կազմի փոփոխությունը

Ներկայում դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու լիազորություն ունի երեք մարմին․

• Արդարադատության նախարարությունը
• Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովը
• Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը

Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի լիազորությունները դատավորների նկատմամբ վարույթ հարուցելու հարցում նեղ են․ դատավորի կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումը պետք է կապված լինի դատավորներին ներկայացված անհամատեղելիության պահանջների խախտման, հայտարարագրի  հետ։

Արդարադատության նախարարությունն ու Էթիկայի հանձնաժողովն ավելի լայն լիազորություններ ունեն։ Դատավորների կողմից ենթադրյալ խախտումների վերաբերյալ դիմումների առկայության դեպքում երկու մարմինն էլ կարող է վարույթ հարուցել և դիմել Բարձրագույն դատական խորհուրդ՝ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցով։

Սկսած 2020-2021 թվականներից սկսած՝ Արդարադատության նախարարությունը ինտենսիվ կերպով սկսեց կարգապահական  վարույթներ հարուցել դատավորների նկատմամբ։

Այդ շրջանում մի խումբ դատավորներ սկսեցին բարձրաձայնել այն մասին, որ Արդարադատության նախարարությունը չարաշահում է կարգապահական վարույթ հարուցելու իր լիազորությունը։ Առավել խնդրահարույց էր այն հանգամանքը, որ դատավորների նկատմամբ մեծ թվով վարույթներ էին հարուցվում Դատախազության դիմումների հիման վրա։ Ստացվում է՝ պետական մի կառույցը, որւ, ըստ էության գործերը դատարան հասցնող մարմինն է, դժգոհ մնալով այս կամ այն դատավորի աշխատանքից, դիմում է Կառավարության մաս կողմող Արդարադատության նախարարությանը, և վերջինս էլ վարույթ է հարուցում դատավորի նկատմամբ։

«Արդարադատության նախարարի գործելաոճն անհամատեղելի է ՀՀ Սահմանադրությամբ և Հայաստանի կողմից վավերացված միջազգային օրենսդրությամբ ամրագրված դատական իշխանության անկախության հետ, վտանգում է դատավորների ֆունկցիոնալ անձեռնմխելիությունը և կարող է գնահատվել որպես դատավորների նկատմամբ ազդեցության և ճնշում գործադրելու միջոց, որն անթույլատրելի է ժողովրդավարական հասարակությունում»,- իրենց հայտարարություններում նշել են դատավորները։

Հայտարարությամբ հանդես եկող դատավորների թվում էին Երևանի քրեական դատարանի դատավորներ Արման Հովհաննիսյանը, Դավիթ Հարությունյանը, Դավիթ Բալայանը, Վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորներ Ալեքսանդր Ազարյանը, Մխիթար Պապոյանը, Վազգեն Ռշտունին, Արշակ Վարդանյանը, Երևանի քաղաքացիական դատարանի դատավորներ Զարուհի Նախշքարյանը, Արթուր Ստեփանյանը։ Հատկանշական է, որ այդ դատավորներից 5-ն այս պահին այլևս դատական համակարգում չեն։ Նրանք համակարգը լքել են կարգապահական վարույթների հետևանքով լիազորությունները դադարեցնելու կամ ինչ-ինչ հանգամանքներում հրաժարական տալու պատճառներով։

Այն մտահոգությունները, որոնք հայտնում էին դատավորները Արդարադաության նախարարի կողմից վարույթ հարուցելու լիազորություն ունենալու և այն չարաշահելու առումով, ունեցել են նաև միջազգային հեղինակավոր կառույցները։

Մասնավորապես՝ ինչպես GRECO-ն, այնպես էլ Վենետիկի հանձնաժողովը իրենց տարբեր փաստաթղթերում մատնանշել են դատավորների նկատմամբ կարգապահական ընթացակարգերի վերանայման անհրաժեշտությունը: Վենետիկի հանձնաժողովը, մասնավորապես, նշել է, որ Էթիկայի և կարգապահական հանձնաժողովի բարեփոխումների լույսի ներքո պետք է որ հնարավոր լինի նախարարի կողմից վարույթ հարուցելու գործառույթը աստիճանաբար վերացնել, երբ նոր համակարգը գործի դրվի և աշխատի։ Հանձնաժողովը նաև նշել է, որ թեև նախարարի ներգրավվածությունը ներկայում դիտվում է որպես դատական կորպորատիվիզմի դեմ պայքարին օժանդակող գործիք, ավելի երկար հեռանկարում նախընտրելի կլինի հրաժարվել այդ լիազորությունից, երբ մյուս մեխանիզմները, մասնավորապես՝ Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովը ապացուցեն իրենց արդյունավետությունը։

Արդյոք էթիկայի հանձնաժողովն ավելի քիչ թվով միջնորդություններ է ներկայացնում, քան Արդարադատության նախարարությունը

Էթիկայի հանձնաժողովի կողմից ամփոփված տվյալների համաձայն՝  2025 թվականի ընթացքում Դատավորների ընդհանուր ժողովի Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովը  ստացել է շուրջ 654 դիմում-բողոք, գրություն, որոնցից շուրջ 211-ը՝ դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու մասին հաղորդում։

Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքներով շուրջ 163, այդ թվում նաև՝ 2024 թվականին ստացված և 2025 թվականին քննարկված 47 հաղորդման հիման վրա կարգապահական վարույթ չհարուցելու վերաբերյալ սահմանված կարգով տեղեկացվել է հաղորդում ներկայացրած անձանց՝ պատասխանում նշելով կարգապահական վարույթ չհարուցելու հիմքերը:

2025 թվականի ընթացքում Հանձնաժողովի կողմից հարուցվել է 21 կարգապահական վարույթ, որից 16-ով հարուցման առիթ են հանդիսացել անձանց, 5-ով՝ պաշտոնատար անձանց հաղորդումները: Հարուցված կարգապահական վարույթներից 13-ը կարճվել է, 4-ը դեռևս չի ավարտվել, իսկ 4-ով որոշում է կայացվել դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդությամբ Բարձրագույն դատական խորհրդին դիմելու մասին:

Հանձնաժողովը 2025 թվականի ընթացքում կարճել է դեռևս 2024 թվականի ընթացքում հարուցված և չավարտված 1 կարգապահական վարույթ, նույն ժամանակահատվածում չավարտված 1 կարգապահական վարույթով դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ միջնորդություն է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհուրդ, որը բավարարվել է, և դատավորին հայտարարվել է նկատողություն: Բարձրագույն դատական խորհրդին միջնորդություն ներկայացնելու մասին որոշման վերաբերյալ Հանձնաժողովի մեկ դատավոր անդամի կողմից հայտնվել է հատուկ կարծիք՝ համարելով, որ բացակայում են դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերը:

Այսինքն՝ Դատավորների էթիկայի հանձնաժողովը 2025-ի ընթացքում հարուցել և ԲԴԽ է ներկայացրել 4 միջնորդություն, բացի այդ՝ ներկայացրել է ևս 1 միջնորդություն, որը հարուցվել է դեռևս 2024-ից։

ԲԴԽ կայքից ուսումասիրել ենք նաև, թե քանի միջնորդություն է ներկայացրել Արդարադատության նախարարությունը։

Կայքում կարգապահական վարույթների վերաբերյալ առկա տվյալներից պարզ է դառնում, որ Արդարադատության նախարարությունը  2025-ի ընթացքում 7 միջնորդություն է ներկայացրել Բարձրագույն դատական խորհրդին, որից 3-ը՝ նույն դատավորի վերաբերյալ և նույնաբնույթ խախտման համար։

Այս դեպքում հարց է առաջանում, թե Էթիկայի հանձնաժողովում ի՞նչ կորպորատիվիզմի մասին է խոսքը, երբ երկու կառույցն էլ գրեթե նույն քանակով միջնորդություն են ներկայացրել ԲԴԽ։

Փոփոխությունների ուժի մեջ մտնելուց հետո էթիկայի հանձնաժողովի անդամը հրաժարականի դիմում է ներկայացրել

Դատական օրենսգրքի փոփոխությունների ուժի մեջ մտնելուց հետո Էթիկայի հանձնաժողովի դատավոր չհանդիսացող անդամ, փաստաբան Հարություն Հարությունյանը հրաժարականի դիմում է ներկայացրել։

«Ինչպես գիտեք,  ՀՀ դատական օրենսգիրք ՀՀ սահմանադրական օրենքում կատարվել են փոփոխություններ (իմ կարծիքով նաև՝ թիրախային փոփոխություններ, քանի որ այն ազդում է բացառապես ինձ վրա), ինչն ինձ կանգնեցրել է երկընտրանքի առջև՝ մնալ Դատավորների ընդհանուր ժողովի էթիկայի և կարգապահական հարցերով հանձնաժողովի անդամ, թե զբաղվել փաստաբանությամբ։ Չնայած նրան, որ այդ փոփոխությունները հակասահմանադրական են՝ առնվազն սահմանափակող նորմին հետադարձություն տալու մասով և այդ մասով կհաջորդի համապատասխան իրավական գործընթաց, միևնույնն է, այս պահին պետք է ընտրություն կատարել։ Լինելով ազատ և անկախ մասնագիտության տեր՝ հայցելով անխտիր բոլոր դատավորներից յուրաքանչյուրի ներողամտությունը տեղեկացնում եմ, որ այսօր հրաժարական եմ ներկայացնելու Դատավորների ընդհանուր ժողովի էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի ոչ դատավոր անդամի պաշտոնից»,- գրել է Հարություն Հարությունյանը։

Մեզ հետ զրույցում Հարություն Հարությունյանը համոզմունք հայտնեց, որ հանձնաժողովի 4 անդամով դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու օրենսդրական հնարավորությունը դատավորների անկախությանն  ուղղակի միջամտության ռիսկ է ստեղծում։

«Ստացվում է՝ եթե  սոցիալական ցանցերում փոքր-ինչ ակտիվություն, մի քիչ շատ թվով հետևորդ ունեցող անձինք դատավորի հետ կապված ինչ-որ գրառում կատարեն, Էթիկայի հանձնաժողովի չորս անդամ կարող է վարույթ հարուցել,  իսկ դատավորը ստիպված է լինելու այդ դեպքում կտրվել իր բուն առաքելությունից՝ արդարադատություն իրականացնելուց ու բացատրություն ներկայացնել,  թե, օրինակ,  ինչո՞ւ է այս կամ այն որոշումը կայացրել։ Սա ուղղակիորեն միջամտություն է դատավորի անկախությանը, և դատավորներն իրենց մեջ ծանրութեթև են անելու՝ արժե՞ դառնալ ստատուսի թեմա, կարգապահական վարույթի թիրախ, թե՞ եթե տարբերակ կա,  օրինակ,  դա շրջանցելու, ընտրելու շրջանցման տարբերակը»,- մտահոգություն հայտնեց Հարությունյանը:

Փաստաբանի  համոզմամբ՝ անգամ կարգապահական վարույթի հարուցման համար պետք է հանձնաժողովի առնվազն 1 դատավոր անդամի համաձայնությունը պարտադիր լինի։ Այսինքն՝ եթե տվյալ պարագայում Էթիկայի հանձնաժողովը բաղկացած պետք է լինի 5 ոչ դատավոր և 6 դատավոր անդամներից, ապա կարգապահական վարույթ հարուցելու համար պետք է առնվազն 6 անդամի համաձայնություն լինի, որոնցից՝ առնվազն 1-ը՝ դատավոր։

Խոսելով իր հրաժարականի պատճառների մասին՝ Հարություն Հարությունյանը նշեց, որ էթիկայի հանձնաժողովում մնալու դեպքում պետք է այլևս դատական ներկայացուցչությամբ չզբաղվեր, ընդ որում, փաստաբանի խոսքով,  Դատական օրենսգրքում փոփոխությունների օրենսդրական փաթեթի մեջ օրենքին հետադարձ ուժ տալու մասին խոսք չի եղել, ինքը տեղյակ չի եղել, որ դատական ներկայացուցչության սահմանափակում դրվելու է նաև էթիկայի հանձնաժողովի այն անդամների նկատմամբ, որոնք մինչև օրենքի ուժի մեջ մտնելն են ընտրվել հանձնաժողովի ոչ դատավոր անդամ։

Նշենք, որ Հարություն Հարությունյանը մեկ անգամ 4 տարի ժամկետով եղել է հանձնաժողովի անդամ։ 2025-ի նոյեմբերին կրկին առաջադրվել է որպես թեկնածու, և դատավորները կրկին ընտրել են նրան։

«Եթե փոփոխությունների փաթեթում լիներ ու ես  տեսնեի, որ օրենքի  ուժի մեջ մտնելուց հետո կանգնելու եմ երկընտրանքի առաջ, երեք-չորս ամսվա համար նորից  չէի մասնակցի  ընտրություններին։ Սա նաև դատավորների ընտրության իրավունքի դեմ ուղղված քայլ է»,- ասաց Հարությունյանը:

Խոսելով էթիկիայի հանձնաժողովի ոչ դատավոր անդամի դատական ներկայացուցչությունը սահմանափակելու  մասին՝ Հարությունյանը դիտարկեց, որ եթե դրա նպատակը հնարավոր շահերի բախումը կանխելն է, ապա նույն սահմանփակումը պետք է դրվի նաև գործող դատավորների նկատմամբ։

«Էթիկայի հանձնաժողովի անդամ դատավորներն  իրենց գործընկերների հետ նույն շենքում,   իրար կողքի աշխատասենյակներում են աշխատում»,- նշեց Հարությունյանը։

Փաստաբանը նաև հայտնեց, որ այս ամենից զատ առկա է այլ պատճառ, որի համար ինքն այլևս էթիկայի հանձնաժողովի անդամ լինել չի կարող։ Հրաժարականից օրեր անց Հարությունյանը հայտարարել է «Նոր դարաշրջան» կուսակցությունը հիմնադրելու և առաջիկա  ԱԺ ընտրություններին մասնակցելու  մասին։

Փոփոխություններ՝ առանց քննարկումների. Դատավորների միությունը հայտարարություն է տարածել

Նշենք, որ այս փոփոխություններով ակնկալվում է աստիճանաբար հասնել նրան, որ Արդարադատության նախարարության ՝ որպես դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցող մարմնի լիազորությունը վերացվի։ Սակայն այս պահին, փաստացի, և՛ էթիկայի հանձնաժողովն է գործելու, որը կարող է ոչ դատավոր 4 անդամի ձայնով կարգապահական վարույթ հարուցել դատավորների նկատմամբ, և՛ Կառավարության մաս կազմող Արդարադատության նախարարությունը։

Փոփոխությունները խստորեն քննադատել է Դատավորների միությունը՝ ի թիվս այլնի բարձրաձայնելով այն մասին, որ դատավորների համայնքը Դատական օրենսգրքի փոփոխությունների վերջնական խմբագրության մասին փաստացի տեղեկացել է հիմնականում Ազգային ժողովում տեղի ունեցած քննարկումներից։

Ըստ միության՝ փոփոխությունները դատավորների անկախության նկատմամբ ոտնձգության էական ռիսկեր են պարունակում և չեն ապահովում Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից սահմանված անկախության համար անհրաժեշտ պաշտպանական մեխանիզմների պահպանումը։

«Վենետիկի հանձնաժողովը հստակ ու հետևողականորեն շեշտել է, որ Դատական օրենսգրքի փոփոխությունների առաջնահերթ նպատակն է պաշտպանել դատական անկախությունը, իսկ «դատական կորպորատիվիզմի» վերաբերյալ ցանկացած ենթադրյալ մտահոգություն կամ պատճառաբանություն չի կարող գերակա լինել դատավորների անկախությունը պահպանող երաշխիքների նկատմամբ պետության ունեցած պոզիտիվ պարտականության համատեքստում: Առաջարկվող փոփոխությունները թույլ են տալիս կարգապահական վարույթներ հարուցել միայն դատավոր չհանդիսացող  անդամների մասնակցությամբ, ինչը հակասում է Հանձնաժողովի կողմից ավելի վաղ սահմանված՝ առաջարկվող ստանդարտներին և մեխանիզմներին, որոնք ապահովում են երկկողմ կամ միաժամանակյա մասնակցություն (դատավոր և ոչ դատավոր անդամներ) (venice.coe.int): Դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթների հարուցման նման ցածր շեմի սահմանումն ու դրա կիրառումն ինքնին սահմանափակելու են վերջիններիս  արտաքին անկախության երաշխիքները` ավելացնելով արտաքին ազդեցության միջամտության հնարավորությունները»,- ասվում է հայտարարության մեջ։

Անդրադառնալով Արդարադատության նախարարի լիազորությունների պահպանման և Էթիկայի հանձնաժողովի ոչ դատավոր անդամների լիազորությունների ընդլայնման համատեղելիության հարցին՝ միությունը հիշեցրել է, որ Վենետիկի հանձնաժողովը նախարարի լիազորությունը՝ որպես անցումային և պայմանական, ընդունելի է համարել  միայն այն դեպքում, երբ դատական համակարգի ներսում` հանձնաժողովում,  չկան բավարար ներքին հակակշիռներ: Հետևաբար, այն պայմաններում, երբ Հանձնաժողովի կազմը փոփոխվում է ի նպաստ ոչ դատավոր անդամների` դատավորների ազդեցությունը կամ ներգրավվածությունը նվազեցնելու նպատակով, ապա բալանսավորված մոտեցման դեպքում գործադիրի` կարգապահական վարույթներ հարուցելու լիազորությունը ևս պետք է բացառվի կամ սահմանափակվի, իսկ հակառակ դեպքում կխախտվի Սահմանադրության հաշվառմամբ` Վենետիկի հանձնաժողովի առաջարկած բալանսը` ի վնաս դատավորների անկախությանը:

Միությունն անդրադարձել է նաև անձի վիճակը վատթարացնող օրենքի հետադարձության խնդրին՝ նշելով, որ դատավորների ինքնակառավարման մարմնի` ընդհանուր ժողովի կողմից ընտրված ոչ դատավոր անդամները զրկվելու են իրենց օրինական ակնկալիքից. նրանց վրա կիրառվելու են այնպիսի սահմանափակումներ, որոնք նախատեսված չեն եղել ընտրության պահին։

Արաքս Մամուլյան

-Երևան քաղաքում գտնվող 5 անշարժ գույք, որոնցից 2-ը՝ Կենտրոն վարչական շրջանում.
-1 տրանսպորտային միջոց.
-162 միլիոն 812 հազար դրամ, որը չի հիմնավորվում անձի օրինական եկամուտներով, ունի ապօրինի ծագում, փոխանցվել է բարեխիղճ ձեռքբերողի կամ հնարավոր չէ նույնականացնել և բռնագանձել՝ հիմք ընդունելով «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» ՀՀ օրենքի 20-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իրավակարգավորումը.
-135.297 դրամ՝ որպես ապօրինի եկամտի մնացորդ։

Հայտարարությամբ Դատախազությունը հայտնել է նաև, որ Հովսեփյանի վերաբերյալ առկա է քրեական վարույթ, որի շրջանակներում նրա լիազորությունները կասեցված են Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյում:

Factor TV-ն պարզել է, թե ինչ իրադարձություններ են նախորդել Հովսեփյանի վերաբերյալ քրեական վարույթին։

Պարզվում է՝ Հովսեփյանի վերաբերյալ քրեական վարույթի հիմքում մոտ 23 տարի առաջ նրա տատից իրեն օտարված տունն է։ Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանի ընկերուհի և տեղակալ Լիլիթ Գրիգորյանի ամուսնուն Փորձաքննությունների ազգային բյուրո ՊՈԱԿ-ի տնօրեն դարձնելու ձախողված փորձից հետո Դատախազությունը գործի է դրել քրեաիրավական լծակները, վարույթ նախաձեռնել՝ արհեստական հիմքեր ստեղծելով Բյուրոյի վերընտրված տնօրեն Արգամ Հովսեփյանի պաշտոնավարմանը խոչընդոտելու համար։ 23 տարի առաջ՝ Արգամ Հովսեփյանի ուսանող ժամանակ տատիկից ստացած տան համար նախաձեռնված վարույթի շրջանակներում վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում 2 անգամ կասեցվել են Հովսեփյանի լիազորությունները՝ փաստացի նրան զրկելով Բյուրոյի տնօրենի օրինական լիազորություններն իրականացնելու հնարավորությունից։

2024 թվականի գարնանը Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյի տնօրենի համար հայտարարվեց մրցույթ, քանի որ լրանում էր բյուրոյի տնօրեն Արգամ Հովսեփյանի պաշտոնավարման ժամկետը։ Արգամ Հովսեփյանը կրկին մասնակցեց մրցույթին։ Նրանից բացի մրցույթին մասնակցում էին նաև Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանի տեղակալ Լիլիթ Գրիգորյանի ամուսինը՝ Գևորգ Մարգարյանն ու ևս երկու անձ։

Փորձաքննությունների ազգային բյուրոն Հայաստանի Հանրապետությունում գործող ամենամեծ փորձագիտական կենտրոնն է։ Նրան է բաժին հասնում ինչպես քրեական, այնպես էլ այլ, այդ թվում՝ ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման գործերով նշանակված փորձաքննությունների գերակշիռ մեծամասնությունը։ Ամենայն հավանականությամբ, հենց այդ հանգամանքով պայմանավորված՝ Դատախազությունը հետաքրքրություն էր ցուցաբերում մրցույթի նկատմամբ:

Մամուլում ընտրություններից առաջ տեղեկություններ էին շրջանառվում, որ Բյուրոյի տնօրենի դատախազության նախընտրելի թեկնածուն Գևորգ Մարգարյանն է՝ Վարդապետյանի տեղակալ Լիլիթ Գրիգորյանի ամուսինը։ Ստացվում է՝ Դատախազությունը ցանկանում էր, որ Մարգարյանը նշանակվեր Բյուրոյի տնօրենի պաշտոնում, ինչի արդյունքում կստեղծվեր իրավիճակ, երբ Մարգարյանը կլիներ քրեական և այլ վարույթներով նշանակված փորձաքննություններ իրականացնող ՊՈԱԿ-ի տնօրենը, իսկ նրա կինը՝ Լիլիթ Գրիգորյանը, այդ վարույթներով հսկողություն իրականացնող, քրեական, պետական շահերի պաշտպանության, ապօրինի գույքի բռնագանձման և այլ վարույթների վերաբերյալ գործերը դատարանում պաշտպանող կառույցի` Դատախազության ղեկավար։

Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյի տնօրենին ընտրում է Բյուրոյի խորհուրդը։ Factor TV-ն ավելի վաղ գրել է այն մասին, որ 2023-ի ամռանը, այսինքն՝ մրցույթից մոտ 1 տարի առաջ Դատախազությունից գրավոր դիմում է ուղարկվել Բյուրո՝ հայցելով Խորհրդի 5 անդամի վերաբերյալ տեղեկություններ, որին հաջորդել են խորհրդի անդամների՝ ժամկետից շուտ փոփոխության գործընթացներ։

Այն շրջանում, երբ մամուլում շրջանառվում էր Արգամ Հովսեփյանի և Դատախազության միջև լարված հարաբերությունների հարցը, Factor TV-ն դիմել էր թե՛ Գլխավոր դատախազություն, թե՛ Փորձաքննությունների ազգային բյուրո։

Մասնավորապես՝ երկու կառույցներից տեղեկություններ էինք հայցել հետևյալի մասին․

1.Արդյո՞ք ՀՀ գլխավոր Դատախազությունը 2023, 2024 թվականների ընթացքում «Փորձաքննությունների ազգային բյուրոն» գրություններ ուղարկել է՝ տեղեկություններ պահանջելով այս կառույցի խորհրդի անդամների վերաբերյալ։
2․Դրական պատասխանի դեպքում խնդրում եմ հայտնել, թե կոնկրետ ի՞նչ տեղեկություններ են պահանջվել, ի՞նչ պատճառով և արդյո՞ք Դատախազությանը տրամադրվել են տեղեկություններ։
3․Արդյո՞ք Դատախազությունը օրենքով լիազորված է վերահսկելու «Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյի» կառավարման մարմինների ձևավորման, դրա անդամների, տնօրենի նշանակման, փոփոխման ընտրության գործընթացներին։
4․Արդյո՞ք առկա է Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյի կառավարման մարմինների անդամների վերաբերյալ որևէ քրեական գործ, որի շրջանակներում անհրաժեշտություն է առաջացել Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյից տեղեկություններ ստանալ խորհրդի անդամների վերաբերյալ։

Դատախազությունից մեր գրավոր հարցմանն ի պատասխան հայտնել էին, որ խորհրդի անդամների վերաբերյալ նշված բովանդակությամբ տեղեկություններ չեն պահանջել: Մինչդեռ Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյի կողմից ստացված պատասխանը հակառակի մասին էր՝ Բյուրոյից հայտնել էին, որ 2023 թվականի օգոստոսին ստացել են ՀՀ գլխավոր դատախազության կազմակերպական-վերահսկողական և իրավական ապահովման վարչության պետի պաշտոնակատարի գրությունը, որով վերջինս ծառայողական անհրաժեշտությունից ելնելով խնդրել է, ի թիվս այլնի, տրամադրել Խորհրդի 5 անդամների վերաբերյալ տվյալները (անուն, ազգանուն, պաշտոն)։

Ինչ վերաբերում է խորհրդի անդամների փոփոխություններին՝ ՊՈԱԿ-ից հայտնել էին, որ պաշտոնավարման սահմանված ժամկետից շուտ, 24.01.2024 թվականից Առողջապահության նախարարության ներկայացուցիչ Արմեն Նազարյանի փոխարեն (ընդգրկվել էր 18.05.2022 թվականին առաջին անգամ 2 տարի ժամկետով) Խորհրդի կազմում ընդգրկվել է Առողջապահության նախարարի տեղակալ Արմեն Գասպարյանը, իսկ 25.01.2024 թվականից ԿԳՄՍ նախարարության ներկայացուցիչ Ռուզաննա Ասատրյանին (ընդգրկվել էր 11.11.2020 թվականին երկրորդ անգամ 4 տարի ժամկետով) փոխարինել է ԿԳՄՍՆ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արտուր Մովսիսյանը։ Կառույցից հայտնել էին նաև, որ խորհրդի վերոնշյալ անդամների փոփոխությունների պատճառների մասին տեղեկատվությանը չեն տիրապետում: Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե արդյո՞ք Խորհրդի անդամների վերաբերյալ առկա է որևէ քրեական գործ, ՊՈԱԿ-ից հայտնել էին, որ իրենք չեն տիրապետում որևէ տեղեկության, որ Խորհրդի անդամներից որևէ մեկն անցնում է քրեական գործով, ինչը, գուցե, առիթ կհանդիսանար ժամկետից շուտ նրանց փոփոխման համար։

Ստացվում է, որ քրեական վարույթի բացակայության պայմաններում, չբացահայտված պատճառով, Դատախազությունը հետաքրքրություն է ցուցաբերել Բյուրոյի խորհրդի անդամների նկատմամբ, որոնք Բյուրոյի տնօրեն են ընտրում։

Բյուրոյից նաև հայտնել էին, որ ո՛չ օրենքով, և ո՛չ կազմակերպության կանոնադրությամբ ՀՀ դատախազությանը Խորհրդի անդամների նշանակման (փոփոխման) կամ տնօրենի ընտրության (նշանակման) գործընթացի նկատմամբ վերահսկողության կամ որևէ այլ լիազորություն վերապահված չէ։

Տատի տունն ու Արգամ Հովսեփյանի վերընտրությունը

2024 թվականի մայիսին կայացած ընտրություններում Գևորգ Մարգարյանը չընտրվեց, ՊՈԱԿ-ի տնօրենի պաշտոնում կրկին վերընտրվեց Արգամ Հովսեփյանը։

Ինչպես պարզվում է, ընտրություններից կարճ ժամանակ անց Արգամ Հովսեփյանի վերաբերյալ քրեական վարույթ է նախաձեռնվել 23 տարի առաջ Արգամ Հովսեփյանի տատի տան առնչությամբ։ Ընդ որում՝ խոսքը դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած վճռի հիման վրա պետական գրանցում ստացած գույքի մասին է։

Ըստ նախաձեռնված վարույթի՝ 2003 թվականին Արգամ Հովսեփյանի տատը, որը վարույթ նախաձեռնելու պահին մահացած է եղել, տվյալ գույքը խարդախությամբ հափշտակել է համայնքից, այն հետագայում փոխանցել է Արգամ Հովսեփյանին, որն էլ, իբրև, տարիներ անց Երևան համայնքի տվյալ հատվածի ՀՀ կառավարության որոշմամբ իրացման գոտի ճանաչվելուց հետո հանցավոր ծագում ունեցող այդ գույքը փոխակերպել է՝ կատարելով փողերի լվացում:

Թե ինչ իրավական հիմքով է Դատախազությունը որոշել, որ դեռևս ուսանողության տարիներին ստացած գույքն ապօրինի է, հայտնի չէ, սակայն փաստ է, որ Հովսեփյանի տատի անվամբ տվյալ գույքի սեփականության իրավունքի գրանցման հիմքը դատարանի կողմից կայացված և առ այսօր օրինական ուժի մեջ գտնվող վճիռն է, ինչը վիճահարույց է դարձնում գույքի հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերելու հանգամանքը։

Չնայած այդ հանգամանքին՝ Արգամ Հովսեփյանին վարույթի շրջանակներում մեղադրանք է ներկայացվել և նրա նկատմամբ կիրառվել է «պաշտոնավարման կասեցում» խափանման միջոցը։

Արգամ Հովսեփյանը դիմել է դատարան, ապա՝ ՄԻԵԴ

Կիրառված «պաշտոնավարման կասեցում» խափանման միջոցի որոշման իրավաչափությունը Արգամ Հովսեփյանի պաշտպանության թիմի կողմից վիճարկվել է Հակակոռուպցիոն դատարանում, և դատարանն արձանագրել է տվյալ որոշման կայացմամբ Արգամ Հովսեփյանի իրավունքների և ազատությունների խախտման փաստը՝ պարտավորեցրել դատախազին վերացնել Արգամ Հովսեփյանի իրավունքների խախտումը: Այս որոշումն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, սակայն այն չի կատարվել, Դատախազությունը վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել։ Դատարանի այդ որոշման դեմ վերաքննիչ բողոք է տարել, որը մերժվել է և ուժի մեջ է թողնել առաջին ատյանի դատարանի որոշումը; Սրանից հետո ևս օրինական ուժի մեջ գտնվող դատական ակտի պահանջը չի կատարվել։ Դատախազությունը վճռաբեկ բողոք է տարել, որը վարույթ չի ընդունվել, սակայն դրանից հետո ևս դատախազությունը օրինական ուժի մեջ գտնվող դատական ակտի պահանջը չի կատարել, և միայն ամիսներ անց է Հովսեփյանը վերադարձել իր պաշտոնին։

Այսինքն՝ դատարանը պարտավորեցրել է վերացնել Հովսեփյանի նկատմամբ ընտրված պաշտոնավարման կասեցում խափանման միջոցը, ինչը նշանակում է, որ նա պետք է վերադառնար «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո»՝ շարունակելու իր պաշտոնավարումը, որն ամիսներ շարունակ չի կատարվել։ Ստացվում է՝ դատախազության ոչ իրավաչափ գործողությունների արդյունքում Արգամ Հովսեփյանն ամիսներ շարունակ ապօրինի կերպով զրկված է եղել որպես Բյուրոյի օրինական ընտրված տնօրեն պաշտոնավարման հնարավորությունից, որը առաջացնում է ինչպես նյութական, այնպես էլ ոչ նյութական հետևանքներ։

Դատախազությունը դատական ակտ չկատարելու կամ դրա կատարմանը խոչընդոտելու հոդվածով միայն 2026 թվականին հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել 7 անձի նկատմամբ, ընդ որում՝ խոսքն Ամենայն հայոց կաթողիկոսին և 6 բարձրաստիճան հոգևորականներին առաջադրված մեղադրանքի մասին է։ Այժմ պարզվում է, որ ինքը՝ Դատախազությունը, ամիսներ շարունակ կամայականորեն չի կատարել հրապարակման պահից օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի պահանջները։

Ստեղծված իրավիճակում Արգամ Հովսեփյանն իր նկատմամբ իրականացվող գործընթացի դեմ գանգատ է ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան, որը գրանցվել է ՄԻԵԴ-ում, ստացել է հերթական համարը:

Դատախազությունը երկրորդ անգամ կասեցրել է Հովսեփյանի պաշտոնավարումը

Պարզվում է, որ վերոգրյալով չբավարարվելով՝ դատախազությունը նույն գործով այս անգամ մեկ այլ հիմք է մտածել Հովսեփյանի պաշտոնավարումը երկրորդ անգամ կասեցնելու համար:

Ինչպես արդեն վերը նշեցինք, ամիսներ տևած դատական քաշքշուկներից հետո Արգամ Հովսեփյանի պաշտոնավարումը կասեցնելու որոշումը վերացվել է և նա 2025-ի տարեվերջին շարունակել է պաշտոնավարել Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյի տնօրենի պաշտոնում։ Հովսեփյանի տատի տանն առնչվող քրեական վարույթի շրջանակներում նշանակված է եղել շինարարատեխնիական փորձաքննություն։ Այս փորձաքննությունից հետո դատախազի ցուցումով նշանակվել է կրկնակի փորձաքննություն, որի կատարումը քննիչի կողմից հանձնարարվել է մեկ այլ փորձագիտական կազմակերպության, սակայն դատախազի կողմից այդ որոշումը վերացվել է և տարօրինակ կերպով փորձաքննության կատարումը հանձնարարել է «Փորձաքննությունների ազգային բյուրոյին», այսինքն՝ այն փորձագիտական կազմակերպությանը, որը ղեկավարում է հենց քրեական վարույթով մեղադրյալի կարգավիճակ ունեցող Արգամ Հովսեփյանը։

Այսպիսով՝ հիմք է ստեղծվել, որպեսզի կրկին կասեցվի Բյուրոյի ընտրված տնօրեն Արգամ Հովսեփյանի պաշտոնավարումը՝ այս անգամ այն հիմնավորմամբ, որ պաշտոնավարման դեպքում նա կարող է խոչընդոտել փորձաքննության կատարմանը։

Եվ չնայած այն հանգամանքին, որ Փորձաքննությունների ազգային բյուրոն Դատախազությանը տեղեկացրել է, որ իրենց կառույցը նման տեսակի փորձաքննություններ չի իրականացնում՝ համապատասխան հատուկ գիտելիքներ ունեցող փորձագետների բացակայության պատճառով, առ այսօր Հովսեփյանի պաշտոնավարումը կասեցնելու որոշումը չի վերացվել:

Ավելին՝ հաջորդ քայլով Դատախազությունը վերոգրյալի արդյունքում որպես մեղադրյալ ներգրավված Արգամ Հովսեփյանի և նրա ընտանիքի անդամների նկատմամբ սկսել է ապօրինի գույքի բռնագանձման վարույթ: Ապօրինի գույքի բռնագանձման վարույթի շրջանակներում արգելանքի տակ է վերցվել նաև խնամքին 4 անչափահաս երեխաներ ունեցող Արգամ Հովսեփյանի և կնոջ բոլոր բանկային հաշիվները, ինչպես նաև՝ նրանց և Արգամ Հովսեփյանի ծնողներին պատկանող գույքերը:

Գլխավոր դատախազությունից Հովսեփյանի գործի վերաբերյալ մանրամասներ չեն հայտնում այն պատճառաբանությամբ, որ ապօրինի գույքի բռնագանձման վարույթով այս պահին այլ մանրամասներ հրապարակման ենթակա չեն։ Ինչ վերաբերում է քրեական վարույթին, դրա վերաբերյալ գրավոր հարցում են պահանջում։

Արաքս Մամուլյան

«Ես  երաշխավորում եմ. ոչ մի մարդ քաղաքական հայացքների համար չի լինի ո՛չ ձերբակալված, ո՛չ արտաքսված որևէ այլ՝ երրորդ երկիր: Ես սա Ձեզ պաշտոնապես երաշխավորում եմ»,- եղավ պատասխանը:

Հենց այդ ընթացքում  ՀՀ արդարադատության նախարարն արդեն ստորագրել էր Ռուսաստանի Դաշնության երեք քաղաքացիների արտահանձնման որոշումը:

Ըստ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի  գրասենյակի ( ՀՔԱՎ)  փաստաբան Անի Չատինյանի`  այս պահին ՀՀ-ի կողմից ՌԴ արտահանձնվելու վտանգի տակ են քաղաքական հետապնդման հիմքով քրեական հետապնդման ենթարկվող երեք քաղաքացիներ՝ Վլադիմիր Ուխալովը, Պավել Դանիլովը, Դմիտրի Շիգաևը:

ՌԴ այս երեք քաղաքացիները սպասում են իրենց ճակատագրի որոշակիացմանը:

Ինչո՞ւ են արտահանձնման ենթակա քաղաքացիներ ապաստան հայցող երկրում՝ Հայաստանում, կալանավորվում և գործի ընթացքին  հետևելու հնարավորություն ունենում միայն ճաղերի ետևից: Փաստաբանների պալատի անդամ Արսեն Սարդարյանը մատնացույց է անում  օրենսդրական բացը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը փոփոխվեց 2022-ին, և որպես կալանքի այլընտրանքային խափանման միջոց  մտավ տնային կալանքը, որն ավելի մարդասիրական է: Արտահանձնման  գործերով, սակայն, տնային կալանք գործիքը չի նախատեսվում, և անձը բոլոր դեպքերում կալանավորվում է.

«ՀՀ Սահմանադրությունը երաշխավորում է անձնական ազատության իրավունքը և պահանջում է, որ այդ իրավունքի ցանկացած սահմանափակում լինի անհրաժեշտ, համաչափ և անհատականացված։ Գործող արտահանձնման կալանքը հաճախ չի համապատասխանում այդ չափանիշներին․ դատարանը չի գնահատում, կարելի՞ է արդյոք արտահանձնման նպատակը ապահովել ավելի մեղմ միջոցներով։ Ազատությունից զրկումը դառնում է կանոն, ոչ թե բացառություն»։

ՌԴ այս քաղաքացիները Հայաստան են եկել 2023-2024 թթ. միջակայքում

Հայաստան գալու որոշման հիմքում մտավախությունն էր, որ ՌԴ-ում իրենց սպառնում է ապօրինի դատապարտում: Տեղեկանալով, որ իրենց դեմ ապացույցներ են հավաքվում,  և որ հաջորդ քայլն արդեն  կարգավիճակի փոփոխությունն է,  նրանք  շտապել են հեռանալ երկրից:  ՌԴ-ից, Տաջիկստանից, Ուզբեկստանից, Բելառուսից քաղաքացիները՝ որպես ապաստան հայցելու երկիր, դիտարկում են Հայաստանը՝ համարելով, որ մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից այստեղ ապահով է:

Երեք քաղաքացիներն էլ ՌԴ-ում  սոցցանցերում ակտիվ են եղել, չեն թաքցրել իրենց քաղաքական հայացքները։

«Այսպիսի մարդիկ թիրախավորվում են, եթե պատերազմի դեմ ինչ-որ բան են ասում։ Երեք քաղաքացիների մասով այդպիսի դրվագներ եղել են, ապա հայտնվել են շինծու հոդվածները: Օրինակ՝ խուզարկել են Վլադիմիր Ուխալովի տունը՝ իմանալով, որ նրա հայրը որսորդական կազմակերպության անդամ էր, և կարող են առարկաներ հայտնաբերվել՝ կապված որսորդական զենքի հետ»,- պատմում է փաստաբանը:

Դմիտրի Շիգաևը բլոգեր-լրագրող է Պետերբուրգում: Նա  իր  հետապնդումը կապում է սոցցանցում  կատարած գրառումների  հետ: Իրավապահները նրան կանչել են ու հայտնել, թե կեղծ ահազանգ է տվել ահաբեկչական նյութերի վերաբերյալ:

Պավել Դանիլովին էլ վերագրել են ԶԼՄ-ով, համացանցով, իբր, պետության անվտանգության դեմ գործողությունների հրապարակային  կոչեր:

ՌԴ-ն հինգ ամսից ավելի է՝ դիմել է ՀՀ-ին՝ այս երեք քաղաքացիների արտահանձնման պահանջով: Արտահանձնման  որոշումները ՀՔԱՎ իրավաբանները բողոքարկում են:

ՀՀ արդարադատության նախարարության որոշման հիմքում՝ թույլատրել ՌԴ այս երեք քաղաքացիների արտահանձնումը, ՀՀ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության (ՄՔԾ) մերժումն է՝ վերջիններիս ապաստան տրամադրել ՀՀ-ում:

Քաղաքակա՞ն է ՌԴ այս  քաղաքացիների հետապնդումը, թե՞ քաղաքական չէ, գնահատում է ՄՔԾ-ն՝ իր լիազորությունների շրջանակում, ապաստան տրամադրելու հարցը քննելիս:

ՄՔԾ-ն այս երեք քաղաքացիներին չի տվել  ապաստան Հայաստանում, և Արդարադատության նախարարությունն անմիջապես կայացրել է արտահանձնման որոշումը:

«Շատ կարևոր մի նյուանս. ՄՔԾ  որոշումը՝ տրամադրել կամ չտրամադրել ապաստան, բողոքարկելի  է. անձն իրավունք ունի  դատական կարգով բողոքարկել այն: Հետևաբար, ԱՆ-ն պետք է առնվազն սպասեր բողոքարկման ժամկետը լրանալուն: Եթե անձը չէր բողոքարկի, նոր կայացներ արտահանձնման որոշում»,-ասում է Անի Չատինյանը:

Լուսանկարում՝ Անի Չատինյան

Ստացվում է, որ փաստաբանն այս երկու վարույթներով  զուգահեռ բողոքարկում է թե՛ ՄՔԾ ապաստան չտրամադրելու որոշումը, թե՛ ԱՆ արտահանձնման որոշումը:

Արդարադատության նախարարությանը նամակ էինք ուղարկել՝ խնդրելով պատասխանել՝  այս երեք քաղաքացիների արտահանձնման  որոշումն ընդունելիս  հաշվի առնվե՞լ է  հանգամանքը, որ ՀՀ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության կողմից վերոնշյալ անձանց ապաստան չտրամադրելու վերաբերյալ որոշումը ենթակա է բողոքարկման։ Եթե այո, խնդրել էինք  տեղեկացնել՝ ինչո՞ւ նախարարությունը չի սպասել  բողոքարկման ժամկետի լրանալուն:

Խնդրել էինք նաև հայտնել,  թե ներկայումս ՀՀ-ում արտահանձնման քանի՞ գործ է քննվում կամ  ընթացքի մեջ:

ԱՆ-ից, սակայն, օրենքով սահմանված ժամկետում պատասխան չենք ստացել: ՀՀ արդարադատության նախարարությունը խախտել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված պահանջները՝ չպատասխանելով մեր հարցմանը:

Ավելին, նախարարությունը չի էլ փորձել պահպանել օրենքի նվազագույն ընթացակարգերը․ չի ծանուցել դիմողին  պատասխան տրամադրելու ժամկետի երկարացման մասին և չի օգտվել օրենքով նախատեսված մինչև 30-օրյա լրացուցիչ ժամկետից՝ փաստացի անտեսելով օրենքի պահանջները:

Եթե ՀՔԱՎ փաստաբանին հաջողվի Վարչական դատարանում հիմնավորել, որ ՄՔԾ որոշումը սխալ է, ԱՆ-ի արտահանձնման որոշումը կհամարվի առ ոչինչ:

Մարդու ճակատագրի և  հիմնարար իրավունքի խախտման առավել քան ակնհայտ դեպք է. բացարձակ ճշմարտություն է, որ մարդու իրավունքների տեսանկյունից ՌԴ-ն այն երկիրը չէ, որին պիտի ապավինել ու հավատալ, որ, եթե ՌԴ իրավապահները գրում են, թե երաշխավորված են քաղաքացու իրավունքները և դրանք չեն խախտվելու արտահանձնման դեպքում, պետք է վստահել»,- ասում է Անի Չատինյանը։

Միգրացիայի և քաղաքացիության  ծառայությունը յուրաքանչյուրի  դեպքում մերժման տարբեր հիմքեր է ներկայացրել: Ըստ Անի Չատինյանի՝ մի դեպքում նշվում է, օրինակ, որ վստահ չեն, թե քաղաքացին խուսափում է ոչ թե քրեական պատասխանատվությունից, այլ քաղաքական հետապնդումից: Այսինքն՝ ՄՔԾ-ն պիտի համոզվի ամբողջ վարույթի ընթացքում, որ անձի նպատակը ոչ թե  իր դեմ հարուցված քրեական գործից խուսափելը չէ, այլ իրավունքի խախտումից խուսափելը: Այս երեք քաղաքացիների դեպքում, այնինչ, փաստաբան Անի Չատինյանն ուղղակի ռիսկային է համարում ՄՔԾ-ի՝ ապաստան չտրամադրելու որոշումը:

Փաստաբանը հուսով  է,  որ ՄՔԾ-ն  կվերանայի  այս  անձանց դեպքերը և կեզրակացնի, որ արտահանձնման դեպքում  կխախտվի Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների եվրոպական կոնվենցիան, մասնավորապես՝ կյանքի իրավունքը և խոշտանգումից զերծ մնալու իրավունքը: Հակառակ դեպքում՝ մարդիկ ուղղակի  կուղարկվեն պատերազմ։

«Դեպքեր ունենք, երբ անձը դիմել է մեզ և ասել, որ պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատ է արձակվել ՌԴ-ում՝  պայմանագիր ստորագրելու պայմանով, որ պիտի գնա պատերազմ»,- նշում է նա:

ՀՀ ՄԻՊ քրեական արդարադատության ոլորտում և զինված ուժերում մարդու իրավունքների պաշտպանության դեպարտամենտի ղեկավար Արամ Մինասյանի փոխանցմամբ՝  2025 թ.-ին օտարերկրացիների կողմից Մարդու իրավունքների պաշտպանին հասցեագրվել է 592 գրավոր և բանավոր դիմում-բողոք, որոնցից 28 բողոքը՝  35 անձի դեպքում, վերաբերել է հանձնման  (արտահանձնման ) գործընթացին, իսկ  2026 թ.-ի մարտի 10-ի դրությամբ՝ ստացվել է  114 գրավոր և բանավոր բողոք, որոնցից հանձնման  (արտահանձնման) գործընթացին վերաբերել է  9-ը:

Մինչ հոդվածի վրա էինք աշխատում, փաստաբան Անի Չատինյանը փոխանցեց, որ ՌԴ երեք քաղաքացիներից մեկը՝ Վլադիմիր Ուխալովը, ազատ է արձակվել՝ «Քրեական վարույթներով իրավական օգնության մասին» օրենքի համաձայն՝ հանձնման նպատակով կալանքի տակ պահելու ժամկետը՝ 11 ամիս 10 օր, լրանալու հիմքով:

Ուխալովն ազատ է արձակվել, բայց նրա արտահանձնման վտանգը դեռ կա, քանի որ դեռևս չկա հակառակ որոշումը: Փաստաբանի միջոցով  մի քանի հարց  ուղղեցինք Վլադիմիր Ուխալովին. մեր հացերին նա արձագանքեց  գրավոր:

Լուսանկարում՝ Վլադիմիր Ուխալով

– Որքանո՞վ  էր իրական  քաղաքական հայացքների համար քրեական գործի հարուցումը։

-Կար  ՖՍԲ-ի ( ՌԴ Դաշնային անվտանգության ծառայություն) աշխատակցի կողմից շանտաժի վտանգ․ նա սպառնում էր օգտագործել իմ WhatsApp-ից ստացված նյութերը, որոնք գտնվում էին նրա մոտ՝  կրիչի վրա։ Խոսքն այն նյութերի մասին էր, որոնք ես ուղարկել էի ընկերներիս և ծանոթներիս՝ մասնավորապես YouTube-ից վերցված տեսանյութեր ընդդիմադիր աղբյուրներից։ Նա սպառնում էր, որ այս նյութերի հիման վրա իմ նկատմամբ հարուցված վարչական գործը ցանկացած պահի կարող է վերածվել քրեական գործի, հատկապես հաշվի առնելով, որ ես հրաժարվում էի համագործակցել նրանց հետ։

Ըստ Ուխալովի՝ իրեն  հետապնդում էին դատարան չներկայանալու հիմքով՝ վառոդի վերաբերյալ գործով, «որն ամբողջությամբ կեղծված էր»։ Դա նրանց կողմից մեկնաբանվում էր որպես ՖՍԲ-ի հետ համագործակցելուց  հրաժարում. «Նրանք նաև զանգահարում էին Ուկրաինայում բնակվող իմ հարազատներին։ Իմ փախուստը  հաստատեց, որ իմ քաղաքական համոզմունքները չեն փոխվել․ WhatsApp-ում ես գրել էի, որ դեմ եմ պատերազմին»:

Այս ամենը ներառված էր Ուխալովի դեմ հարուցած վարչական գործում, սակայն ՀՀ դատախազությանը ներկայացվել էր միայն վառոդի պահման վերաբերյալ գործը, որը մնացել էր նրա որսորդ հայրիկի մահից հետո։ Իսկ Ուխալովի  քաղաքական հայտարարությունների և ընդդիմադիր աղբյուրներից տեսանյութերի տարածման վերաբերյալ վարչական գործը ռուսաստանցի իրավապահները  ոչնչացրել էին։

Ուխալովը պահվում էր  Նուբարաշեն ՔԿՀ-ում։

«Նուբարաշենի կալանավայրում պայմանները ծանր էին․ ընդհանուր առմամբ, դրանք նման էին բանտային պայմանների, սակայն, ըստ այլ քրեական գործերով կալանավորվածների, որոնց հետ ես ստիպված էի գտնվել նույն խցում օրական 24 ժամ, որոշ առումներով նույնիսկ ավելի վատ էին, քան Ռուսաստանում։ Ես չեմ ճանաչում Պավել Դանիլովին և Դմիտրի Շիգաևին․ նրանց հետ անձամբ ծանոթ չեմ և ենթադրում եմ, որ նրանք  այլ խցերում էին։ Սակայն այնտեղ մշտապես հայտնվում էին Ռուսաստանից բերված կալանավորվածներ, որոնց ձերբակալությունը պայմանավորված էր քաղաքական պատճառներով, և Հայաստանը շարունակում էր նրանց երկար ժամանակ պահել կալանքի տակ»,- փոխանցեց  Ուխալովը:

Ինչպե՞ս էին անցնում օրերը Նուբարաշենում. ի՞նչ է զգում մարդը, որին կարող են արտահանձնել. «Այդ ժամանակահատվածում ես գտնվում էի ուժեղ հոգեբանական լարվածության մեջ, շատ էի մտածում․ թվում էր, թե կյանքս կախված է մազից։ Այդ իրավիճակը ստիպեց ինձ վերաիմաստավորել շատ բաներ, սակայն ոչ իմ համոզմունքները։ Հոգեբանորեն դա չափազանց բարդ էր։ Այնուամենայնիվ, ինչ-որ ներքին վստահություն կար, որ ինձ կօգնեն այն մարդիկ, որոնք կանգնած են ճշմարտության կողմում։ Մարդը կարող է դա լիովին հասկանալ միայն այն դեպքում, երբ ինքն էլ հայտնվի նման իրավիճակում։ Բայց պատերազմ, միևնույն է, չէի գնա…»:

Թեև ազատության մեջ, սակայն արտահանձնման վտանգը դեռ կա Ուխալովի և ՌԴ-ից քաղաքական պատճառներով հեռացած և արտահանձնման վտանգի տակ գտնվող մյուս քաղաքացիների համար: Այդուհանդերձ, «Հայաստանում իրեն ապահով զգու՞մ է»՝ հարցին Ուխալովի պատասխանը բացասական է․ «Ո՛չ: Ես վստահ չեմ Հայաստանում կյանքի անվտանգության հարցում և այստեղ ինձ լիովին հանգիստ չեմ զգում՝ մարդու իրավունքների լիարժեք ապահովման տեսակետից»:

Լիլիթ Ավագյան

2024 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտան օրենսդրական փոփոխությունները, համաձայն որոնց՝  առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորները սկսեցին ստանալ իրենց աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելում: Աշխատավարձի հավելում չստացան մի խումբ դատավորներ, որոնք իրենց կամքից անկախ հանգամանքներում պետության կատարած օրենսդրական փոփոխությունների հետևանքով ռեզերվային կարգավիճակ էին ստացել, գործուղվել էին մարզերի կամ Երևանի դատարաններ, թեև աշխատում էին մյուս դատավորներին հավասար։  Կարինե Դավթյանը հենց այդ դատավորներից մեկն էր:  Նա դիմել էր դատարան՝ հայցելով, որ դատարանը Դատական դեպարտամենտին պարտավորեցնի  իրեն ևս վճարել աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելումը:

Քանի՞ դատավոր է նույն խնդրին բախվել, ինչպե՞ս են անհավասար պայմաններում հայտնվել արդարադատություն իրականացնողները․ Factor.am-ը փորձել է պարզել այս իրավիճակի պատճառները։

Ինչպես դատավորները հայտնվեցին ռեզերվում

Այսպես՝  2021-ին ուժի մեջ մտան «Դատական օրենսգրքում» փոփոխությունները, համաձայն որոնց՝  մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության գործերն ու օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու մասին միջնորդությունները քննելու էին առանձին, մասնագիտացված դատավորներ։ Այս փոփոխություններից հետո դատական համակարգը համալրվեց 16 նոր դատավորով, որոնք 2022 թվականի հունվարից սկսեցին աշխատել։ Այս դատավորներից մեկը Կարինե Դավթյանն էր։ Այս դատարանը պայմանականորեն ստացավ «կալանքի դատարան» անվանումը:

2022 թվականի դեկտեմբերին, սակայն, Դատական օրենսգրքում կատարվեցին փոփոխություններ, որոնց համաձայն, առանձին գործեր քննող դատավորների ինստիտուտը  վերացվեց։ Բայց պետությունը նրանց դատական համակարգից հեռացնել չէր կարող: 16 դատավորից մեկը հրաժարականի դիմում ներկայացրեց, իսկ մեկի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցվեց, և նրա լիազորությունները կասեցվեցին:

Հայաստանի Հանրապետությունում դատավորն անփոփոխելի է, պաշտոնավարում է մինչև 65 տարին լրանալը։ Եթե կրճատվում է դատարանում համապատասխան մասնագիտացման դատավորների թիվը կամ նույնիսկ  վերացվում է դատարանը, ապա այդ դատարանի դատավորները համարվում են ռեզերվային, այսինքն՝ որպես այդպիսին շարունակում են համարվել դատավոր: Դատավորներն ունեն նաև սահմանադրորեն ամրագրված սոցիալական երաշխիքներ: Եթե անգամ դատավորը ռեզերվային է, նա շարունակում է ստանալ աշխատավարձ։ Այս դեպքում ստեղծվեց հենց այդպիսի իրավիճակ․ ռեզերվային դատավորները շարունակեցին աշխատավարձ ստանալ՝ չնայած չէին աշխատում:

2023-ի սկզբին ռեզերվային կարգավիճակ ստացած 14 դատավորից 6-ը կարճ ժամանակ անց վերադարձավ աշխատանքի․ նրանք պաշտոններ ստացան տարբեր դատարաններում: Մյուս 8 դատավորը մեկ տարի և ավելի երկար ժամկետով շարունակեց մնալ ռեզերվում:

Իսկ 2024-ի հունվարին ուժի մեջ մտան փոփոխություններ, համաձայն որոնց, առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորները սկսեցին ամեն ամիս իրենց աշխատավարձի 60 %-ի չափով  հավելում ստանալ: Արդեն մեկ տարի հարկադիր պարապուրդի մեջ գտնվող և  առանց աշխատելու իրենց աշխատավարձի մի մասը ստացած ռեզերվային դատավորներին շուտով հրավիրեցին Բարձրագույն դատական խորհուրդ: Նրանց  առաջարկեցին գործուղվել Հայաստանի տարբեր մարզերի դատարաններ ու աշխատել, սակայն ոչ թե մյուս դատավորներին հավասար պայմաններով, այսինքն՝  աշխատավարձի  60%-ի չափով հավելումով, այլ իրենց նախկին աշխատավարձով:

Ընդ որում՝ ռեզերվային դատավորների դեպքում օրենսդրական կարգավորումներն այնպիսին են, որ եթե նրանք հրաժարվեին գործուղումից, ապա կդադարեր նրանց դատավորի կարգավիճակը:

Այսպիսով՝ ստեղծվեց մի իրավիճակ, երբ դատավորները ստիպված եղան համաձայնել աշխատել անհավասար պայմաններով։

Կարինե Դավթյանը դիմեց դատարան

Թեև գործուղված ռեզերվային դատավորներից մեկը՝ Կարինե Դավթյանը, ստիպված էր համաձայնել ԲԴԽ-ի պայմաններին, սակայն դիմեց դատարան՝ պահանջելով իրեն վճարել աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելում:

Նշենք, որ առաջին ատյանի դատարանի նորանշանակ դատավորի աշխատավարձը պետական պաշտոն կամ պետական ծառայության պաշտոն զբաղեցնող անձանց բազային աշխատավարձի և դատավորի պաշտոնի համար սահմանված գործակցի արտադրյալն է: Պետական պաշտոն զբաղեցնող անձանց  բազային աշխատավարձը 83 200 դրամ է, իսկ առաջին ատյանի դատարանի դատավորի համար սահմանված գործակիցը՝ 10, այսինքն՝ այս դատավորների աշխատավարձը եղել է 832 000դրամ + այս աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելում: 832000 դրամի 60 %-ը կազմում է 499 200 դրամ: Այսինքն՝ միայն աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելումը կազմում է շուրջ 500 հազ․ դրամ յուրաքանչյուր ամսվա համար: Բացի այդ, յուրաքանչյուր տարվա աշխատանքային փորձի համար դատավորները ստանում են աշխատավարձի որոշակի տոկոսի չափով  ավելի գումար:

Հայցադիմումի մեջ Կարինե Դավթյանը նշել է, որ 2024-ի հունվարի 23-ից սկսած՝  իրականացրել է և շարունակում է իրականացնել նույն աշխատանքը, որն իրականացրել են և իրականացնում են մյուս դատավորները, նրա նկատմամբ սահմանված չի եղել բաշխվելիք գործերի սահմանաչափից որևէ նվազեցում: Դավթյանի ներկայացուցիչ Ռոբերտ Դավթյանը նշել է, որ  նույն ատյանում նույն ծանրաբեռնվածությամբ աշխատող և նույն աշխատանքը կատարող դատավորներին տարբեր վարձատրություն տրամադրելն ուղղակի կերպով հակասում է «Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ՀՀ օրենքում ամրագրված սկզբունքներին, մասնավորապես՝ համարժեք աշխատանքի համար համարժեք վարձատրություն ստանալու, նույն աշխատանքն իրականացնող անձանց վարձատրության խտրականության բացառման, տարբերակված մոտեցում ցուցաբերելու արգելքի սկզբունքներին: Այսպիսով՝ դատավորի ներկայացուցիչը պնդել է, որ խախտվել է և շարունակվում է խախտվել նրա՝ աշխատավարձ ստանալու իրավունքը:

Պատասխանող Դատական դեպարտամենտը դատարան ներկայացրած հայցադիմումի պատասխանով հայտնել է․ հաշվի առնելով, որ «Պետական պաշտոններ և պետական ծառայության պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի կիրարկումն ապահովող մարմինը Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի աշխատակազմի քաղաքացիական ծառայության գրասենյակն է, գրություն են ուղարկել վարչապետի աշխատակազմ՝ հայցելով պաշտոնական պարզաբանում, ի թիվս այլնի, այն հարցի վերաբերյալ, թե արդյոք դատավորի ռեզերվում գտնվելու ժամանակահատվածը համարվում է դատավորի պաշտոնում աշխատանքային ստաժ, թե՝ ոչ, և արդյոք ռեզերվային դատավորի գործուղվելու դեպքում գործուղման ժամանակահատվածը համարվում է դատավորի պաշտոնում աշխատանքային ստաժ, թե՝ ոչ:

Վարչապետի աշխատակազմի քաղաքացիական ծառայության գրասենյակի ղեկավարը  գրությամբ հայտնել է, որ ռեզերվային դատավորը, գործուղվելով առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան, դատարանի բնականոն գործունեությունն ապահովելու և դատավորի պաշտոնից բխող պարտականություններ կատարելու նպատակով, այդ ժամանակահատվածում չի համարվում դատավորի պաշտոնը զբաղեցնող անձ: Միաժամանակ նշվել է, որ դատավորների համար սահմանվել է ռեզերվային դատավորի կարգավիճակ, և այդ կարգավիճակով պայմանավորված երաշխիքներ, սակայն ռեզերվային դատավորի կարգավիճակում գտնվելու ժամանակահատվածը աշխատանքային ստաժում հաշվարկելու երաշխիք օրենքով նախատեսված չէ:

Այս պաշտոնական պարզաբանմամբ, ըստ Դատական դեպարտամենտի,  հերքվում է հայցվոր Կարինե Դավթյանի այն պնդումը, որ Դատական դեպարտամենտի կողմից խախտվել է և շարունակում է խախտվել հայցվորի աշխատավարձ ստանալու իրավունքը: Կարինե Դավթյանը ինչպես ռեզերվային դատավորի կարգավիճակ ստանալուց, այնպես էլ Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան գործուղվելուց հետո վճարվել է սահմանված կարգով, իսկ վերջինիս հավելում վճարելու իրավական հիմք ՀՀ օրենսդրությունը չի նախատեսում:

Ինչ դիրքորոշում է հայտնել դատարանը

Դատական իշխանության մարմինների սոցիալական երաշխիքների և վարձատրության, ինչպես նաև դրանց տարբերակվածության վերաբերյալ միջազգային կառույցների դիրքորոշումների համադրության արդյունքում դատավորը դուրս է բերել դատավորների վարձատրության համակարգի մի քանի կարևոր չափանիշներ․

1) դատավորների վարձատրության համակարգը պետք է ամրագրվի օրենքով՝ բացառելու համար հնարավոր հայեցողության դրսևորումը,

2) դատավորների վարձատրությունը պետք է համապատասխանի նրանց մասնագիտությանը, մասնագիտությունից բխող պարտականություններին և պետք է չեզոքացնի մասնագիտական պարտականություններին խոչընդոտ հանդիսացող հնարավոր ազդեցությունները,

3) դատավորների վարձատրությունը կարող է տարբերակվել դատավորների ավագությամբ, դատարանի աստիճանով, դատավորների վրա դրված առաջադրանքների կարևորությամբ, դատավորի կողմից կատարվող պարտականությունների բնույթով և օրենքով հստակ սահմանված այլ չափանիշներով:

Տարբերակված վարձատրության հարցին առնչվող ՍԴ որոշումներին հղում կատարելով՝ դատավորը նշել է, որ Սահմանադրական դատարանը միևնույն կատեգորիայի անձանց շրջանակում թույլատրելի է համարում տարբերակված մոտեցումը, եթե այն համապատասխանում է  երկու չափանիշներին, այն է՝ ունի օբյեկտիվ հիմք և հետապնդում է իրավաչափ նպատակ: Մինչդեռ այս դեպքում Կարինե Դավթյանի և նրան հավասար այլ աշխատանք կատարող այլ դատավորների միջև տարբերակված վարձատրությունը օբյեկտիվ հիմք և իրավաչափ նպատակ չի հետապնդել։

«Նույն ատյանում նույն ծանրաբեռնվածությամբ աշխատող և նույն աշխատանքը կատարող դատավորներին տարբեր վարձատրություն տրամադրելն ուղղակի կերպով հակասում է «Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ՀՀ օրենքում ամրագրված սկզբունքներին, մասնավորապես՝ համարժեք աշխատանքի համար համարժեք վարձատրություն ստանալու, նույն աշխատանքն իրականացնող անձանց վարձատրության խտրականության բացառման, տարբերակված մոտեցում ցուցաբերելու արգելքի սկզբունքներին»,- նշել է դատավորը։

Այսպիսով՝ դատարանը որոշել է բավարարել Կարինե Դավթյանի հայցադիմումը և Դատական դեպարտամենտին պարտավորեցնել վճարել Կարինե Դավթյանի աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելումը՝ սկսած 2024-ի հունվարի 23-ից, այսինքն՝ այն ժամանակից, երբ նա գործուղվել է Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան և մյուս դատավորներին հավասար աշխատանք կատարել՝ անհամեմատ ցածր վարձատրությամբ: Վերադաս ատյաններում այս դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ: Վերաքննիչ դատարանում դատավորները եղել են Ռուստամ Մախմուդյանը, Հրաչ Այվազյանը և Կարեն Ավետիսյանը:

Վճռաբեկ դատարանում դատավոր, ԲԴԽ անդամ Քրիստինե Մկոյանն ինքնաբացարկ է հայտնել: Դատավորը նշել է, որ«ՀՀ դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 89-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Բարձրագույն դատական խորհուրդը  հաստատում է իր, ինչպես նաև դատարանների ծախսերի նախահաշիվները, ինչպես նաև  բաշխում է դատարանների պահուստային ֆոնդի միջոցները: Վերոգրյալից հետևում է, որ Դատական դեպարտամենտի կենտրոնական մարմինն ապահովում է Բարձրագույն դատական խորհրդի մասնակցությունը, ի թիվս այլնի, ֆինանսատնտեսական իրավահարաբերություններին, միաժամանակ, Բարձրագույն դատական խորհուրդն իր հերթին օժտված է Դատական դեպարտամենտի կողմից ներկայացվող ֆինանսական նախագծերը հաստատելու և դրանց վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու լիազորությամբ։

«Այսինքն՝ Դատական դեպարտամենտի ֆինանսական լիազորությունների իրականացումն անմիջականորեն կապված է Բարձրագույն դատական խորհրդի գործողություններով։ Հետևաբար, հիմք ընդունելով վերոգրյալը, ինչպես նաև այն, որ սույն վարչական գործի լուծումը կարող է պայմանավորել Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից որոշակի գործառույթների իրականացում, իսկ ես, որպես դատավոր-անդամ, պաշտոնավարում եմ Բարձրագույն դատական խորհրդում, ինչն անկախ դիտորդի մոտ կարող է ողջամիտ կասկած առաջացնել՝ այս վարչական գործով կանխակալ վերաբերմունք ունենալու վերաբերյալ, գտնում եմ, որ «ՀՀ դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի ուժով պարտավոր եմ հայտնել ինքնաբացարկ»,- նշել է Քրիստինե Մկոյանը:

Դատավորի ինքնբացարկի տեքստից կարելի է ենթադրել, որ դատավոր Կարինե Դավթյանի գործով դատարանի դատական ակտը կատարելու համար պետք է ԲԴԽ-ի պահուստային ֆոնդից գումար հատկացվի, իսկ պահուստային ֆոնդից գումար հատկացվում է ԲԴԽ որոշմամբ:

Ինչ հետևանք կարող է առաջացնել այս դատական ակտը ռեզերվային կարգավիճակ ունեցած այլ դատավորների համար

Ինչպես արդեն նշել ենք, դատավոր Կարինե Դավթյանը միակ դատավորը չէ, որ 1 տարի հարկադիր պարապուրդի մեջ մնալուց հետո գործուղվել է ու մյուս դատավորներին անհավասար պայմաններով, ցածր աշխատավարձով աշխատել: Նույն կարգավիճակով աշխատել են նաև դատավորներ Գևորգ Պողոսյանը, Տաթևիկ Մուրադյանը, Վարդան Սուղյանը, Կարեն Հակոբյանը, Արմեն Վարոսյանը։

Հաշվել ենք, թե նույն կարգավիճակում գտնվող դատավորները որքան պետք է ավելի վճարվեին, որ չեն վճարվել։

Այսպես՝ դատավոր Կարինե Դավթյանը 2024-ի հունվարի 23-ից ռեզերվային կարգավիճակով գործուղվել է Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան և մինչև 2024-ի նոյեմբերի 5-ը, այսինքն՝ մոտ 9 ամիս աշխատել մյուս դատավորների համեմատ անհավասար պայմաններով։ Եթե նկատի ունենանք, որ դատավորի 1 ամսվա աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելումը կազմում է մոտ 500 հազ․ դրամ, ստացվում է, որ Կարինե Դավթյանի 9 ամսվա աշխատավարձի 60 %-ի չափով հավելումը կազմում է մոտ 4 մլն 500 հազ․ դրամ։

Դատավոր Տաթևիկ Մուրադյանը 2024 թվականի հունվարի 23-ից մինչև 2024-ի ապրիլի 23-ն է աշխատել որպես ռեզերվային գործուղված դատավոր, այսինքն՝ 3 ամիս չի ստացել աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելում, որը կազմում է մոտ 1․5 մլն դրամ։

Դատավոր Գևորգ Պողոսյանը 2024-ի հունվարի 23-ից մինչև 2024-ի հուլիսի 16-ն է աշխատել որպես ռեզերվային գործուղված դատավոր, այսինքն՝ մոտ 6 ամիս չի ստացել աշխատավարձի 60 %-ի չափով հավելում, որը կազմում է մոտ 3 մլն դրամ։

Վարդան Սուղյանը 2024-ի հունվարի 23-ից մինչև 2024-ի հոկտեմբերի 19-ը չի ստացել աշխատավարձի 60 %-ի չափով հավելում, այսինքն՝ մոտ 9 ամիս, որը կազմում է մոտ 4․5 մլն դրամ։

Դատավոր Կարեն Հակոբյանը ռեզերվային կարգավիճակով աշխատել ու 60 %-ի չափով հավելում չի ստացել 2024-ի հունվարի 23-ից մինչև 2024-ի ապրիլի 11-ը, այսինքն՝ մոտ երեք ամիս։ Նրան չվճարված աշխատավարձի հավելումը կազմում է մոտ 1․5 մլն դրամ։

Դատավոր Արմեն Վարոսյանը 2024-ի հունվարից մինչև 2024 թվականի հոկտեմբերն է ռեզերվային կարգավիճակով աշխատել, այսինքն՝ մոտ 9 ամիս, որի համար նրան չվճարված հավելումը կազմում է մոտ 4․5 մլն դրամ։

Նշենք, որ այս հաշվարկը կատարվել է հարկերը ներառյալ։

Արդյոք արդեն օրինական ուժի մեջ մտած, Կարինե Դավթյանի վերաբերյալ դատական ակտը ենթադրում է, որ նրա կարգավիճակում գտնվող մյուս դատավորները ևս պետք է ստանան աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելում:

Փաստաբան Ռոբերտ Դավթյանի համոզմամբ՝ Կարինե Դավթյանի գործով որոշումը վերաբերել է նաև նրա կարգավիճակում եղած մյուս դատավորներին: Փաստաբանի խոսքով՝  դատարանում իրենց ներկայացրած փաստերը չեն վիճարկվել, դատարանի վճիռը անհատական վեճի շուրջ չէ, դատարանի առջև բարձրացվել է իրավական խնդիր այն մասին, թե արդյոք ռեզերվում գտնվող և գործուղված դատավորն իրավունք ունի շարունակել ստանալ մյուս դատավորներին հավասար վարձատրություն։ Դատարանը համարել է, որ իրավունք ունի:

Այսպիսով՝ արդեն իսկ առկա է օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտ, համաձայն որի՝ Դատական դեպարտամենտի գործողությունը՝  գործուղված  դատավորներին հավասար ծանրաբեռնելու և նրանց անհավասար վարձատրելու վերաբերյալ ոչ իրավաչափ  է եղել, և Դեպարտամենտը պարտավոր է ռեզերվային դատավոր Կարինե Դավթյանին վճարել աշխատավարձի 60%-ի չափով հավելում՝ սկսած 2024 թվականի հունվարի 23-ից: Այս որոշումը կտարածվի նաև մյուս դատավորների նկատմամբ, թե ոչ պարզ կլինի առաջիկայում:

Արաքս Մամուլյան