Հիշեցնենք, որ հունիսի 9-ին Ծառուկյանը ցանկացել է լքել Հայաստանը, սակայն չի կարողացել։ Նրա խոսնակ Իվետա Տոնոյանը պարզաբանել է, որ օդանավակայանի անձնագրային անցակետում Գագիկ Ծառուկյանին ասել են, որ ինչ-որ բան պետք է ճշտեն, ինչին ի պատասխան Ծառուկյանը պատասխանել է, որ եթե իր այցը պետք է այլ մեկնաբանության տեղիք տա, ապա ինքը հրաժարվում է ուղևորությունից և վերադառնում է տուն։

Դրանից հետո Դատախազությունը հայտնել է, որ Ծառուկյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացվել։ Ավելի ուշ արդեն Ծառուկյանը կանչվել է Քննչական կոմիտե և նրան հարկային չարաշահումներին վերաբերող մեղադրանք է ներկայացվել։

Ծառուկյանի պաշտպանը բարձրաձայնել է այն մասին, որ նրան մեղադրանք ներկայացնելուց առաջ պետք էր ստանալ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնությունը, քանի որ նա դեռևս պատգամավորի թեկնածուի կարգավիճակ ունի, իսկ պատգամավորի թեկնածուի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն ԿԸՀ-ի համաձայնությամբ։

Factor TV-ն հունիսի 9-ին հարցում էր ուղարկել Դատախազություն՝ փորձելով պարզել, թե ինչու է պատգամավորի թեկնածուի կարգավիճակ ունեցող Ծառուկյանի նկատմամբ առանց անձեռնմխելիությունը հաղթահարելու հետապնդում հարուցել, խնդրել ենք տրամադրել իրավական հիմքը, որը դատախազին թույլ է տալիս առանց պատգամավորի թեկնածուի անձեռնմխելությունը հաղթահարելու նրա նկատմամբ հետապնդում հարուցելու որոշում կայացնել։

Դատախազությունից հունիսի 9-ի հարցմանը պատասխանել են միայն այսօր՝ հունիսի 18-ին՝ այսպիսով խախտելով տեղեկատվության ազատության մասի օրենքը, համաձայն որի՝ տեղեկություն ստանալու հարցման պատասխանը տրվում է հնգօրյա ժամկետում։

Ընդ որում՝ հարցմանն այսօր պատասխանելով՝ կառույցից հայտնել են, որ նախաքննության շահերից ելնելով՝ հարցմանը պատասխանել չեն կարող։ Այսինքն՝ Դատախազությանը 9 օր էր անհրաժեշտ՝ պատասխանելու համար, որ հայցվող տեղեկությունը նախաքննական գաղտնիք է։

Նշենք, որ Ընտրական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝

Պատգամավորի թեկնածուի՝ մինչև պատգամավորի լիազորություններն ստանձնելն ընտրված պատգամավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնությամբ: Առանց Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնության՝ նա չի կարող զրկվել ազատությունից, բացառությամբ, երբ նա բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո: Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը նշված հարցի վերաբերյալ որոշում ընդունում է հանձնաժողովի անդամների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 2/3-ով: Սույն մասով սահմանված դրույթը չի տարածվում մինչև թեկնածու գրանցվելը ձերբակալված կամ կալանավորված քաղաքացիների, ինչպես նաև ձերբակալված անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու և նշված անձանց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու դեպքերի վրա:

Այսինքն՝ պատգամավորի թեկնածուի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու բոլոր դեպքերում պետք է նախապես դիմել ԿԸՀ-ին՝ համաձայնություն ստանալու հարցում, իսկ ինչ վերաբերում է նրան ազատությունից զրկելուն, ապա ընդհանուր կանոնն այն է, որ այս դեպքում ևս պետք է ունենալ ԿԸՀ-ի համաձայնությունը։ Այս կանոնից բացառություն է կազմում միայն այն իրավիճակը, երբ պատգամավորը բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո։

Նման կարգավորման պայմաններում ինչպես է Դատախազությունը հանգել հետևության, որ թույլատրելի է Ծառուկյանի նկատմամբ առանց անձեռնմխելիությունը հաղթահարելու հետապնդում հարուցել՝ պարզ չէ, իսկ կառույցից, փաստորեն, չեն մեկնաբանում։

Պարզ չէ նաև՝ նախաքննության ի՞նչ շահի կարող է վնասել տեղեկատվության հանրայնացումը։

Արաքս Մամուլյան

Ի՞նչ ժամկետում պետք է Սահմանադրական դատարանը քննի Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքների վիճարկման մասին դիմումները, ի՞նչ որոշումներ կարող են կայացվել, ի՞նչ կլինի, եթե ՍԴ-ն անվավեր ճանաչի ընտրությունների արդյունքներն ու մինչև ԱԺ հաջորդ նստաշրջանը նոր Ազգային ժողովի կազմը ձևավորված չլինի, ինչո՞ւ են իշխանությունները ցանկանում հապճեպ փոփոխություններ կատարել «Ընտրական օրենսգրքում» և «Հանրաքվեի մասին» օրենքում։ Factor TV-ն փորձել է պարզել այս հարցերի պատասխանները։

Ով կարող է դիմել ՍԴ և ինչ ժամկետում է քննվում ԱԺ ընտրությունների հարցով վեճը

Սահմանադրական դատարանի մասին օրենքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝ Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքում կայացված որոշումների վեճով Սահմանադրական դատարան կարող են դիմել ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունները կամ կուսակցությունների դաշինքները:

Դիմումը կարող է ներկայացվել արդյունքների պաշտոնական հրապարակման օրվանից հետո` հինգերորդ օրը, այսինքն՝ մինչև հունիսի 19-ը ժամը 18։00-ն։

Այն կուսակցությունները կամ կուսակցությունների դաշինքները, որոնց իրավունքները շոշափվում են կամ կարող են շոշափվել գործի քննության ընթացքում կամ դրա արդյունքում ընդունվելիք որոշմամբ, կարող են Սահմանադրական դատարանի աշխատակարգային որոշմամբ որպես երրորդ անձինք ներգրավվել դատավարությանը` իրենց դիմումի հիման վրա, իսկ այն դեպքերում, երբ Սահմանադրական դատարանի որոշումը պարտադիր տարածվելու է նաև երրորդ անձանց վրա, ապա Սահմանադրական դատարանն ինքն է պարտավոր այդ անձանց ներգրավել դատավարությանը:

Օրենքը սահմանում է նաև, որ երրորդ անձինք դատավարությանը կարող են ներգրավվել գործի քննության ցանկացած փուլում:

Որպես պատասխանող կողմ ՍԴ-ում դատավարությանը ներգրավվում է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում կողմի միջնորդությամբ կամ իր նախաձեռնությամբ Սահմանադրական դատարանը կարող է որպես հարակից պատասխանող ներգրավել այն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, որոնց որոշումները կամ գործողությունները կարող էին ներգործել ընտրությունների արդյունքների վրա, կամ որոնք պարտավոր էին (պարտավոր են) օրենքով սահմանված կարգով ապահովել և պաշտպանել ընտրական իրավունքները, բացառությամբ դատարանների:

Սահմանադրական դատարանի կողմից որոշում ընդունելու համար Սահմանադրական դատարանն իրավասու է անհրաժեշտ ապացույցներ (փաստերի վերաբերյալ տեղեկություններ) ձեռք բերելը հանձնարարելու պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, այդ թվում՝ դատարաններին և դատախազության մարմիններին, անհրաժեշտության դեպքում` նաև իր աշխատակազմի աշխատողներին: Ներկայացված ապացույցները ենթակա են հետազոտման Սահմանադրական դատարանի կողմից՝ օրենքով սահմանված ընդհանուր կարգով: Սահմանադրական դատարանն իրավասու է նաև ձևավորելու աշխատանքային խումբ` ներգրավելով համապատասխան ոլորտի փորձագետների:

Ազգային ժողովի ընտրությունների վերաբերյալ վեճը Սահմանադրական դատարանը քննում է բանավոր ընթացակարգով։

Սահմանադրական դատարանի մասին 77-րդ հոդվածով սահմանվում է նաև, որ Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքում կայացված որոշումներով Սահմանադրական դատարանը որոշում է ընդունում դիմումի մուտքագրման օրվանից ոչ ուշ, քան 15 օր հետո, իսկ գործերի քննությունը կարող է կասեցվել միայն այն դեպքում, երբ կասեցումը չի խոչընդոտի տվյալ գործի քննությունը վերը նշված ժամկետում ավարտելուն։

Այսինքն՝ անկախ բոլոր հանգամանքներից՝ ԱԺ ընտրությունների վեճով ՍԴ որոշումը պետք է կայացվի դիմում ստանալուց հետո ամենաուշը 15 օր հետո։

Ինչ հնարավոր որոշումներ կարող է ընդունել Սահմանադրական դատարանը

«Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքի 77-րդ հոդվածի 13-րդ կետի համաձայն՝ ԱԺ ընտրությունների արդյունքների որոշման վեճով Սահմանադրական դատարանն ընդունում է հետևյալ որոշումներից որևէ մեկը.

1) Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքներով ընդունված որոշումը թողնել ուժի մեջ.
2) անվավեր ճանաչել Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքներով ընդունված որոշումը և
ա. անվավեր ճանաչել ընտրությունների արդյունքները,
բ. անվավեր ճանաչել ընտրությունների արդյունքները և սահմանել մանդատների բաշխման կարգը,
գ. նշանակել ընտրությունների երկրորդ փուլ:

Օրենքով սահմանվում է նաև, որ

Եթե գործի քննության արդյունքում Սահմանադրական դատարանը, սպառելով ապացույցներ ձեռք բերելու համար սույն օրենքով նախատեսված բոլոր միջոցները, այդուհանդերձ, հնարավորություն չի ունեցել պարզելու ընտրությունների իրական արդյունքները, սակայն Սահմանադրական դատարանի կողմից որպես հավաստի գնահատված ապացույցներից ակնհայտ է դարձել, որ ընտրախախտումներն ունեցել են կազմակերպված, զանգվածային, կրկնվող կամ պարբերական բնույթ, և դրանց համադրումը վկայում է դրանց միջև համակարգային այնպիսի փոխկապակցվածության մասին, որի պայմաններում խախտվում են Սահմանադրության 7-րդ հոդվածում ամրագրված ընտրական իրավունքի սկզբունքները, ապա որոշում ընդունելիս Սահմանադրական դատարանն իրավասու է այդ հիմքով անվավեր ճանաչելու ընտրությունների արդյունքները:

Նշենք, որ Սահմանադրության 7-րդ հոդվածով սահմանվում է, որ Ազգային ժողովի և համայնքների ավագանիների ընտրությունները, ինչպես նաև հանրաքվեներն անցկացվում են ընդհանուր, հավասար, ազատ և ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա՝ գաղտնի քվեարկությամբ:

Ինչ է նախատեսվում ընտրական օրենսգրքով, երբ ԱԺ ընտրությունների արդյունքներն անվավեր են ճանաչում

Եթե Սահմանադրական դատարանը Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքները թողնի ուժի մեջ, ապա Ազգային ժողովի առաջիկա նիստը պետք է գումարվի օգոստոսի 2-ին։

Իսկ ի՞նչ ժամկետում պետք է վերաքվեարկություն կամ նոր ընտրություն նշանակվի, արդեն սահմանվում է «Ընտրական օրենսգրքով։

Մասնավորապես՝ Ընտրական օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝

Ազգային ժողովի ընտրությունն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ որոշումն ուժի մեջ մտնելուց ոչ շուտ, քան 15, և ոչ ուշ, քան 30 օր հետո Ընտրական օրենսգրքով սահմանված կարգով և կուսակցությունների նույն կազմով (ընդգծումը՝ խմբ․) անցկացվում է վերաքվեարկություն:

Հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝

5. Ազգային ժողովի ընտրությունների վերաքվեարկության արդյունքներն անվավեր ճանաչվելու դեպքում այդ որոշումն ուժի մեջ մտնելուց ոչ ուշ, քան 70 օր հետո անցկացվում է նոր հերթական ընտրություն: Նոր հերթական ընտրության դեպքում Հանրապետության նախագահը քվեարկության օրը նշանակելու մասին հրամանագիրն ընդունում է Ազգային ժողովի ընտրությունն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ որոշումն ընդունելուց հետո` 7-րդ օրը:

6. Նոր հերթական ընտրությունն անցկացվում է նոր առաջադրմամբ և արտահերթ ընտրությունների համար սահմանված կարգով և ժամկետներում:

Իշխանություններն իրենց ապահովագրող օրենքնե՞ր են ընդունում

Թե ինչ սցենարով կզարգանան իրադարձությունները, դեռ պարզ չէ, սակայն հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ անմիջապես ընտրությունների ավարտից հետո իշխանությունները հանդես եկան «Ընտրական օրենսգրքում» և «Հանրաքվեի մասին» օրենքում փոփոխությունների նախաձեռնությամբ։

Պատգամավորներ Ալխաս Ղազարյանը, Արուսյակ Մանավազյանը և Հասմիկ Հակոբյանն առաջարկում են համապետական ընտրություններին և հանրաքվեներին մասնակցելու համար քաղաքացիության բացի կարևորել նաև անձի՝ Հայաստանի հետ «իրական, բովանդակային կապը»։

Այլ կերպ ասած՝ քվեարկելու համար միայն ՀՀ քաղաքացի լինելը բավարար չի լինի, կարևոր կլինի նաև փաստացի բնակությունը Հայաստանում։ Առաջարկվող կարգավորման համաձայն՝ ընտրություններին կամ հանրաքվեներին մասնակցելու համար քաղաքացին քվեարկության կամ հանրաքվեի օրվան նախորդող 48-րդ օրվա դրությամբ պետք է նախորդ 365 օրվա ընթացքում առնվազն 183 օր գտնված լինի Հայաստանում։ Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունների կամ նոր քվեարկության դեպքում այդ պահանջը հաշվարկվելու է քվեարկության օրվան նախորդող 28-րդ օրվա դրությամբ։ Հեղինակները հիմնավորման մեջ նշում են, որ նման մոտեցմամբ փորձ է արվում համապետական ընտրությունների և հանրաքվեների կարգավորումները համապատասխանեցնել տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների և տեղական հանրաքվեների դեպքում արդեն գործող տրամաբանությանը։ Այսինքն՝ եթե տեղական մակարդակում կարևորվում է համայնքի կյանքին մարդու ներգրավվածությունը, ապա, ըստ նախագծի հեղինակների, նույն տրամաբանությունը պետք է գործի նաև համապետական մակարդակում։
Ընդ որում՝ ԱԺ-ն այս հարցը պատրաստվում է քննարկել արտահերթ նիստով։

Նշենք, որ Սահմանադրության 7-րդ հոդվածի համաձայն՝

Ազգային ժողովի և համայնքների ավագանիների ընտրությունները, ինչպես նաև հանրաքվեներն անցկացվում են ընդհանուր, հավասար, ազատ և ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա՝ գաղտնի քվեարկությամբ: Այսինքն՝ Սահմանդրությամբ երաշխավորվում է քաղաքացիների հավասար ընտրական իրավունքը։

Սամանդրության 48-րդ հոդվածով էլ սահմանվում է․

1. Ազգային ժողովի ընտրության կամ հանրաքվեի օրը տասնութ տարին լրացած Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներն ունեն ընտրելու և հանրաքվեին մասնակցելու իրավունք:
2. Ազգային ժողովի պատգամավոր կարող է ընտրվել քսանհինգ տարին լրացած, վերջին չորս տարում միայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող, վերջին չորս տարում Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող, ընտրական իրավունք ունեցող և հայերենին տիրապետող յուրաքանչյուր ոք:
3. Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ժամանակ ընտրելու և ընտրվելու, տեղական հանրաքվեին մասնակցելու իրավունք ունեն ընտրության կամ հանրաքվեի օրը տասնութ տարին լրացած Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները: Օրենքով կարող է սահմանվել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն չունեցող անձանց՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին և տեղական հանրաքվեներին մասնակցելու իրավունքը:
4. Ընտրելու և ընտրվելու, ինչպես նաև հանրաքվեին մասնակցելու իրավունք չունեն դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած վճռով անգործունակ ճանաչված, ինչպես նաև դիտավորությամբ կատարված ծանր հանցանքների համար օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով դատապարտված և պատիժը կրող անձինք: Ընտրվելու իրավունք չունեն նաև այլ հանցանքների համար օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով դատապարտված և պատիժը կրող անձինք:

Թե ինչպես են պատրաստվում պատգամավորները նման սահմանադրական երաշխիքների պայմաններում ՀՀ որոշակի խումբ քաղաքացիներին զրկել ընտրական իրավունքից, պարզ չէ։

Սրանից բացի, Հակակոռուպցիոն կոմիտեն էլ, որն, ըստ օրենքի անկախ մարմին է, օրեր առաջ հայտնել է, որ կոմիտեի նախագահ Արթուր Նահապետյանը օրենսդրական փոփոխություններ նախաձեռնելու միջնորդությամբ դիմել է ՀՀ արդարադատության նախարարին։

«Կարևորելով ընտրական գործընթացների օրինականության ապահովումը՝ Կոմիտեում նախնական ամփոփվել է 2026 թվականի Ազգային ժողովի ընտրություններին նախորդող ժամանակահատվածում բացահայտված կոռուպցիոն բնույթի ընտրական հանցագործությունների դեպքերի առթիվ իրականացվող վարույթների տվյալները, վեր են հանվել այդ հանցագործությունների դրսևորման մեխանիզմները և դրանց կատարմանը նպաստող հանգամանքները, որոնց հիման վրա ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահը դիմել է ՀՀ արդարադատության նախարարին՝ միջնորդելով՝ հանցանքի կատարմանը նպաստող հանգամանքները վերացնելու նպատակով նախաձեռնել այնպիսի օրենսդրական փոփոխություններ, որոնք հետայսու նվազագույնի կհասցնեն բացահայտված հանցավոր սխեմաների կիրառման հնարավորությունը, այդ թվում՝ այդպիսի սխեմաներում ներգրավված քաղաքական ուժերի մասնակցությունն ընտրական գործընթացներին արգելելու եղանակով»,- հայտնել են Կոմիտեից։

Դիտարկենք նաև, որ Ազգային ժողովի ընտրությունների նախընտրական քարոզարշավի ամբողջ ընթացքն ուղարկցվել է Հակակոռուպցիոն կոմիտեի և Քննչական կոմիտեի՝ քրեական վարույթներ նախաձեռնելու մասին հաղորդագրություններով։

Մինչև ընտրությունները դրան մասնակցող ուժերից մեկը՝ «Հանրապետություն» կուսակցությունը դիմել է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ ընտրություներին «Ուժեղ Հայաստան3 կուսակցության գրանցումն անվավեր ճանաչելու հարցով, սակայն ԿԸՀ-ն մերժել է դիմումը։

Ինչ կլինի, եթե մինչև գործող ԱԺ-ի լիազորությունների ավարտը նոր ԱԺ չձևավորվի

Սահմանադրությունը նախատեսել է նաև այն իրավիճակները, երբ գործող ԱԺ -ի լիազորությունների ժամկետը լրացել է, իսկ նոր ԱԺ-ն դեռ չի ձևավորվել։ Սահմանադրության 90-րդ հոդվածի համաձայն՝

1. Ազգային ժողովն ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով:

2. Հերթական ընտրության դեպքում նորընտիր Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետն սկսվում է նախորդ գումարման Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետի ավարտման օրը հրավիրված նորընտիր Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանի բացման պահին:

3. Եթե մինչև գործող Ազգային ժողովի լիազորությունների ավարտը նորընտիր Ազգային ժողով չի կազմավորվում, ապա գործող Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետն ավարտվում, և նորընտիր Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետն սկսվում է նորընտիր Ազգային ժողովի կազմավորումից հետո` երկրորդ երկուշաբթի օրը հրավիրված նորընտիր Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանի բացման պահին:

Արաքս Մամուլյան

ԱԱԾ-ն առհասարակ լռում է․ լրատվական ծառայության հեռախոսահամարին Factor TV-ի զանգերն անպատասխան են մնում, որին հաջորդում է ինքնապատասխանիչի հորդորը․ «Բարև Ձեզ։ Հարգելի՛ քաղաքացի, Դուք զանգահարել եք Հայաստանի Հանրապետության Ազգային անվտանգության ծառայության մամուլի կենտրոն։ Տեղեկացնում ենք, որ Ձեր զանգը ձայնագրվում է։ Խնդրում ենք թողնել Ձեր հաղորդագրությունը՝ հետադարձ  կապ հաստատելու համար»։ Ու մինչ փորձում ես հավաքել մտքերդ՝ հաղորդագրություն թողնելու համար,  ինքնապատասխանիչը հավելում է, որ օգտատիրոջ ձայնային զամբյուղը լիքն է և չի կարող նոր հաղորդագրություններ ստանալ։

Ուշագրավ է նաև այն հանգամանքը, որ Քոչարյանի ելքն արգելելու տեսանյութը հայտնվել է իշխանական լրատվամիջոցների մոտ։ Տեսախցիկի տեղադիրքը և բովանդակությունը թույլ են տալիս պնդել, որ տեսագրությունը «Զվարթնոց»-ում տեղադրված սահմանային անցակետի հսկողության տեսախցիկներից մեկինն է։ Հարց է առաջանում՝ ի՞նչ ճանապարհով է այն հայտնվել իշխանական լրատվամիջոցների ձեռքում։

Չնայած այն հանգամանքին, որ Դատախազությունն ու ԱԱԾ-ն լռում են Քոչարյանի ելքը սահմանափակելու վերաբերյալ, փորձել ենք պարզել, թե ինչ հանգամանքներում կարող է սահմանափակված լինել նրա ելքը։

Այսպես՝

Հայաստանում երկու քննչական մարմին է գործում՝ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն և Քննչական կոմիտեն։ Երկու կառույցից էլ մեր հարցին ի պատասխան հայտնեցին, որ Քոչարյանի սահմանային ելքը իրենց կառույցներում քննվող որևէ վարույթի շրջանակներում չի սահմանափակվել։

Բացի այդ՝ Քոչարյանն անցնում է նաև Մարտի 1-ի գործով, որն այս պահին քննվում է դատարանում։  Դատարանից հետաքրքրվեցինք՝ արդյոք դրա շրջանակներում կայացվել է որոշում, որով արգելվել է Քոչարյանի ելքը, ինչին ի պատասխան հայտնեցին, որ դատարանի կողմից որևէ արգելք չի սահմանվել։

Այսպիսով՝ կարող ենք արձանագրել, որ Քոչարյանն այս պահին հայտնի տվյալներով մեղադրյալ չէ ՀՀ-ում քննվող որևէ  գործով, որի շրջանակներում նրան կարող էր չթույլատրվել լքել ՀՀ տարածքը։

Հիշեցնենք, որ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի գրասենյակից  երեկ՝ հունիսի 14-ին,  հայտնել էին, որ նա եռօրյա այցով մեկնում է ՀՀ-ից՝ նշելով, որ այցը կրում է անձնական բնույթ: Սակայն երբ Քոչարյանը գնացել է  օդանավակայան, նրան թույլ չեն տվել  լքել ՀՀ տարածքը։ Օրեր առաջ նման դեպք տեղի էր ունեցել նաև ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի դեպքում․ նրան ևս թույլ չէին տվել դուրս գալ ՀՀ տարածքից, իսկ ավելի ուշ պարզվել էր, որ Ծառուկյանի նկատմամբ դատախազի որոշմամբ հանրային քրեական հետապնդում էր հարուցվել։ Նա կանչվել էր Քննչական կոմիտե և մեղադրանք էր ներկայացվել։

Նշենք, որ  եթե անգամ Քոչարյանն անցներ որևէ վարույթով, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում չէր կարող իրականացվել առանց Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնության, քանի որ նա պատգամավորի թեկնածու է և օժտված է անձեռնմխելիությամբ։ Այս հարցը կարգավորվում է Ընտրական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածով։ Հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝  պատգամավորի թեկնածուն իր կարգավիճակը ձեռք է բերում ընտրություններին մասնակցող կուսակցության (կուսակցությունների դաշինքի) ընտրական ցուցակի գրանցման պահից: Սույն  օրենսգրքով սահմանված իրավունքները և պարտականությունները պատգամավորի թեկնածուի վրա տարածվում են մինչև Ազգային ժողով ընտրվելու մասին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշման վիճարկման համար սահմանված ժամկետի ավարտը, իսկ այդ որոշման վիճարկման դեպքում` մինչև Սահմանադրական դատարանի որոշում ընդունելը:

Միաժամանակ, հարկ է դիտարկել, որ Դատախազությունն արդեն իսկ ձևավորել է պրակտիկա՝ պատգամավորի թեկնածուներից մեկի՝ Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ առանց անձեռնմխելիությունը հաղթահարելու քրեական հետապնդում հարուցելու։

Արաքս Մամուլյան

Հիշեցնենք, որ երեկ լրատվամիջոցները գրել են այն մասին, որ Ծառուկյանը ցանկացել է լքել Հայաստանը, սակայն չի կարողացել։ Ծառուկյանի խոսնակ Իվետա Տոնոյանը, սակայն, պարզաբանել է, որ օդանավակայանի անձնագրային անցակետում Գագիկ Ծառուկյանին ասել են, որ ինչ-որ բան պետք է ճշտեն, ինչին ի պատասխան  Ծառուկյանը պատասխանել է, որ որևէ բան ճշտել պետք չէ, և եթե դա պետք է այլ մեկնաբանության տեղիք տա, ապա ինքը հրաժարվում է ուղևորությունից և վերադառնում է տուն։

Դրանից հետո միայն Դատախազությունը հայտնել է, որ Ծառուկյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշում է կայացվել, ու այսօր, փաստորեն, նա կանչվել է Քննչական կոմիտե։

Ծառուկյանի պաշտպանը պնդում է․ նրան մեղադրանք ներկայացնելուց առաջ պետք էր ստանալ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնությունը, քանի որ նա դեռևս պատգամավորի թեկնածուի կարգավիճակ ունի, իսկ պատգամավորի թեկնածուի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն ԿԸՀ-ի համաձայնությամբ։

ԿԸՀ  նախագահ Վահագն Հովակիմյանը այսօր, պատասխանելով լրագրողների հարցին, ասաց, որ պատգամավորի թեկնածուն իր կարգավիճակը պահպանում է մինչև մանդատների բաշխումը, սակայն միևնույն ժամանակ դիտարկեց, որ, ըստ մամուլում առկա տեղեկատվության, Ծառուկյանին վերագրվում է արարք, որը, ըստ վարույթի, կատարվել է մինչև նրա՝ պատգամավորի թեկնածու եղած ժամանակահատվածը։

Factor TV-ն փորձել է պարզել պատգամավորի թեկնածուն  անձեռնմխելության ինչ երաշխքներ ունի օրենքով, արդյոք այն տարածվում է նաև մինչև թեկնածու լինելը կատարված ենթադրյալ արարքների նկատմամբ, մինչև որ փուլն է գործում այդ երաշխիքը և արդյոք պետք է հաղթահարվեր նրա անձեռնմխելությունը։

Այսպես՝

Ընտրական օրենսգրքի 15-րդ գլխով սահմանվում են պատգամավորի թեկնածուի կարգավիճակին վերաբերող հարաբերությունները։

Մասնավորապես՝ այս գլխում ներառված  90-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ 

5. Պատգամավորի թեկնածուի՝ մինչև պատգամավորի լիազորություններն ստանձնելն ընտրված պատգամավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնությամբ: Առանց Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համաձայնության՝ նա չի կարող զրկվել ազատությունից, բացառությամբ, երբ նա բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո: Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը նշված հարցի վերաբերյալ որոշում ընդունում է հանձնաժողովի անդամների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 2/3-ով: Սույն մասով սահմանված դրույթը չի տարածվում մինչև թեկնածու գրանցվելը ձերբակալված կամ կալանավորված քաղաքացիների, ինչպես նաև ձերբակալված անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու և նշված անձանց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու դեպքերի վրա:

Այսինքն՝ պատգամավորի թեկնածուի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու  բոլոր դեպքերում պետք է նախապես դիմել ԿԸՀ-ին՝ համաձայնություն ստանալու հարցում, իսկ ինչ վերաբերում է նրան ազատությունից զրկելուն, ապա ընդհանուր կանոնն այն է, որ այս դեպքում ևս պետք է ունենալ ԿԸՀ-ի համաձայնությունը։ Այս  կանոնից բացառություն է կազմում միայն այն  իրավիճակը, երբ պատգամավորը բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո։

Արդյոք Գագիկ Ծառուկյանը  ընտրություններից հետո շարունակում է համարվել պատգամավորի թեկնածու

Այս հարցը կարգավորվում է ընտրական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածով։ Հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ 

1. Պատգամավորի թեկնածուն իր կարգավիճակը ձեռք է բերում ընտրություններին մասնակցող կուսակցության (կուսակցությունների դաշինքի) ընտրական ցուցակի գրանցման պահից: Սույն  օրենսգրքով սահմանված իրավունքները և պարտականությունները պատգամավորի թեկնածուի վրա տարածվում են մինչև Ազգային ժողով ընտրվելու մասին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշման վիճարկման համար սահմանված ժամկետի ավարտը, իսկ այդ որոշման վիճարկման դեպքում` մինչև Սահմանադրական դատարանի որոշում ընդունելը: 

Ինչպես հայտնի է, ԿԸՀ-ն դեռևս վերահաշվարկներ է կատարում, այսինքն՝ Ազգային ժողովը չի ընտրվել, մանդատներ չեն բաշխվել, ինչից հետևում է, որ պատգամավորի թեկնածուները շարունակում են պահպանել իրենց թեկնածուի կարգավիճակը։

Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ հետապնդումը հարուցվել է երեկ՝ ավելի վաղ նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանաներում, և ԿԸՀ-ի նորմերի վերլուծությունից կարելի է հանգել հետևության, որ Ծառուկյանի նկատմամբ հետապնդում հարուցելուց առաջ անհրաժեշտ էր դիմել ԿԸՀ և ստանալ համաձայնություն, ինչը չի արվել։

Ինչ է ակնարկում Վահագն Հովակիմյանը

ԿԸՀ նախագահ Վահագն Հովակիմյանն այսօր, խոսելով Ծառուկյանի մասին, լրագրողներին հորդորել է նրա անձեռնմխելությանն առնչվող հարցով դիմել Դատախազությանը, բայց միևնույն ժամանակ դիտարկել է, որ նրան վերագրվող արարքը վերաբերում է մինչև թեկնածու եղած ժամանակահատվածին։ Սա կարող է հնչել որպես ակնարկ այն մասին, որ մինչև թեկնածու եղած արարքների նկատմամբ պատգամավորի թեկնածուի անձեռնմխելիությունը չի տարածվում։ Մինչդեռ Ընտրական օրենսգրքի կարգավորումներից նման եզրահանգման գալ հնարավոր չէ, քանի որ Ընտրական օրենսգիրքը նման ուղիղ կարգավորում չունի, ավելին՝ Ընտրական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 5-րդ մասի կարգավորումից բխում է, որ պատգամավորի թեկնածուի կարգավիճակը պահպանելու ամբողջ ժամանակահատվածում անձեռնմխելի է՝ անկախ այն հանգամանքից, թե նրան ինչ  բնույթի արարք է մեղսագրվում։ Այս կարգավորման տեսանկյունից էական է պատգամավորի թեկնածու լինելու ժամանակահատվածը, այլ ոչ թե վերագրվող արարքի բնույթը։

Համակարգային վերլուծության ենթարկելով անձեռնմխելիության ինստիտուտի վերաբերյալ կարգավորումները՝ կարելի է հատուկ կարգավիճակ ունեցող անձանց անձեռնմխելիության երկու տեսակ առանձնացնել՝ գործառութային և ընդհանուր։ Ընդհանուր անձեռնմխելության դեպքում հատուկ կարգավիճակ ունեցող անձն անձեռնմխելի է՝ անկախ այն հանգամանքից, թե նրան ինչ բնույթի, երբ կատարված արարք է վերագրվում։ Գործառութային անձեռնմխելիության դեպքում  հատուկ կարգավիճակ ունեցող անձը անձեռնմխելի է միայն լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ։

Օրինակ՝ ՀՀ Սահմանադրության 164-րդ հոդվսածով սահմանվում է, որ իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ Սահմանադրական դատարանի դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Սահմանադրական դատարանի համաձայնությամբ, իսկ այլ դատավորների նկատմամբ՝ ԲԴԽ-ի համաձայնությամբ։

Այսինքն՝ նորմի ձևակերպումից ակնհայտ է դառնում, որ ՍԴ դատավորի և մյուս դատավորների  նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելիս ՍԴ-ի և ԲԴԽ-ի համաձայնությունը անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ նրանց վերագրվող արարքը կապված է նրանց դատավորի կարգավիճակից բխող լիազորությունների հետ։

Այսպես՝ դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելիս, եթե նա ոչ դատավորի կարգավիճակով պայմանավորված ծեծկռտուքի մասնակից է եղել,  ԲԴԽ-ի համաձայնությունն անհրաժեշտ չէ՛։ Սակայն եթե դատավորն ակնհայտ անարդար դատական ակտ է կայացրել, ապա նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելիս անհրաժեշտ է նախ ստանալ ԲԴԽ-ի համաձայնությունը, քանի որ ակնհայտ անարդար դատական ակտ կայացնելը կապված է նրա դատավորի լիազորությունների հետ։

Մինչդեռ պատգամավորի թեկնածուի դեպքում առկա չէ կարգավորում այն մասին, որ պատգամավորի թեկնածուին վերագրվող արարքը պետք է կապված լինի նրա թեկնածու լինելու կարգավիճակի հետ։ Ուստի՝ անկախ այն հանգամանքից, որ Ծառուկյանին վերագրվող արարքը կապված է հարկային ենթադրյալ չարաշահումների հետ, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելուց առաջ անհրաժեշտ էր ստանալ ԿԸՀ-ի համաձայնությունը։

Դատախազությանը խնդրել ենք պարզաբանել, թե ի՞նչ իրավական հիմնավորմամբ է Ծառուկյանի նկատմամբ առանց ԿԸՀ-ի համաձայնության հետապնդում հարուցվել, ինչին բանավոր չեն պատասխանել, գրավոր հարցում ենք ուղարկել։

Ինչ հետևանք կարող է առաջացնել անձեռնմխելիություն ունեցող անձի նկատամամբ հետապնդում հարուցելն առանց այն հաղթահարելու

Նշենք, որ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածով սահմանվում են քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքներ, որոնց մեջ նշվում է նաև անձեռնմխելիությունը հաղթահարված չլինելը։ Մասնավորապես՝  օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի համաձայն՝

1․ Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`

(…)

6.իրավասու մարմինը պատշաճ իրավական ընթացակարգի արդյունքում ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին չի զրկել անձեռնմխելիությունից:

Այսինքն՝ եթ հաստատվի այն հանգամանքը, որ Գագիկ Ծառուկյանի անձեռնմխելիությունը պետք է հաղթահարվեր, բայց չի արվել նախքան նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելը, սա անվերապահ հիմք կլինի նրա նկատմամբ քրեական  հետապնդումը դադարեցնելու։

Ընդ որում՝ տվյալ դեպքում սա ռեաբիլիտացնող հիմք է, որի դեպքում արդարացված անձը նաև կարող է պետությունից փոխհատուցում պահանջել։

Արաքս Մամուլյան

Հիշեցնենք, որ երեկ Հանրային հեռուստաընկերության ուղիղ եթերում կազմակերպված առաջին դեմքերի բանավեճի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը ընդդիմության առաջնորդներին կոչ է արել դիմել ԿԸՀ՝ այս հարցով, ու Արամ Սարգսյանի կուսակցությունը, փաստորեն, դիմում է։ 

Ո՞ր դեպքում կարելի է կուսակցության գրանցումը ուժը կորցրած ճանաչել և ինչ ընթացակարգով

Կուսակցությունը կամ  կուսակցությունների դաշինքի ընտրական ցուցակի գրանցումն ուժը կորցրած ճանաչելու գործընթացը կարգավորվում է «ՀՀ ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքով։

Մասնավորապես՝ օրենքի 88-րդ հոդվածի համաձայն՝

1. Կուսակցության (կուսակցությունների դաշինքի) ընտրական ցուցակի գրանցումը Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշմամբ ուժը կորցրած է ճանաչվում, եթե`

1) ներկայացվել է դիմում ինքնաբացարկի մասին.

2) կուսակցությունը լուծարվել է.

3) կուսակցության գործունեությունը կասեցվել կամ արգելվել է.

4) կուսակցությունների դաշինքում ընդգրկված կուսակցությունների թիվը նվազել է երկուսից.

88-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ 

2. Կուսակցության (կուսակցությունների դաշինքի) ընտրական ցուցակի գրանցումը դատական ակտի հիման վրա ուժը կորցրած է ճանաչվում սույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 8-րդ մասով կամ 26-րդ հոդվածի 1-ին մասով կամ 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված դեպքերում:

Այսինքն՝ կուսակցությունների  կամ կուսակցությունների դաշինքի ընտրական ցուցակի գրանցումը միայն դատական ակտի հիման վրա կարող է ուժը կորցրած ճանաչվել։

Ընտրական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածով սահմանվում են նախընտրական քարոզչության սկզբունքները։

19-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն՝

8. Եթե առկա է նախընտրական քարոզչության սահմանված կարգի այնպիսի խախտում, որը կրում է շարունակական բնույթ, և թույլ տրված խախտումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ընտրությունների արդյունքների վրա, կամ թույլ տրված խախտման հետևանքները հնարավոր չէ վերացնել, և թույլ տրված խախտումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ընտրությունների արդյունքների վրա, ապա թեկնածուին, ընտրություններին մասնակցող կուսակցության ընտրական ցուցակը գրանցած ընտրական հանձնաժողովը դիմում է դատարան` թեկնածուի, ընտրություններին մասնակցող կուսակցության ընտրական ցուցակի գրանցումն ուժը կորցրած ճանաչելու համար: Դատարանը թեկնածուի, ընտրություններին մասնակցող կուսակցության ընտրական ցուցակի գրանցումն ուժը կորցրած կարող է ճանաչել, եթե հանգում է այն եզրակացության, որ խախտումը կատարվել կամ ուղղորդվել է թեկնածուի կամ ընտրություններին մասնակցող կուսակցության կողմից: 

Օրենքի 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասով էլ սահմանվում է․ 

5. Եթե նախընտրական քարոզչության համար սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված ուղղություններով ծախսված գումարի և սույն հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով սահմանված՝ պետական բյուջե վճարվող տուգանքի գումարի չափի և նախընտրական հիմնադրամի` սույն օրենսգրքով սահմանված առավելագույն չափի տարբերությունը գերազանցում է նախընտրական հիմնադրամի` սույն օրենսգրքով սահմանված առավելագույն չափի 20 տոկոսը, ապա Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի դիմումի հիման վրա դատարանն ուժը կորցրած է ճանաչում թեկնածուի, ընտրություններին մասնակցող կուսակցության (կուսակցությունների դաշինքի) ընտրական ցուցակի գրանցումը: 

Սակայն, ամենայն հավանականությամբ, տվյալ դեպքում գործ ունենք 19-րդ հոդվածի 8-րդ մասի ենթադրյալ խախտման հիմքով «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի ցուցակի գրանցումն ուժը կորցրած ճանաչելու դիմումի մասին։

Դիմում ստանալու դեպքում ԿԸՀ-ն պետք է նիստ անցկացնի, և եթե որոշում է դիմել դատարան, ապա գործը քննում է Վարչական դատարանը։

Վարչական դատավարության օրեսգրքի 211-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Վարչական դատարանը գործի քննության արդյունքում դատական ակտ է կայացնում, համաձայն որի՝ թեկնածուին կամ կուսակցության ընտրական ցուցակը, կուսակցության ընտրական ցուցակներում ընդգրկված թեկնածուին ճանաչում է գրանցված կամ համապատասխան գրանցումը ճանաչում է ուժը կորցրած կամ անվավեր:

Վարչական դատավարության օրենսգրքի 209-րդ հոդվածի 8-րդ մասով սահմանվում է․ 

8. Թեկնածուներին, կուսակցությունների ընտրական ցուցակները գրանցելու, չգրանցելու, գրանցումն ուժ կորցրած կամ անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ հայցադիմումները վարչական դատարանը քննում և լուծում է հայցադիմումն ստանալուց հետո` 5 օրվա ընթացքում, բայց ոչ ուշ, քան քվեարկության նախորդ օրը։

Այսինքն՝  դիմում ստանալու դեպքում Վարչական դատարանը ամենուշը վաղը՝ հունիսի 6-ին, այս հարցով պետք է որոշում կայացնի, քանի որ ընտրությունները հունիսի 7-ին են։

Վարչական դատավարության օրենսգրքի 208-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանվում է նաև, որ այս հարցը Վարչական դատարանը քննում է կոլեգիալ՝ 5 դատավորի կազմով։

Վարչական դատարանի 4 դատավոր անցնում է քրեական վարույթով

Վարչական դատարանը, ընդհանուր առմամբ, 24 դատավորի կազմով է գործում։ Նրանցից մեկն այս պահին մայրության արձակուրդի մեջ է։ Մյուս 23 դատավորից առնվազն 4-ն անցնում են քրեական վարույթով։ Factor TV-ի տեղեկություններով՝ դատավորներ Մհեր Պետրոսյանի, Արգիշտի Ղազարյանի և Լուսինե Բոյաջյանի անունները շոշափվում են փաստաբան Արմեն Օհայանին առնչվող կաշառքի գործով, սակայն այս երեք դատավորները չունեն մեղադրյալի կարգավիճակ։ Նրանց աշխատասենյակներում ամիսներ առաջ իրավապահները խուզարկություններ են իրականցրել, ու չնայած այն հանգամանքին, որ Արմեն Օհանյանի գործը՝ դատական իշխանության ներկայացուցիչներին կաշառք ստանալու հարցում օժանդակելու դրվագով այժմ ուղարկվել է դատարան՝ գործում դատավորները որպես մեղադրյալ չեն ներգրավվել։

Մյուս դատավորը Անի Հարությունյանն է։ Այս դատավորը մեղադրալ է Հակակոռուպցիոն դատարանում քննվող գործով։ Չնայած մեղադրանքի առկայությանը՝ Բարձրագույն դատական խորհուրդը նրա լիազորությունները չի կասեցրել ու շարունակում է պաշտոնավարել։

Հարց է առաջանում․ արդյոք քրեական վարույթների առկայությունը կասկածի տակ չի դնի այս դատավորների անաչառությունը, եթե ստացվի այնպես, որ ԿԸՀ-ն որոշի դիմել Վարչական դատարան և կոլեգիալ կազմում ընդգրկվեն նաև նրանք։

Արաքս Մամուլյան

Կառավարության նիստից հետո ճեպազրույցի ընթացքում լրագրողներից մեկը հարց տվեց Փաշինյանին դատավոր Մնացական Մարտիրոսյանի պաշտոնավարման վերաբերյալ։ Տարիներ առաջ ընդդիմադիր Նիկոլ Փաշինյանը, խոսելով դատավոր Մնացական Մարտիրոսյանի մասին, նրան որակել էր որպես «տխրահռչակ»։

«Ես այնտեղ դատավոր չեմ տեսնում, Սերժն է նստած»,- ասել էր երբեմնի ընդդիմադիր Փաշինյանը։

«Արդյո՞ք հիմա Մարտիրոսյանի տեղում Նիկոլ Փաշինյանն է նստած»՝ վարչապետին հարց ուղղեց լրագրողը, ինչին ի պատասխան Փաշինյանը, այսպես ասած, մեղքը բարդեց Սահմանադրության վրա։

«Ես ինքս եմ դատական համակարգի հետ կապված լրջագույն պրոբլեմների մասին խոսում, բայց Հայաստանի Հանրապետության գործող Սահմանադրությամբ դատավորներն ունեն գործունեության երաշխիքներ և դատավորը ցմահ պաշտոն է Հայաստանի Հանրապետությունում։ Այդ է պատճառը նաև, որ հիմա, ես համոզված եմ, նոր Սահմանադրության մեջ պետք է լինի անցումային դրույթ, համաձայն որի՝ ՀՀ-ում գործող բոլոր դատավորները պետք է ստանան դատավորի պաշտոնակատարի կարգավիճակ, շարունակեն գործել և վերանշանակվեն միայն բարեվարքության համապարփակ ստուգումներ անցնելուց հետո»,- հայտարարեց Նիկոլ Փաշինյանը։

Դատավորների բարեվարքության թեման շոշափվում է Փաշինյանի իշխանության առաջին իսկ օրերին։ Այն ժամանակ, երբ արդարադատության նախարարը Ռուստամ Բադասյանն էր, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նրան հրավիրել էր հարցազրույցի ու հետաքրքրվել,  թե ի՞նչ պետք է անել անբարեվարք անձանց մուտքը դատական համակարգ թույլ չտալու, ինչպես նաև, այսպես ասած, վատ դատավորներից դատական համակարգը մաքրելու համար։ Ռուստամ Բադասյանը պարզաբանել էր, որ դատական համակարգում միայն բարեվարք անձանց մուտքը թույլ տալու համար արդեն իսկ ստեղծվել են գործիքակազմեր, իսկ ինչ վերաբերում է «վատ դատավորներին» համակարգից հեռացնելուն, ապա գործող Սահմանադրությունը պետք է փոխվի, որպեսզի հնարավոր լինի դատավորների նկատմամբ վեթինգ իրականացնել։

Այժմ, փաստորեն, երբ նոր Սահմանադրություն ընդունելու հնարավորություն է ստեղծվել, իշխանությունները, ցանկանում են իրականացնել այն փոփոխությունները, որոնց առկայության դեպքում, ըստ նրանց, կարող են հանրապետության բոլոր դատավորներին պաշտոնակատարի կարգավիճակ տալ՝ մինչև համապարփակ բարեվարքություն անցնելը, և միայն այն բանից հետո, երբ բարեհաջող կերպով կանցնեն բարեվարքությունը, կվերանշանակվեն։

Ինչո՞ւ է դատավորների անկախությունը Սահմանադրությամբ, այսինքն՝ երկրի մայր օրենքով երաշխավորված, ի՞նչ նպատակ են հետապնդում այս փոփոխությունները, արդյոք այս գործընթացները չեն վտանգի դատավորների անկախությանը և արդյոք իրավաչափ է դատավորների սահմանադրական երաշխիքների, թեպետ և ժամանակավորապես վերացումը նոր Սահմանադրությամբ։ Արդյոք այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունն ընդունվում է հանրաքվեով, այսինքն՝ ժողովրդի կամքի արտահայտմամբ, նշանակում է, որ Սահմանադրական խորհուրդը կարող է Սահմանադրության տեքստում գրել ցանկացած կարգավորում։ Փորձել ենք ստանալ այս հարցերի պատասխանները։

Դատավորների անկախության երաշխիքները գործող Սամանադրությամբ

Դատական իշխանության և դատավորի անկախությունը ժողովրդավարական հասարակության հիմքերից են, անհրաժեշտ պահանջ՝ իրավունքի գերակայությունն ապահովելու և արդար դատաքննության երաշխիքի համար:

Այս անկախությանը հասնելու համար է, որ ժողովրդավարության ձգտող պետությունները իրենց Սահմանադրության մեջ և օրենքներում սահմանում են սկզբունքներ ու կարգավորումներ, որոնք միտված են դատական իշխանության ամրապնդմանը, գործադիր և օրենսդիր իշխանություններից դատական իշխանության անկախության երաշխավորմանը, դատավորի ինքնուրույնությունն ապահովելուն ու նրան ցանկացած ոչ իրավաչափ ազդեցությունից զերծ պահելուն:

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությումբ ևս  երաշխավորվում է դատավորների անկախությունը։

Մասնավորապես՝ գործող Սահմանադրության համաձայն՝ 

• Արդարադատություն իրականացնելիս դատավորն անկախ է, անաչառ և գործում է միայն Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան:
• Դատավորը չի կարող պատասխանատվության ենթարկվել արդարադատություն իրականացնելիս հայտնած կարծիքի կամ կայացրած դատական ակտի համար, բացառությամբ երբ առկա են հանցագործության կամ կարգապահական խախտման հատկանիշներ:
• Իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ Սահմանադրական դատարանի դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Սահմանադրական դատարանի համաձայնությամբ: Սահմանադրական դատարանի դատավորն իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ առանց Սահմանադրական դատարանի համաձայնության չի կարող զրկվել ազատությունից, բացառությամբ երբ նա բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո: 
• Իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն Բարձրագույն դատական խորհրդի համաձայնությամբ: Դատավորն իր լիազորությունների իրականացման կապակցությամբ առանց Բարձրագույն դատական խորհրդի համաձայնության չի կարող զրկվել ազատությունից, բացառությամբ երբ նա բռնվել է հանցանք կատարելու պահին կամ անմիջապես դրանից հետո:
• Դատավորի լիազորությունները դադարում են լիազորությունների ժամկետն ավարտվելու, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունը կորցնելու կամ այլ պետության քաղաքացիություն ձեռք բերելու, նրա նկատմամբ կայացված մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու կամ քրեական հետապնդումը ոչ արդարացնող հիմքով դադարեցնելու, նրան անգործունակ, անհայտ բացակայող կամ մահացած ճանաչելու վերաբերյալ դատարանի վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու, նրա հրաժարականի, մահվան դեպքերում:
• Սահմանադրական դատարանի դատավորի լիազորությունները` Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ, իսկ դատավորի լիազորությունները` Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշմամբ, դադարեցվում են անհամատեղելիության պահանջները խախտելու, քաղաքական գործունեությամբ զբաղվելու, առողջական վիճակի պատճառով պաշտոնավարման անհնարինության, էական կարգապահական խախտում կատարելու դեպքերում:
• Դատավորի համար սահմանվում է նրա բարձր կարգավիճակին և պատասխանատվությանը համապատասխանող վարձատրություն: Դատավորի վարձատրության չափը սահմանվում է օրենքով:

Սրանք կարգավորումներ են, որոնք նպատակ ունեն դատավորին պաշտպանելու իրավապահների, իշխանության մյուս ճյուղերի հնարավոր ոտնձգություններից։

Սահմանադրությամբ նաև նախատեսված են դատավորների համար այնպիսի սահմանափակումներ, որոնց նպատակը դատավորների ներքին անկախությունն ու անաչառությունն ապահովելն է, ոչ միայն անաչառ լինելը, այլ նաև հասարակության աչքում այդպիսին երևալը։

Օրինակ՝ 

• Դատավորը չի կարող զբաղեցնել իր կարգավիճակով չպայմանավորված պաշտոն պետական կամ տեղական ինքնակառավարման այլ մարմիններում, որևէ պաշտոն` առևտրային կազմակերպություններում, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, կատարել վճարովի այլ աշխատանք, բացի գիտական, կրթական և ստեղծագործական աշխատանքից: Սահմանադրական դատարանի մասին օրենքով և Դատական օրենսգրքով կարող են սահմանվել անհամատեղելիության լրացուցիչ պահանջներ:
• Դատավորը չի կարող զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ:

Դատավորի անկախության հիմնարար արժեքը երաշխավորող սահմանադրաիրավական դրույթների հիմքում ընկած են մի շարք միջազգային փաստաթղթեր։ Վճռաբեկ դատարանն այդ փաստաթղթերի համալիր վերլուծության արդյունքում առանձնացրել է դատավորի կարգավիճակի առնչությամբ հետևյալ հիմնադրույթները`

• դատավորի կարգավիճակը պետք է լինի այնպիսին, որ լիարժեք երաշխավորվի նրա իրավասությունը, անկախությունը և անաչառությունը, նպաստի նրա նկատմամբ հանրության վստահության ձևավորմանը,
• դատավորի կարգավիճակին առնչվող դրույթները պետք է ամրագրված լինեն տվյալ երկրի Սահմանադրությամբ կամ նվազագույնը`օրենքներով,
• պետությունները պարտավոր են դատարանի անկախության սկզբունքի ապահովման համար նախատեսել երաշխիքների գործուն համակարգ, որը պետք է պայմաններ ստեղծի, որպեսզի դատարաններն իրենց հանձնված գործերը քննեն անաչառ, փաստերի հիման վրա և օրենքին համապատասխան, առանց որեւէ սահմանափակման`ամեն կերպ բացառելով որևէ ոչ իրավաչափ ազդեցության, հարկադրանքի, սպառնալիքի, ուղղակի կամ անուղղակի ճնշման կամ միջամտության հնարավորություն` անկախ այն բանից, թե ում կողմից և ինչ պատճառով է դա կատարվում,
• դատավորների կարգավիճակի, նրանց նշանակման կամ լիազորությունների դադարեցման հարցեր քննարկող ցանկացած մարմին պետք է օժտված լինի անհրաժեշտ անկախությամբ, իսկ դրա կազմում պետք է ապահովված լինի դատավորների առնվազն 50 տոկոս մասնակցություն,
• յուրաքանչյուր դատավոր, որը գտնում է, որ լիազորություններն իրականացնելիս խախտվել են իր իրավունքները, պետք է ունենա այդպիսի անկախ մարմնի դիմելու հնարավորություն,
• դատավորի պատասխանատվության համար համաձայնություն տվող կառույցներում պետք է ապահովվի կազմի առնվազն 50 տոկոս մրցութային հիմունքներով ընտրված դատավորների մասնակցություն,
• անօրինական դատական ակտի կամ դատավորի վարքագծի հետեւանքով պատճառված վնասը պետք է հատուցվի պետության կողմից։

Այսինքն՝ պետությունները պարտավոր են սահմանադրությունների և օրենքների մակարդակում ստեղծել երաշխիքներ, որպեսզի դատավորները զերծ մնան ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին, այսինքն՝ իրենց իսկ համակարգի ներսում ենթադրյալ ճնշումներից ու այլ ազդեցություններից։

Դատավորների համար սահմանված այս բարձր երաշխիքները նրանց տրված անձնական առավելություն չեն, այլ պայմանավորված են նրանց կատարած առաքելությամբ՝ արդարադատության իրականացմամբ։  Ուստի՝ հարց է առաջանում․ արդյոք կարելի՞ է նման նպատակի համար սահմանված երաշխիքներից ինչ-որ պահի հրաժարվել, երկրի բոլոր դատավորներին պահել կախյալ վիճակում։

Սահմանադրագետ Ալեքսանդր Հարությունյանը Factor TV-ի հետ զրույցում մատնանշում է այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունն ու օրենքները, որոնցով նշանակվել են ներկայում գործող դատավորները, անցել են բոլոր  իրավական ընթացակարգերով, ընդհուպ՝ Վենետիկի հանձնաժողովով և միայն դրանից հետո է, որ այսօր գործող դատավորները Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան, այսինքն՝ լեգիտիմ ընթացակարգով դարձել են դատավոր։

Հարությունյանը հիշեցնում է, որ Սահմանադրությունը և օրենքները երաշխավորում են դատավորների անփոփոխելիությունն ու անկախությունը, բայց այդ նույն Սահմանադրությունն ու օրենքները չեն երաշխավորում դատավորի անպատժելիությունը, այնպես չէ, որ դատավորն այսօր օրենք է խախտում ու անպատժելի է մնում։

«Ոչ մեկի հակաօրինական գործունեություն չի երաշխավորվում, ընդհակառակը՝ երաշխավորվում է դատավորների անփոփոխելիությունն ու անկախությունը, որպեսզի դատական համակարգը լինի անկախ ու կարողանա իր գործառույթներն իրականացնել պետության և իշխանությունների տարանջատման համակարգում զսպումների ու հակակշիռների մեխանիզմի լույսի ներքո, իսկ այս  փոփոխության հետևանքով մի շարք երաշխիքներ ջարդվում են, ստեղծվում է շատ վտանգավոր նախադեպ։ Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր իշխանություն կարող է նման կերպ վարվել դատական իշխանության հետ՝ փոխարինելով դատական իշխանությունը իրեն ավելի հլուհնազանդ մարդկանցով։ Այսպիսով  օրինականացնում են դատարանների հանդեպ քաղաքական իշխանության դոմինացիան»,- ասում է Ալեքսանդր Հարությունյանը։

Ո՞վ է ստուգելու դատավորների բարեվարքությունը

Իսկ ո՞վ է ստուգելու դատավորների բարեվարքությունը, ի՞նչ չափանիշներով է ձևավորվելու այդ մարմինը և ի՞նչ չափանիշներով է ստուգվելու․ Ալեքսանդր Հարությունյանը նաև այս հարցերն է բարձրացնում ու կարծիք հայտնում, որ այստեղ դաշտ է ստեղծվում դատավորներին տոտալ ենթակայության մեջ պահելու համար:

«Ես ինքնին բարեվարքության կոնցեպտին դեմ չեմ, բայց բարեվարքությունը չափելի կատեգորիա չէ և, ելնելով մեր իրավաքաղաքական տրադիցիայից, մենք, վստահաբար, կարող ենք ասել, որ հիմքում դրվելու է օրվա քաղաքական իշխանության սուբյեկտիվ մոտեցումը բարեվարքությանը»,- կարծում է Ալեքասանդր Հարությունյանը։

Սահմանադրական բարեփոխումների խորհուրդը լռում է, չի հրապարակվում, թե, ի վերջո, Նիկոլ Փաշինյանի մոտեցումը ինչ դրսևորում է ստացել նոր Սահմանադրության տեքստում։ Արդարադատության նախարարությունը դեռևս չի հրապարակել նոր Սահմանադրության տեքստը։

Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ Կարեն Թումանյանը ևս լռում է։ Նա Սահմանադրական փոփոխությունների խորհրդի անդամ է։ ԲԴԽ-ն, ըստ Սահմանադրության, նաև դատավորների անկախությունը երաշխավորող մարմինն է։ Թումանյանից փորձեցինք պարզաբանումներ ստանալ ինչպես Սահմանադրության՝ դատավորներին առնվող կարգավորումների մասին, այնպես էլ այն մասին, թե արդյոք Փաշինյանի հայտարարությունների ամրագրումը Սահմանադրության մեջ չի վտանգում դատավորների անկախությունը։

Հարցին՝ քննարկում կա՞ Սահմանադրության անցումային դրույթներով դատավորներին ժամանակավոր պաշտոնակատարի կարգավիճակ տալու վերաբերյալ, Կարեն Թումանյանն ասաց, որ խորհրդում քննարկված հարցերը հրապարակում է խորհուրդը։

Մեր հարցին՝ որպես ԲԴԽ անդամ և դատավորների անկախությունը երաշխավորող մարմնի ներկայացուցիչ Կարեն Թումանյանն ի՞նչ դիրքորոշում ունի, արդյո՞ք նման կարգավորումը չի վտանգում դատավորների անկախությունը, Թումանյանն ասաց, թե Սահմանադրությունը հանրաքվեով է ընդունվում և դրանում ցանկացած նշում հանրային կարծիքի դրսևորում է։

«Հանրաքվեի ժամանակ դիրքորոշումն արտահայտում է հանրությունը։ Ի վերջո, Սահմանադրությունը պայմանագիր է պետության ու հասարակության միջև։ Եթե հասարակությունն այդ դիրքորոշումը կընդունի, ուրեմն Սահմանադրությունը կընդունվի»,- ասաց Թումանյանը։

Դիտարկմանը, որ սահմանադրությունները որոշակի իրավական տրամաբանությամբ են գրվում, այլ ոչ թե որևէ մեկի ցանկությունն են արտացոլում և հարցին՝ արդյոք Թումանյանի կարծիքով Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթները ևս կարող են փոխվել, եթե հանրությունն այդպես է ուզում,  Թումանյանն ասաց, որ եթե որևէ քննարկման վերաբերյալ մանրամասներ ենք ցանկանում իմանալ, դիմենք Խորհրդին։ Ինչ վերաբերում է իր՝ որպես դատավորների անկախությունը երաշխավորող մարմնի ներկայացուցչի դիրքորոշմանը, Թումանյանն ասաց, որ ինքն ի պաշտոնե Սահմանադրական խորհրդում ներկայացնում է դատարանի և դատական իշխանության շահերից բխող դիրքորոշումներ, իսկ թե ինչ վերջնական տեսք կունենա ժողովրդի քվեարկությանը հանձնված Սահմանադրության տեքստը, աժմ ասել չի կարող։

Արդյոք այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունը հանրաքվեի միջոցով է ընդունվում, նշանակում է, որ խորհուրդը կարող է ցանկացած դրույթ նախատեսել դրանում։

Ալեքսանդր Հարությունյանը նշում է, որ ժողովրդավարական հասարակության մեջ, բնականաբար, իշխանությունը բխում է ժողովրդից: Բայց այստեղ հետևյալ հարցին է  պետք անդրադառնալ․ արդյո՞ք ժողովուրդը կոմպետենտ է բոլոր հարցերում։

«Ի վերջո, ժողովրդավարությունը դա ոչ թե մեծամասնության կամարտահայտության ամեն գնով դոմինանցիան է, այլ փոքրամասնության շահերի պաշտպանությունը: Ենթադրենք՝ ժողովուրդը գտնում է, որ դատարանները պետք է փոխվեն ու գնում հանրաքվեի ասում է՝ դա պետք է փոխվի: Արդյո՞ք ժողովուրդը ևս սուբյեկտիվ չէ, քանի որ միջին վիճակագրական քաղաքացին արդարության և արդարադատության իրականացման տարբերությունը այնքան էլ չի ընկալում»,- դիտարկում է Հարությունյանը։ Նրա խոսքով՝ քաղաքացին, որը դատական որևէ գործի շրջանակներում պարտվել է, կարող է չարանալ դատական ակտը կայացրած դատավորի նկատմամբ և դժգոհ լինել արդարադատությունից, ըստ այդմ՝ դատավորի և արդարադատության նկատմամբ սուբյեկտիվ վերաբերմունք ձևավորելով։

Հարությունյանը նաև կարծում է, որ նման  տոտալ փոփոխությունները կիրառելի են հեղափոխության ընթացքում, այդ ժամանակ, երբ դու ամբողջությամբ  համակարգը փոխում ես ու լրիվ փոխում ես պետության և քաղաքացու միջև սոցիալական պայմանագիրը, բայց եթե այդ համատարած փոփոխությունները  2018 թվականին չեն եղել, իշխանությունները չեն կարող ութ տարի հետո նման կերպ փորձել իշխանություն հաստատել դատարանների հանդեպ։

Ինչու է Փաշինյանը ցանկանում վեթինգի ենթարկել նաև իր օրոք նշանակված դատավորներին

Փաշինյանի հայտարարությունից կարելի է եզրակացնել, որ նա ցանկանում է ժամանակավոր պաշտոնակատարի կարգավիճակ տալ նաև այն դատավորներին, որոնք իր օրոք են նշանակվել։ Մինչդեռ հենց Փաշինյանի իշխանության օրոք աստիճանաբար ուժի մեջ են մտել դեռևս նախկին իշխանությունների ռազմավարություններով նախատեսված այնպիսի փոփոխություններ, որոնց նպատակը կոռուպցիայից զերծ պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ դատավորներ ընտրելն է։

Բարձրագույն դատական խորհրդի նախկին նախագահ Կարեն Անդրեասյանը 2024-ի տարեվերջին հրաժարականի դիմում ներկայացնելուց առաջ հայտարարել է, որ վեթինգը  80%-ով իրականացված է։ Նա պարզաբանել էր, որ 2024-ին գործող  309 դատավորներից 200-ը նշանակվել են 2018 թվականի հեղափոխությունից հետո, նրանք բոլորն անցնել են բարեվարքության ստուգում, իսկ 2018-2023-ին համակարգից տարբեր պատճառներով հեռացվել է 97 դատավոր։

Եթե վեթինգն իրականացված է, ապա անհասկանալի է, թե ինչո՞ւ են իշխանությունները ցանկանում ստուգել նաև այն դատավորների բարեվարքությունը,  որոնց իրենք են նշանակել։

Ներկայում Հայաստանում գործում է 321 դատավոր։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովից Factor TV-ի հարցին ի պատասխան հայտնել են, որ կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի գործունեությունից ի վեր ստուգվել է 374 դատավորի բարեվարքություն։ Բարեվարքություն անցած դատավորների թիվն ավելի մեծ է, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված այն հանգամքնով, որ դատավորների մի մասը տարբեր պատճառներով դադարել է աշխատել։

Իսկ արդյոք բարեվարքության ստուգման ընթացակարգով անցած դատավորներն իրոք բարեվարք են։ Այդ հարցի պատասխանը կարող եք գտնել՝ ընթերցելով Factor TV-ի՝ «Ովքեր են դատում․ ՀՀ-ում կան քրեական գործերով անցած և քաղաքականությամբ զբաղված դատավորներ» հոդվածը։

Դիտարկենք նաև, որ հունիսի 7-ին Հայաստանում Ազգային ժողովի ընտրություններ են։ Այս փոփոխությունները կյանքի կկոչվեն, թե ոչ, ամենայն հավանականությամբ կախված է նաև այն հանգամանքից, թե որ ուժը ՀՀ-ում իշխանություն կունենա։

Արաքս Մամուլյան

Կոմիտեից Factor.am-ի գրավոր հարցմանն ի պատասխան հայտնում են.  ««Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի  անդամ Արամ Վարդևանյանի կողմից ներկայացված առերևույթ հանցանքի վերաբերյալ  հաղորդման դեպքի առթիվ կազմվել է քրեական վարույթ չնախաձեռնելու վերաբերյալ արձանագրություն, որը, օրինականությունը հաստատելու նպատակով, ուղարկվել է հսկող դատախազին»:

Հիշեցնենք, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախորդ շաբաթ  քարոզարշավի ընթացքում  երկու տարբեր դրվագներում վիճաբանելով արցախցի հանրային գործիչ Արթուր Օսիպյանի և  բժիշկ Արփինե Սողոյանի հետ, Հայաստանի նախկին նախագահներ՝ Սերժ Սարգսյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի և ԱԺ առաջիկա ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի ղեկավարներ՝ Սամվել Կարապետյանի և Գագիկ Ծառուկյանի հասցեին  «սատկացնելու, կզացնելու» վերաբերյալ հայտարարություններ էր արել: 

Քարոզարշավի ժամանակ 44-օրյա պատերազմի օրերին անհետ կորած բարձրաստիճան սպա Հրանտ Պապիկյանի քույրը մոտեցել էր Նիկոլ Փաշինյանին և նրան մեղադրել «հայրենիքը գողանալու» մեջ:

«Այն, ինչը որ պետք է ասեմ, Դուք բազմիցս լսել եք, բայց ես Աստծուն շնորհակալ եմ, որ հնարավորություն ընձեռվեց այսքան մոտիկ տարածությունից նայել Ձեր աչքերի մեջ և ասել, որ դուք գողացել եք իմ հայրենիքը։ Դուք գողացել եք իմ հայրենիքը, դուք շարունակում եք գողանալ իմ հայրենիքը։ Դուք ազգի մի ամբողջ երիտասարդ սերունդ եք ոչնչացրել։ Դուք գողացել եք իմ երեխեքին, դուք գողացել եք իմ եղբորը, իմ եղբորն եք գողացել, Դուք գողացել եք իմ ուրախությունը»,- Փաշինյանին մոտենալով՝ ասել էր կինը։

Փաշինյանը կոշտ էր արձագանքել։ «Եթե դուք Ռոբն եք, ես Ռոբին էլ եմ կզացնելու, կալուգացուն էլ եմ կզացնելու, Գագոյին էլ եմ կզացնելու եմ, Սերժին էլ եմ կզացնելու, Ռոբին կզացնելու եմ ու կզացնելու եմ»,- բղավել էր Նիկոլ Փաշինյանը, ինչին ի պատասխան կինն ասել էր, թե «կզածը Փաշինյանն է»:

«Ռոբը նստելու ա, Ռոբին սատկացնելու եմ, կալուգացուն էլ եմ սատկացնելու․․․ էն մասկեքով, մասկեքով, որ ղարաբաղյան ակցենտով խոսում են, դրանք փախածներն են, փախածները, Ֆեռարի ֆորսաժով փախել են պատերազմից․․․․․ Ռոբիդ կզացնելու եմ, չոքցնելու եմ, սատկացնելու եմ, կալուգացուդ էլ եմ չոքացնելու։ Դուք եք քանդել, Ղարաբաղով թալանել եք, և ես ասում եմ՝ էն Ղարաբաղի ակցենտով մասկավորվածները, որ բան են տարածում․․․վիդեոն, դուք փախած լակոտներ եք, հանեք ձեր մասկեքը, հանեք ձեր մասկեքը, ա՛յ ստահակներ, ա՛յ, փախածներ, ա՛յ, ա՛յ, մեր էրեխեքին հակառակորդի առաջ մենակ․․․, Ղարաբաղի ակցենտով, մասկեքով վիդեո են տարածում, ասում ենք՝ դուք վախկոտ համբալներ եք, ովքեր փախել եք  մարտադաշտից, հանեք ձեր մասկեքը, հանեք ձեր մասկեքը՝ Ռոբի լակոտներ, Սերժի լակոտներ, Գագոյի լակոտներ, կալուգացու լակոտներ, չոքցնելու եմ սաղիդ, հատ-հատ մասկեքները կոխելու եմ համապատասխան տեղերը»,- բարկացած շարունակել էր բղավել Նիկոլ Փաշինյանը:

Փաշինյանի այս հայտարարությունից հետո Factor.am-ը դիմել էր  Դատախազություն՝ պարզելու համար, թե արդյոք ուսումնասիրվել են ԶԼՄ-ներում տարածված տեսանյութերը՝ վարչապետի հայտարարությունների առթիվ վարույթ նախաձեռնելու հարցը որոշելու համար, ինչին ի պատասխան կառույցից հայտնել էին, որ ուսումնասիրություն առկա չէ:

Այս միջադեպի առնչությամբ հանցագործության վերաբերյալ դիմում է ներկայացրել փաստաբան, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի պատգամավորի թեկնածու Արամ Վարդևանյանը: Վարդևանյանի հաղորդումից հետո Դատախազությունն այն ուղարկել է Քննչական կոմիտե՝ վարույթ նախաձեռնելու հարցը որոշելու համար:

Ինչ է հայտնել Արամ Վարդևանյանը

Վարևանյանի պնդմամբ՝ Փաշինյանի խոսքն առերևույթ պարունակում է հանցագործության հատկանիշներ: Թեև նա հաղորդման մեջ առանձնացրել է Սամվել Կարապետյանի հասցեին հնչեցված արտահայտությունները՝ նաև դիրքորոշում է հայտնել, որ առերևույթ հանցանքի հատկանիշներ առկա են նաև մյուս անձանց մասով:

Արամ Վարդևանյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ արտահայտվելու ազատությունը երաշխավորվում է ՀՀ Սահմանադրությամբ, ինչպես նաև միջազգային փաստաթղթերով, սակայն սա չի նշանակում, որ  ցանկացած խոսքի ազատություն թույլատրելի է. հոգեկան ներգործությունը, ատելության խոսքի տարածումը, բռնության գործադրման հրապարակային արդարացումը և մի շարք այլ դրսևորումներ քրեականացված են:

Հղում կատարելով  Քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածին՝ Վարդևանյանը նշեց, որ սպանության, առողջությանը վնաս պատճառելու, խոշտանգման սպառնալիքը, եթե այդ սպառնալիքն իրականացնելու իրական վտանգ է եղել, որը կատարվել է անձի նկատմամբ՝ կապված այդ անձի կողմից իր պետական, քաղաքական, ծառայողական, մասնագիտական կամ հասարակական գործունեության կամ պարտքի կատարման հետ, կամ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, սեռով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով, պատժվում է ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով:

Տվյալ դեպքում, ըստ փաստաբանի,  առերևույթ առկա է տարբեր շարժառիթներով (քաղաքական, ազգային էթնիկ և այլն) պայմանավորված ֆիզիկական հաշվեհարդարի (կզացնելու, սատկացնելու, չոքացնելու և այլն) սպառնալիք:

Ավելին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի իմաստով՝ անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն կամ թշնամանք հրահրելուն կամ քարոզելուն ուղղված հրապարակային խոսքը, որը կատարվել է իշխանական լիազորություններով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով կամ զանգվածային լրատվության միջոցների, տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ մեկից չորս տարի ժամկետով:

Վարդևանյանը Դատախազություն ուղարկված դիմումում նշել է, որ Փաշինյանի հրապարակային խոսքում ընդգծված թիրախավորում է նկատվում Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) բնակիչների նկատմամբ: Հնչում են տարաբնույթ վիրավորանքներ՝ կապված ազգային ծագման հանգամանքով (մարտադաշտից փախած վախկոտ համբալներ, թալանել եք և այլն): Ավելին, նշված առերևույթ ատելություն, անհանդուրժողականություն և թշնամանք հրահրող խոսքը հնչում է այն պայմաններում, երբ անձը հստակ գիտակցում է, որ գտնվում է հանրային վայրում, ներկա են հանրության ներկայացուցիչներ, խոսքը լուսաբանվում է զանգվածային լրատվության միջոցներով, հասանելի է դարձվում հասարակության լայն շրջանակներին։ Ավելին, անմիջական զրուցակցի հեռանալուց հետո նույնաբովանդակ խոսույթը շարունակվում է հենց անմիջապես զանգվածային լրատվության միջոցի կողմից իրականացվող տեսաձայնագրառման միջոցով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 330-րդ հոդվածով էլ, ըստ Վարդևանյանի, անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչը, նման բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը, որը կատարվել է իշխանական լիազորություններով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով կամ հրապարակայնորեն ցուցադրվող ստեղծագործությունների, զանգվածային լրատվության միջոցների կամ տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ, պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։

Ըստ փաստաբանի՝ ՀՀ վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնելու հանգամանքով պայմանավորված, օգտագործելով պաշտոնից բխող ազդեցությունը, Նիկոլ Փաշինյանը զանգվածային լրատվության միջոցների կողմից իրադարձությունների լուսաբանման պայմաններում, առերևույթ հրապարակայնորեն արդարացրել է բռնությունը (սատկացնելը, չոքացնելը, կզացնելը և այլն) անձանց նկատմամբ՝ կապված վերջիններիս ազգային ծագումով, քաղաքական և այլ հայացքներով, իսկ նման բառամթերքը որևէ իրավիճակում չի կարող դիտարկվել խոսքի ազատության տիրույթում։

Այսպսով՝ Արամ Վարդևանյանը համարել է, որ Նիկոլ Փաշինյանի արարքին կարելի է նախնական իրավական գնահատական տալ Քրեական օրենսգրքով նախատեսված առնվազն 3 հոդվածով:

Դիմումում փաստաբանը նաև ՄԻԵԴ գործերից մեկին է հղում կատարել. «Պակետովան և մյուսներն ընդդեմ Բուլղարիայի գործով ՄԻԵԴ-ը հատուկ կարևորել է պետական բարձր պաշտոնատար անձանց հայտարարությունների ազդեցությունը խոցելի խմբերի նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի ձևավորման վրա: Դատարանը մտահոգիչ է համարել այն հանգամանքը, որ այն ժամանակվա փոխվարչապետը հանդես էր եկել լայնորեն լուսաբանված հայտարարություններով՝ օգտագործելով խիստ խարանող լեզու՝ ուղղված կոնկրետ համայնքին՝ որպես ամբողջության: Դատարանը նաև արձանագրել է, որ պաշտոնատար անձանց կողմից տվյալ խմբի վերադարձին կամ ներկայությանը հակադրվելու կրկնվող հրապարակային դրսևորումները եղել են առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գործոն, քանի որ նման հայտարարությունները կարող են ուժեղացնել տվյալ խմբի անդամների անվտանգության վերաբերյալ վախը և ստեղծել նրանց իրավունքների խաղաղ իրացման իրական խոչընդոտ:

Փաստաբանը կարևորում է այն հանգամանքը, որ ներկայում նախընտրական քարոզչության պայմաններում հանրային խոսքը, առավելևս՝ բարձրաստիճան պաշտոնատար անձի կողմից, առավել զուսպ պետք է լինի, իսկ կոնկրետ «կզացնելու, սատկացնելու եմ, չոքացնելու եմ» արտահայտությունները դժվար թե կարող են դիտարկվել որպես զուսպ արտահայտություն: Ըստ փաստաբանի՝ ՄԻԵԴ կայուն դատական պրակտիկայի իմաստով, հանրային գործիչները, պաշտոնատար անձինք, հաշվի առնելով իրենց խոսքի կշիռը և ազդեցությունը լայն հասարակության շրջանում, պետք է առավել ընդգծված զգայունություն դրսևորեն խոսքի բովանդակության և դրա հնարավոր ազդեցության նկատմամբ:

Նախընտրական քարոզչությունը չի կարող ուղեկցվել ատելության, բռնության կոչերով և սպառնալիքներով, որոնք խաթարում են խաղաղ և առողջ սոցիալական միջավայրը. ՍԴ

Սահմանադրական դատարանը ՍԴՈ թիվ 1606 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել, որ ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերը և դրանց ներկայացուցիչները նախընտրական քարոզչության ընթացքում օգտվում են իրենց կարծիքն արտահայտելու լայն հնարավորություններից, ինչը ժողովրդավարական հասարակությունում հնարավորություն է տալիս ազատորեն ձևավորելու ժողովրդի կամքը, ուստի՝ այն ընտրությունների ազատության սկզբունքի ապահովման անհրաժեշտ պայման է: Այդուհանդերձ, նախընտրական քարոզչությունը չի կարող ուղեկցվել ատելության, բռնության կոչերով և սպառնալիքներով (եթե անգամ այդ սպառնալիքն իրական չէ), որոնք խաթարում են խաղաղ և առողջ սոցիալական միջավայրը։ Քաղաքական ուժերը և դրանց ներկայացուցիչները պետք է նախընտրական քարոզչության ընթացքում դրսևորեն առավելագույն զսպվածություն, քաղաքական կոռեկտություն՝ բացառելով ատելության, բռնության ցանկացած կոչ ու սպառնալիք և արժանապատվությունը նվաստացնող ցանկացած վարքագիծ»:

Վարդևանյանը դիմումում նաև ՍԴ հայտնած այս դիրքորոշումն է ներառել և խնդրել ձեռնարկել ՀՀ դատախազության իրավասություններից բխող անհրաժեշտ գործողություններ:

Այս դիմումը, փաստորեն ուղարկվել է Քննչական կոմիտե և չի դարձել վարույթ նախաձեռնելու առիթ:

Որ դեպքում կարող է վարույթ չնախաձեռնվել

Քրեական դատավարության օրենսգրքով՝  քրեական վարույթ նախաձեռնելու շեմը էականորեն ցածր է սահմանված: Վարույթ չի նախաձեռնվում միայն այն դեպքում, երբ հաղորդումն ակնհայտորեն հանցանքի մասին չէ:

Այսպես՝ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 173-րդ հոդվածի համաձայն՝ 

Քննիչն իր իրավասության սահմաններում պարտավոր է քրեական վարույթ նախաձեռնել, եթե առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդումը ստացվել է`

1) ֆիզիկական անձից.

2) իրավաբանական անձից.

3) պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնից կամ դրա պաշտոնատար անձից` նրա գործունեության իրականացման կապակցությամբ.

4) օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմնից, քննիչից, դատախազից կամ դատավորից` իր լիազորություններն իրականացնելու կապակցությամբ:

Տվյալ դեպքում հաղորդումը ներկայացվել է  ֆիզիակական անձի կողմից: 

173-րդ հոդվածի 2-ևդ մասի համաձայն՝ 

2. Համապատասխան հաղորդումը համարվում է առերևույթ հանցանքի մասին, եթե դրանով փաստվում է այնպիսի դեպք կամ գործողություն կամ անգործություն, որին ողջամտորեն կարող է տրվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված որևէ արարքին համապատասխանելու նախնական իրավական գնահատական:Այսինքն՝ այն դեպքում, երբ այս կամ այն արարքին կարող է տրվել Քրեական օրենսգրքով նախատեսված նախնական իրավական գնահատական, քննիչը պարտավոր է վարույթ նախաձեռնել:

Ստացվում է, որ ըստ Քննչական կոմիտեի  ընդդիմադիրներին «սատկացնելու», արցախցիների վերաբերյալ վարչապետի  արտահայտությունները հանրորեն վտանգավոր չեն, թույլատրելի են և չեն առաջացնի քրեական պատասխանատվության հարց:

Այս տեսակետը, սակայն, չեն կիսում բազմաթիվ իրավաբաններ:

Իրավաբանական գիտությոնների դոկտոր, պրոֆեսոր Արթուր Ղամբարյանը, օրինակ, Փաշինյանի ելույթից անմիջապես հետո հանդես էր եկել հրապարակային խոսքով այն մասին, որ  Փաշինյանի արարքում առերևույթ առկա է Քրեական  օրենսգրքի 329-րդ հոդվածով  նախատեսված հանցագործության հատկանիշներ, այսինքն՝ ատելության հրապարակային խոսք:

«Սակայն իրավաբանական համայնքը, կարծես, համակերպվել է, որ պաշտոնատար անձը դուրս է քրեական իրավունքի գործողության ոլորտից։ Հետաքրքիր է՝ իրավապահ համակարգն այժմ ինչ պատճառաբանությամբ է հրաժարվելու քրեական վարույթ նախաձեռնելուց։ Երևի կասեն՝ հանցանքի օբյեկտը չկա, դիտավորություն չկա կամ «մեղսունակություն» չկա, պարզապես քաղաքական խոսք է: Ցավալի է, որ մարդու իրավունքներով զբաղվող որևէ պետաիրավական ինստիտուտ մասնավոր անձանց դեմ ուղղված այս աղաղակող դեպքով հասցեական կամ առարկայական խոսք չասաց»,- ֆեյսբուքի իր էջում գրել է Ղամբարյանը:

Փաշինյանի հայտարարություններից հետո փաստաբան Արայիկ Պապիկյանն է արձագանքել դրան՝ նշելով, որ 70-ամյա մի տղամարդու դատարանը դատապարտել է նույն 329-րդ հոդվածով:

«70-ամյա Տիգրան Դերմոյանը դատապարտվեց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, իբրև թե, ատելության խոսք էր տարածել «Ծիծեռնակաբերդ» հուշահամալիրում, որն ուղղված էր եղել նիկոլին՝ աննայի միջոցով։ Դատավճռի հիմքում դատավոր Չիչոյանը ապօրինաբար դրել էր նիկոլին կից գործող ՀՀ քննչական կոմիտեի և ՀՀ գլխավոր դատախազություն ներկայացրած երկու ոստիկանի լկտի ու սուտ ցուցմունքները և մեկ տեսագրություն, որտեղ Դերմոյանը որևէ բառ չի արտաբերում։ Երեկ նիկոլը հրապարակայնորեն այնքան նպատակային ու թիրախավորված ատելություն տարածեց, որ կբավականացներ մի քանի քաղաքացիական պատերազմների, բայց դատախազն ու քննիչը չեն տեսել և լսել, ճշմարտացի ցուցմունք տվող ոստիկան ևս չկա։ Նիկոլի դատավճիռը աննախադեպ է լինելու, և լինելու է ընտրովի արդարադատություն»,- գրել է Պապիկյանը:

«Դատալեքս» դատական-տեղեկատվական համակարգում Տիգրան  Դերմոյանի վերաբերյալ գործի ուսումնասիրությամբ մենք պարզեցինք, որ վերջինիս մեղադրանքը հետևյալն է.

Տիգրան Գևորգի Դերմոյանը, անտեսելով ՀՀ Սահմանադրության 3-րդ հոդվածով ամրագրված սահմանադրական կարգի հիմունքներից մեկը, համաձայն որի՝ Հայաստանի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է, իսկ մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է, ինչպես նաև ՀՀ Սահմանադրության 23-րդ հոդվածով ամրագրված՝ մարդու արժանապատվության անխախտելիության սկզբունքը, ազգային (ներազգային) արժանապատվությունը նվաստացնելու, անձանց խմբի նկատմամբ քաղաքական ղեկավարի անձով պայմանավորված քաղաքական հայացքներից ելնելով ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն քարոզելու նպատակով, թշնամանք հարուցելու դիտավորությամբ 2024 թվականի ապրիլի 24-ին՝ ժամը 15-ի սահմաններում քննությամբ չպարզված մի խումբ անձանց հետ գտնվելով «Ծիծեռնակաբերդ» հուշահամալիրում, նկատել է Հայոց Ցեղասպանության 109-րդ տարելիցի կապակցությամբ ցեղասպանության զոհերի հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու համար ծաղիկներ խոնարհելու նպատակով անմար կրակին մոտեցող ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կնոջը՝ Աննա Հակոբյանին և նրա անչափահաս դստերը՝ Արփի Փաշինյանին: Գիտակցելով նշված միջոցառման հանրային լինելու, հուշահամալիրը ինչպես զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչներով, այնպես էլ հասարակության այլ անդամներով լի լինելու փաստը և երկրի առաջին տիկնոջ այցը զանգվածային լրատվության միջոցներով ուղիղ հեռարձակվելու հանգամանքը՝ շուրջ 10 րոպե տևողությամբ հնչեցրել է հետևյալ հրապարակային վանկարկումները. «Նիկոլ դավաճան», «Նիկոլ հողատու», «Նիկոլ ցեղասպան», «Նիկոլ թշնամի», «Նիկոլ թուրք», որոնք նույն պահին հեռարձակմամբ հրապարակվել են համացանցի «You Tube» տեսանախագծային կայքում, «https://youtu.be/jJ-fWi9tHuc?si=i5ytLjtcbjQBEMRh» հղումով, «PanoramaamTV» ալիքով, ինչպես նաև նույն կայքերի սոցիալական ցանցերի էջերով՝ այդ կերպ իր դիտավորյալ գործողություններով, ընդհանրական բնույթ կրող և քաղաքական խմբին վերաբերելի հիշյալ ձևակերպումներով հրապարակայնորեն նվաստացնելով երկրի առաջին տիկնոջ և անչափահաս երեխային ինքնասիրությունն ու արժանապատվությունը, մտացածին գաղափարներով և հայացքներով ատելություն սերմանելով հայ ազգի շրջանում, ինչի արդյունքում ինչպես ներկա գտնվող հասարակության շրջանում, այնպես էլ զանգվածային լրատվության միջոցների և տեխնիկական միջոցի օգտագործմամբ հասարակության մոտ տարածել է ատելություն, խտրականություն, քաղաքական խմբի նկատմամբ անհանդուրժողականություն, թշնամանք հրահրելուն և քարոզելուն ուղղված հրապարակային խոսք»:

Factor.am-ն ամիսներ առաջ գրել էր ևս մեկ դեպքի մասին, որը դարձել է քրեական վարույթ նախաձեռնելու առիթ: Մասնավորապես՝ քաղաքացին ցանկություն էր հայտնել, որ «Աննա Հակոբյանին ու Նիկոլ Փաշինյանին սպասարկող ինքնաթիռը վայր ընկներ»։ Այս հայտարարությունը պատճառ էր դարձել, որ նա հայտնվի մեղադրյալի աթոռին:

Այս գործը քննվում է Քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային վարչությունում։ Պարզվում է` 2025 թվականի դեկտեմբերին Facebook սոցիալական հարթակում տեղադրվել է մի հրապարակում, համաձայն որի՝ Փաշինյանի ինքնաթիռը չի կարողացել վայրէջք կատարել Մոսկվայում։ Հրապարակման մեկնաբանությունների բաժնում Ս․Ա․-ն կատարել է հետևյալ գրառումը․ «Երանի,չեր,անոդաչուն,խփեր,բոլորս,կազատվեյինքէտ,երկու,հրեշներից» (մեկնաբանությունը մեջբերված է առանց փոփոխության – խմբ․)։ Գրառումից հետո Քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային վարչությունում նախաձեռնվել է վարույթ Քրեական օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով, այսինքն՝ բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչերը, բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը՝ զանգվածային լրատվության միջոցների կամ տեղեկատվական կամ հաղորդակցության տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ։ Վարույթ նախաձեռնելուց շուրջ 3 ամիս անց Ս․Ա․-ին այս հոդվածով մեղադրանք է ներկայացվել։

Ստացվում է՝ վերը նշված արտահայտությունը ևս, ըստ իրավապահների, քրեորեն պատժելի է, իսկ երկրի առաջին դեմքի կողմից ընդդիմադիրներին «սատկացնելու», կզացնելու, «չոքացնելու» մասին հայտարարությունները  անգամ առերևույթ հանցանքի մասին տեղեկություն չեն պարունակում:

Դատախազությունը կհաստատի վարույթ չնախաձեռնելու մասին քննիչի որոշումը, թե՝ ոչ, պարզ կլինի առաջիկայում:

Արաքս Մամուլյան

Խոսրով Ավագյանը 20 տարի առաջ երկու տարեց քույրերի սպանության համար ցմահ ազատազրկման էր դատապարտվել։ Գործի նոր քննությամբ նրա ցմահ ազատազրկման դատավճիռը փոխվել է 15 տարի ժամկետով ազատազրկման: Ավագյանը մինչև դատավճռի կայացումը 12 տարի անազատության մեջ է եղել: Դատարանը պատժին հաշվակցել է Ավագյանի՝ անազատության մեջ գտնվելու 12 տարի 6 ամիս 10  օրը և թողել կրելու ազատազրկում 2 տարի 5 ամիս 20 օր ժամկետով:

80-ամյա Ավագյանի նկատմամբ, սակայն, պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և նշանակվել է 5 տարի ժամկետով փորձաշրջան: Դատավճիռը կայացրել է Երևանի քրեական դատարանի դատավոր Դավիթ Բալայանը։

Մեկ անգամ սպանության համար պատժի կրումից ազատվելուց հետո Ավագյանը մեղադրվում է երկու կնոջ սպանելու մեջ

2001 թվականին Խոսրով Ավագյանը դատապարտվել է սպանության համար։ Ըստ այս գործով մեղադրանքի՝ Ավագյանը 1995-1999 թվականներին նպատակային դիտավորությամբ հոգատար վերաբերմունք է ցուցաբերել միայնակ, տարեց և նյութական ծանր վիճակում գտնվող կանանց նկատմամբ, ապա խարդախությամբ տիրացել է վերջիններիս բնակարաններին, իսկ նրանցից Գոհար Կիրակոսյանին, շահադիտական դրդումներից ելնելով, բնակարանին տիրանալու նպատակով, 1998 թվականի մայիսի 12-ին սպանել է։ 2004-ին Ավագյանը դատապարտվել է 12 տարվա ազատազրկման, սակայն ազատվել է պատժի կրումից` հիվանդության պատճառով։

Ազատության մեջ հայտնվելով՝ Խոսրով Ավագյանը շարունակել է հանցավոր գործունեությունը։

2007 թվականին նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել՝ այս անգամ երկու տարեց քույրերի սպանության համար։ Ըստ այս գործով մեղադրանքի՝  Ավագյանը,  2006 թվականի գարնանը ծանոթանալով նյութական ծանր վիճակում գտնվող միայնակ և տարեց քույրեր, 1922 թվականին ծնված Վարսենիկ Գյուրջինյանի և 1925 թվականին ծնված Մարգո Գյուրջինյանի հետ, նրանց Լենինգրադյան փողոցում գտնվող բնակարանին տիրանալու համար խաբեությամբ հանդես է եկել որպես բարեգործ, նպատակային դիտավորությամբ հոգատար վերաբերմունք է ցուցաբերել նրանց նկատմամբ` երբեմն ապահովելով նրանց սննդամթերքով և դեղորայքով, որով վերջիններիս մոտ վստահություն ձեռք բերելուց հետո` 2006 թվականի ապրիլի 5-ին, առանձնապես խոշոր չափի` 8 145000  դրամ արժեք ունեցող բնակարանը սեփականատեր Վարսենիկ Գյուրջինյանին խաբեությամբ կտակել է տվել իրեն։

Այնուհետև, 2006 թվականի դեկտեմբերի վերջին, շահադիտական դրդումներից ելնելով, հիշյալ բնակարանը փաստացիորեն տիրապետելու նպատակով, քույրեր Վարսենիկ և Մարգո Գյուրջինյաններին հիշյալ բնակարանում ԲԻ-58 տեսակի թունաքիմիկատով թունավորել է, որի հետևանքով վերջիններս մահացել են, իսկ դիակները հայտնաբերվել են 2007 թվականի հունվարի 2-ին: Նրանց մահից հետո` 2007 թվականի փետրվարի 14-ին, Վարսենիկ Գյուրջինյանից խաբեությամբ վերցրած կտակն Ավագյանը ներկայացրել է Կենտրոն նոտարական գրասենյակ և համաձայնություն տվել ընդունելու նրանց մահից հետո մնացած բնակարանը:

Այսպիսով, Խոսրով Ավագյանը նախկինում առանձնապես խոշոր չափերի խարդախություն և շահադիտական դրդումներով սպանություն կատարելուց հետո, կրկին շարունակել է իր հանցավոր գործունեությունը` կատարելով առանձնապես խոշոր չափերի խարդախություն և շահադիտական դրդումներով երկու անձի սպանություն։

2008 թվականին Խոսրով Ավագյանը երկու տարեց քույրերի սպանության համար ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 8-րդ և 15-րդ կետերով ճանաչվել է մեղավոր և դատապարտվել ցմահ ազատազրկման, պատժի կրման սկիզբը հաշվարկվել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ից։ Դատավճիռը մտել է օրինական ուժի մեջ։

2009 թվականին Ավագյանը գանգատ է ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան:

2011-ին Քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածում փոփոխություններ են եղել, Ավագյանը դիմել է դատարան՝ իր դատավճիռն օրենքին համապատասխանեցնելու վերաբերյալ, ինչն արվել է․ Խոսրով Ավագյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 8-րդ կետերով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ, այսինքն՝ երկու կամ ավելի անձանց շահադիտական դրդումներով սպանությունը։ Ավագյանի նկատմամբ  որպես պատիժ նշանակված ցմահ ազատազրկումը թողնվել է անփոփոխ։

2011 թվականի դեկտեմբերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բեկանել է դատավճիռն ու գործն ուղարկել է առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության։

2012 թվականին, վերանայելով Ավագյանի դատավճիռը՝ դատարանը նրան  առաջադրված մեղադրանքից հանել է արարքի կրկնակիությամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 2 մասի 15-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը և դատավճիռը համապատասխանեցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 2 մասի 1-ին և 8-րդ կետերին: Դատավճիռը պատժի և մնացած մասով թողնել անփոփոխ։

2012 թվականի մայիսի 18-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը դատարանի դատական ակտը թողել է օրինական ուժի մեջ։

2018 թվականի նոյեմբերի 22-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` «Խոսրով Ավագյանն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության» վճռով ճանաչել է Խոսրով Ավագյանի արդար դատաքննության իրավունքի խախտումը։

2019 թվականին  Խոսրով Ավագյանը վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել և դատարանի  նույն թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմամբ գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան՝ նոր քննության: Այս անգամ գործը մակագրվել է դատավոր Դավիթ Բալայանին։

Դատավորը 2020 թվականի մարտի 3-ին որոշում է կայացրել ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, փոփոխել ստորագրությամբ չհեռանալու մասին և նրան անհապաղ ազատ արձակել կալանքից դատական նիստերի դահլիճից։

Ինչպես են հայտնաբերվել սպանված քույրերի դիերն ու ինչ ապացույցներ են դրվել Ավագյանի դատավճռի հիմքում

Ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել  և, օգտվելով իր իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալ:

Այս գործով տուժողի իրավահաջորդը եղել է Թամարա Հարությունյանը, որը սպանվածների քրոջ դուստրն է։ Նրան Վարսենիկ Գյուրջիյանը որդեգրել է, մինչև ամուսնանալն ապրել է քույրերի հետ։ Ըստ դատավճռում առկա տեղեկության՝

Դատարանը միջոցներ է ձեռնարկել տուժողի իրավահաջորդ Թամարա Հարությունյանի ներկայությունը դատաքննությանն ապահովելու ուղղությամբ, սակայն, ինչպես դատական ակտում նշվում է, ձեռնարկված միջոցներն արդյունք չեն տվել: Որոշում է կայացվել հրապարկել վերջինիս նախկինում տված ցուցմունքները:

2008 թվականին տեղի ունեցած դատական նիստի ընթացքում որպես վկա հարցաքննված Թամարա Հարությունյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ փոքր տարիքից իրեն որդեգրել է իր մորաքույր Վարսենիկը:

Դատավճռում առկա է Հարությունյանի ցուցմունքը, որը ներկայացնում ենք ստորև․

«Այդ ժամանակվանից ինքն իրեն զգացել է որպես մորաքրոջ դուստր և խնամել է նրան: 1972-1983 թվականներին բնակվել է Վարսենիկի բնակարանում, որից հետո ամուսնացել է և տեղափոխվել է քաղաք Սևան: Վերջին տարիներին Վարսենիկի հետ ապրել է նաև իր մյուս մորաքույրը` Մարգարիտան: Ինքը միշտ պարտավորված է զգացել որպես դուստր շաբաթը մեկ անգամ, իսկ ձմռանը 20 օրը մեկ անգամ այցելել նրանց: Մարգարիտան 4 տարի առաջ ընկել էր և կոտրել ոտքը: Իրենք Մարգարիտային բուժելու համար բժիշկ և «սնղչի» են կանչել տուն: Սնղչին Խոսրովի եղբայր Ջիվան Ավագյանն է եղել, որը նախկինում բուժել է նաև իր քրոջ ձեռքը:

Ջիվանը Մարգարիտային բուժելու նպատակով իրենց տանը եղել է 3 անգամ: Իրենք չեն իմացել, որ Ջիվանը եղբայր ունի: Վերջին ժամանակները Վարսենիկի տեսողությունը վատացել է, բայց նա կարողացել է դուրս գալ, սննդամթերք գնել: Վարսենիկը հաճախել է ինչ-որ բարեգործական ճաշարան: Նա իրեն ասել է, որ այնտեղ մի տղամարդ է հանդիպել իրեն և տարել բժշկի, որն էլ աչքի կաթիլներ է նշանակել: Ինքն առաջարկել է, որպեսզի Վարսենիկը ցույց տա այն պոլիկլինիկայի տեղը, որտեղ նրան բուժում են նշանակել, սակայն նա հրաժարվել է` ասելով, որ երևի Շինարարներ փողոցի վրա էր, սակայն իր տեսողության պատճառով ստույգ տեղը չի կարող ասել: Նրա տեսողությունը մեկ շաբաթվա ընթացքում միանգամից վատացել է, և նա ոչինչ չի կարողացել տեսնել: Նրա տեսողության համար դիմել են բժշկի: Բժիշկն առաջարկել է նրան շտապ վիրահատել: Բժշկին ցույց են տվել նաև այն կաթիլների սրվակը, որը Վարսենիկին տվել էր այդ տղամարդը: Բժիշկը սրվակի տարողությունը չի ստուգել, միայն կարդացել է վրայի գրվածը և ասել, որ դա վտանգ չներկայացնող վիտամին է, որը Վարսենիկին չի օգնի: Վարսենիկին վիրահատել են, որից հետո ինքը դայակ է վարձել, որը մոտ 1 ամիս խնամել է նրանց: Վարսենիկին հիվանդանոցից տուն բերելուց հետո նույն կաթիլների սրվակը ձեռքին տուն է եկել Խոսրով Ավագյանը, որն ասել է, որ իրեն պոլիկլինիկայի բժիշկն է ուղարկել, և որ Վարսենիկն  այդ դեղերը պետք է շարունակի կաթեցնել: Ինքը նրան ասել է, որ իրենք Վարսենիկին վիրահատել են, և բժիշկը նրան դեղեր է նշանակել, ուստի նրա այդ դեղերը հարկավոր չեն: Հաջորդ օրը դայակն ասել է, որ այդ նույն մարդը եկել և տարել է իր բերած սրվակը: Վիրահատությունից հետո նրա տեսողությունը լավացել է, և նա սկսել է ճանաչել բոլոր հարևաններին: Իրենք կասկածել են այդ սրվակի պարունակության իսկության մեջ: Հանգուցյալները եղել են շատ ծեր և տառապել են սկլերոզով: Նրանք միշտ բողոքել են, որ տանը ծուխ կա, բայց իրականում տանը ծուխ չի եղել: Այդ տարիքում նրանք ստույգ որոշում չէին կարող կայացնել: 2006 թվականի դեկտեմբերի 15-ին կամ 16-ին այցելել է մորաքույրներին: Վարսենիկն իրեն ասել է, որ իրեն ինչ-որ մեկը հետապնդում է և փորձում է գցել մեքենայի տակ, սակայն ինքը մտածել է, որ դա նրա հերթական երևակայությունն է և լուրջ չի ընդունել: Հարևաններն իրեն ասել են, որ մորաքույրներին տարօրինակ մարդիկ են այցելում: Իրենց տանից կորել է նաև տան սեփականության վկայականը և Մարգարիտան ասել է, որ ինչ-որ տղամարդ է այն վերցրել, իսկ Վարսենիկը պատասխանել է, որ չգիտի վկայականը որտեղ է։ Վարսենիկն իրեն լիազորագիր է տվել, որի հիման վրա ինքը 2006 թվականի ամռանը վերցրել է վկայականի կրկնօրինակը: Ինքը Վարսենիկին հարցրել է, թե կարող է ինչ-որ թուղթ ստորագրած լինի, իսկ նա պատասխանել է, որ ոչ: 2007 թվականի հունվարի 2-ին եկել է շնորհավորելու մորաքույրներին, սակայն դուռը չեն բացել: Զանգահարել է մորաքրոջ տղային` մտածելով, որ միգուցե նա նրանց տարել է իր տուն, սակայն նա տեղյակ չի եղել: Այնուհետև կոտրել են դուռը. տան բոլոր լույսերն եղել են անջատված, դռները` փակված, անկողինները` հարդարված, իսկ էլեկտրական սալիկն անջատված վիճակում: Տան խոհանոցում տեսել են մորաքույրների դիակները: Փորձագիտական եզրակացության համաձայն` նրանք մահացել էին ցրտահարությունից, որը միանգամից անհավատալի է թվացել, քանի որ նրանք շատ ցրտադիմացկուն են եղել, իսկ տունը տաքացվել է գազով և էլեկտրական սալիկով:

Թամարա Հարությունյանը նաև հայտնել է, որ  հունվարի վերջերին ինքը դիմել է նոտարին, ով հաստատել է, որ իր կտակը փոփոխված չէ, սակայն մայիսի վերջին պարզվել է, որ մեկ այլ կտակ գոյություն ունի, որի հիման վրա տունը հանդիսացել է Խոսրով Ավագյանի սեփականությունը: Խոսրովը ցանկացել է անշարժ գույքի գործակալության միջոցով վաճառել այն: Դրանից հետո իմացել են, որ Խոսրովը Ջիվանի եղբայրն է, այսինքն՝ այն սնղչու, որն այցելել էր մորաքրոջը: Ինքը քաղաքացիական գործի քննության ժամանակ է տեսել Խոսրովին և վերհիշել, որ Խոսրովն այն տղամարդն է, ով վիրահատության օրն աչքի կաթիլներ էր բերել Վարսենիկին»:

Վկա Աիդա Աբրահամյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է որպես նոտար:

Ներկայացնում ենք դատավճռում ցուցմունքի վերաշարադրանքը․

«Սահմանված կարգով Վարսենիկը ներկայացել է նոտարական գրասենյակ և հայտնել, որ ցանկանում է իր տունը կտակել Խոսրովին: Զրուցել է Վարսենիկի հետ, և նրա զրույցից բավարարված լինելով` հաստատել է գործարքը: Չի կարողանում հիշել՝ Վարսենիկը 1, թե՞ 2 անգամ է եկել նոտարական գրասենյակ: Չի կարողանում հիշել նաև Վարսենիկից հարցրել է այլ կտակի մասին, թե՝ ոչ, սակայն իր պրակտիկայից ելնելով` համոզված է, որ հարցրել և ստացել է բացասական պատասխան, քանի որ, եթե պատասխանած լիներ դրական, ապա ինքն անպայաման կառաջարկեր նախկին կտակը վերացնել: Այնուհետև Խոսրովը բերել է Վարսենիկի մահվան վկայականի բնօրինակը, և ինքը հաստատել է կտակի օրինականությունը։ Նոտարը դատարանին հայտնել է նաև, որ դեպքից անցել է երկար ժամանակ, ու այդ պատճառով կատարված գործարքի մանրամասները չի հիշում: Դատաքննության ընթացքում հրապարակվել է վկայի նախաքննական ցուցմունքը, որի ընթացքում վերջինս, ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ հիշում է՝ հերթերի առկայության պատճառով Խոսրովը մի քանի անգամ դիմել է ներկաներին՝ ասելով․ «Ծեր կին է, թույլ տվեք շուտ ներս մտնի»։ Հիշում է նաև, որ Խոսրովը փորձել է Վարսենիկի հետ միասին ներս մտնել, սակայն ինքը թույլ չի տվել դա։ Հրապարակումից հետո վկան հայտնեց, որ նախաքննության ընթացքում հայտնած տեղեկությունները համապատասխանում են իրականությանը»։

Վկա Հայկ Գյուրջինյանը ցուցմունք է  տվել այն մասին, որ մահացողներն իր հորաքույրներն են:  Դատավճռում առկա է վկայի ցուցմունքը, որը ներկայացնում ենք ստորև․

«Ինքը Խոսրովին չի ճանաչել: Շաբաթը 1 կամ 2 անգամ այցելել է նրանց և հոգացել նրանց կարիքները: Նրանց մասին հոգ է տարել նաև Թամարան: Նրանց առողջական վիճակը եղել է բարվոք: Վարսենիկի տեսողությունը վիրահատությունից հետո լավացել է: Մարգարիտան ասել է, որ Խոսրով անունով մի մարդ իրենց վախեցնում է: Խոսրովի անունը նրանից լսել է 1 կամ 2 անգամ: Վարսենիկն ասել է, որ մեկն ուզում է իրեն գցել մեքենայի տակ: Ինքը նրանց մոտ անհանգստություն նկատել է, սակայն նրանց ծեր լինելու պատճառով դրան լուրջ չի վերաբերվել: Տեղյակ է, որ Վարսենիկը հաճախել է բարեգործական ճաշարան: Ձմռանը նրանց տանը տաք է եղել, նրանք միշտ բաց են թողել պատշգամբի դուռը: Առիթների ժամանակ հորաքույրները խմիչք օգտագործել են: Նրանց մոտ տեսել է միայն մի ծեր կնոջ, այլ մարդկանց չի տեսել: 2007 թվականի հունվարի 2-ին Վաչիկի հետ կոտրել են դուռը և տեսել, որ տատիկները մահացած վիճակում պառկած են խոհանոցում. Մարգարիտան` մեջքի վրա, իսկ Վարսենիկը` դեմքը դեպի հատակը:  Վկան պատմել է նաև, որ  տան սեփականատերը Վարսենիկն է եղել, և իրենք բոլոր հարազատներով իմացել են, որ նա այն կտակել է Թամարային, որի դեմ ոչ մի առարկություն չեն ունեցել: Մարգարիտան իրեն ասել է, որ միջին հասակի մի մարդ պոլիկլինիկայից սրվակով աչքի կաթիլներ է բերել»։

Վերարտադրվել է նաև սպանված քույրերի հարևան Մարինե Էֆենջյանի դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը, որի ժամանակ Էֆենջյանը հայտնել է, որ Խոսրովին ճանաչել է Աջափնյակ թաղամասում գտնվող դատարանից, ում ինքը մինչ այդ երկու անգամ տեսել էր իրենց բակում:

«Առաջին անգամ նա ծանրոցը ձեռքին բարձրանալիս է եղել Վարսենիկենց տուն, իսկ երկրորդ անգամ նրան տեսել է Վարսենիկենց տուն մտնելիս: Այդ ժամանակ Խոսրովին տեսել է դռան դիտանցքից, ով ուժգին թակելիս է եղել իր դռան հարևանությամբ գտնվող Վարսենիկենց դուռը: Վարսենիկենց այցելել են տարբեր մարդիկ` Թամարան, բժիշկներ, ԺԵԿ-ի աշխատողներ և այլ բարեկամներ: Տատիկներն իրեն դիմել են տարբեր հարցերով` մթերքներ գնելու, Թամարային կանչելու և այլ կենցաղային հարցերով: Տատիկները սիրել են ոգելից խմիչքներ խմել: Ամռանը հիմնականում նրանց բնակարանի դուռը բաց է եղել: Նրանք միշտ դժգոհել են, որ տանը ծուխ է: 2006 թվականի դեկտեմբերի 27-ին կամ 28-ին նրանց ձայները չլսելու պատճառով զանգահարել է Թամարային և այդ մասին հայտնել նրան, Թամարան խնդրել է դուռը թակել, սակայն նրանք դուռը չեն բացել: Իրենք մտածել են, որ ուշ է, միգուցե նրանք քնած են, սակայն առավոտյան նրանք նույնպես դուռը չեն բացել: 2007 թվականի հունվարի 2-ին Թամարան եկել է,  կոտրել են դուռը և տեսել, որ տատիկները մահացած վիճակում պառկած են խոհանոցում, էլեկտրական սալիկը շուռ եկած, տատիկներից մեկի հողաթափի մի մասը այրված: Առաջին իսկ պահից մտածել է, որ նրանք իրենց մահով չեն մահացել, որովհետև նրանցից մեկի մահվան դեպքում մյուսն անմիջապես կասեր իրենց: Տատիկները հաճախ են իրենց դուռը թակել և իրենցից օգնություն խնդրել»:

Նախաքննության ընթացքում վկա Անթառամ Վարդանյանը ցուցմունք է տվել, որ շուրջ մեկ ամիս խնամել է Վարսենիկ և Մարգարիտա քույրերին:

«Խնամելու պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Թամարայի հետ, ով էլ վճարել է խնամելու համար պայմանավորված գումարը: Խնամելու համար իրեն միջնորդել է Վարսենիկին վիրահատող բժշկուհին: Քույրերը սիրել են գինի խմել, և իր խնամելու ժամանակահատվածում մեկ անգամ նրանց գինի է տվել: Պատշգամբում տեսել է մոտ 10 հատ գինու դատարկ շշեր: Նրանք շատ կռվարար են եղել, որի պատճառով ինքը 1 ամիս խնամելուց հետո հրաժարվել է նրանց խնամել: Քույրերը Թամարայից շատ գոհ են եղել, որի վերաբերյալ բազմիցս ասել են իրեն: Վարսենիկն իրեն ասել է, որ տունը կտակել է Թամարային: Վարսենիկին հիվանդանոցից բերելու օրը կամ դրանից 2 օր հետո, երբ Թամարան իջել է խանութ գնումներ կատարելու, տան դուռն առանց թակելու ներս է մտել Խոսրովը: Ինքը նրան չի թողել առաջ գնալ` ասելով, որ տան տերը տանը չէ, պետք է սպասել մինչև տիրոջ վերադառնալը, սակայն Խոսրովն իրեն չի լսել և, տանից վերցնելով սպիտակ գույնի մի սրվակ, հեռացել է: Մինչ հեռանալն ինքը բանավիճել է Խոսրովի հետ, որի ժամանակ իմացել է, որ նա բարեգործ է, սակայն նրա չար հայացքը բարեգործի տպավորություն չի ստեղծել: Վարսենիկը վախեցած ձայնով ասել է, որ նա լավ մարդ է, բարեգործ է, թող ներս գա, հետո իրեն պատմել է, որ այդ մարդն իրեն տարել է պոլիկլինիկա, սակայն տեղը չի հիշում: Այդ միջադեպի մասին ինքը պատմել է Թամարային և ասել, որ շատ կասկածելի տղամարդ էր: Ինքն ու Թամարան տանը փնտրել են տան սեփականության վկայականը, սակայն չեն կարողացել գտնել և Թամարան կադաստրից վերցրել է դրա կրկնօրինակը»:

Վկա Անթառամ Վարդանյանը առերես հարցաքննվել է Խոսրով Ավագյանի հետ, որի ընթացքում պնդել է իր ցուցմունքը։ Գործի շրջանակներում նաև խուզարկվել է Խոսրով Ավագյանի բնակարանը։ 24.09.2007 թվականին խուզարկություն կատարելու վերաբերյալ կազմված արձանագրության համաձայն` Խոսրով Ավագյանի բնակության վայրից հայտնաբերվել և առգրավվել են դռան փականների 12 հատ տարբեր բանալիներ և «հիվանդների հասցեն» գրառումով գիրք։

Սպանության գործի շրջանակներում նշանակված են եղել փորձաքննություններ, որոնց եզրակացությունների համաձայն՝ Վարսենիկ Գյուրջինյանի մահը վրա է հասել օրգանիզմի վրա ցածր ջերմաստիճանի ընդհանուր ներգործության հետևանքով, իսկ Մարգարիտա Գյուրջինյանի մահը՝  սրտի պսակաձև անոթների արյան շրջանառության սուր խանգարումից։

Հետագայում քույրերի դիերն արտաշիրիմվել են, նշանակվել են կրկնակի դատաբժշկական փորձաքննություններ և, ըստ փորձագիտական եզրակացության՝ նրանց մահը վրա է հասել ֆոսֆորօրգանական միացություններով, մասնավորապես` ԲԻ-58 տեսակի թունաքիմիկատով թունավորելու հետևանքով:

Դատարանը, համադրելով և վերլուծելով քրեական գործով հետազոտված բոլոր ապացույցները, գտնում է, որ դրանք վերաբերելի, թույլատրելի, արժանահավատ և իրենց ամբողջության մեջ բավարար են Խոսրով Ավագյանին վերագրվող արարքների փաստական հիմքերը հաստատված համարելու համար։

Հետազոտված ապացույցների համակցությունից պարզվում է ամբաստանյալի վարքագծի տրամաբանական և պատճառահետևանքային շղթան, այն է՝ տուժողների հետ նպատակային ծանոթանալը, նրանց վստահությունը շահելը, հոգատարության պատրանք ստեղծելով նրանց վրա հոգեբանական ներգործություն ունենալը բնակարանի նկատմամբ իրավական և փաստացի վերահսկողություն ձեռք բերելու ձգտումը, այդ նպատակով Վարսենիկ Գյուրջինյանի անունից կտակ ձևակերպել տալը, այնուհետև տուժողների մահվանից հետո նշված կտակը նոտարական կարգով շրջանառության մեջ դնելու և ժառանգությունն ընդունելու ուղղությամբ գործողություններ կատարելը, ինչպես նաև Վարսենիկ և Մարգարիտա Գյուրջինյանների մահվան իրական պատճառը՝ ԲԻ-58 տեսակի թունաքիմիկատով թունավորումը։

Դատարանը փաստում է, որ Խոսրով Ավագյանը պատահական անձ չի եղել տուժողների կյանքում և նրանց հետ կապի մեջ է մտել նպատակային կերպով և գործի քննությամբ ապացուցված է համարել, որ Խոսրով Ավագյանը կատարել է արարք, որը համապատասխանում է 18.04.2003 թ.-ին  ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 8-րդ կետերով նախատեսված արարքի հատկանիշներին, այն է՝ շահադիտական դրդրումներով 2 անձի սպանությունը։

Ինչու դատարանը կրկին ցմահ ազատազրկման չի դատապարտել Խոսրով Ավագյանին

Դատավոր Դավիթ Բալայանը 2 քույրերի սպանության համար մեղավոր ճանաչելով Խոսրով Ավագյանին, այնուամենայնիվ, իրավական դիրքորոշում է հայտնել, որ ամբաստանյալի կողմից կատարված արարքը ենթակա չէ համապատասխանեցման 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասին` հիմք ընդունելով, այն իրողությունը, որ նշված հոդվածով նախատեսված սանկցիան, համեմատած արարքը կատարելու պահին գործող օրենսդրության հետ, ավելի խիստ է և չի բարելավում ամբաստանյալի իրավական վիճակը։

Այսպես.

2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված (արարքը կատարելու պահին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով որպես պատիժ է նախատեսված ազատազրկումը՝ ութից տասնհինգ տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ, իսկ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով որպես պատիժ է նախատեսված ազատազրկումը՝ տասնչորսից քսան տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ:

Նախկին և նոր քրեական օրենսգրքերով նախատեսված պատիժների համեմատական վերլուծության հիման վրա, դատարանը արձանագրել է, որ նոր ընդունված օրենսդրությունը համարվում է պատիժը խստացնող, քանի որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված պատժաչափի նվազագույն չափը անհամեմատ ավելի խիստ է, քան արարքը կատարելու պահին գործող օրենսդրությամբ: Մասնավորապես՝ գործողության մեջ դրված քրեական օրենսդրությամբ բարձրացվել են քննարկվող արարքների համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափը: Հետևաբար՝ գործողության մեջ դրված քրեական օրենսգրքով ղեկավարվելու դեպքում ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի համար միանշանակ կառաջանան անբարենպաստ հետևանքներ, ինչը կհակասի նույն օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասին, այն  է՝ «արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի»:

Բացի այդ՝ դատարանն արձանագրում է, որ օրենսդիրը ՀՀ գործող քրեական օրենսգրքով հրաժարվել է երկու կամ ավելի անձանց սպանության՝ որպես առանձին որակյալ տեսակի նախատեսումից։ Նման պայմաններում ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի կողմից կատարված արարքը նոր քրեական օրենսգրքին համապատասխանեցնելու դեպքում այն ենթակա կլիներ որակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 10-րդ կետով՝ յուրաքանչյուր տուժողի մասով առանձին, այսինքն՝ երկու դրվագով։ Այսինքն, հանցագործությունների համակցության կանոններով պատիժ նշանակելիս, ինչպես նաև հաշվի առնելով նշված հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն շեմի էական բարձրացումը, ամբաստանյալի նկատմամբ կարող էր նշանակվել անհամեմատ ավելի խիստ պատիժ, քան արարքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենսգրքի կիրառման դեպքում։

Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալին վերագրվող արարքները կատարվել են 2006 թվականի դեկտեմբերին, և այդ ժամանակահատվածից անցել է ավելի քան 19 տարի, անհրաժեշտ է համարել անդրադառնալ Խոսրով Ավագյանին վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հնարավորության հարցին։

Այսպես՝

արարքը կատարելու պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն՝ անձը ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե առանձնապես ծանր հանցանք կատարելու օրվանից անցել է տասնհինգ տարի։ Միևնույն ժամանակ, նույն հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ այն դեպքերում, երբ անձը կատարել է ցմահ ազատազրկմամբ պատժվող հանցանք, վաղեմության ժամկետի կիրառման հարցը լուծում է դատարանը, և եթե դատարանը հնարավոր չի գտնում անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, ապա ցմահ ազատազրկում չի կիրառվում։

Վերլուծելով գործի նյութերը՝ դատարանը եզրահանգում է, որ թեև ձևականորեն վաղեմության ժամկետը լրացել է, սակայն տվյալ դեպքում վաղեմության ինստիտուտի կիրառումը նպատակահարմար չէ։ Մասնավորապես, դատարանը հաշվի է առնում այն, որ Խոսրով Ավագյանի կողմից կատարված արարքը առանձնանում է իր բացառիկ ծանրությամբ և բարձր հանրային վտանգավորությամբ՝ այն արտահայտվել է շահադիտական դրդումներով երկու անօգնական, տարեց անձանց դիտավորությամբ կյանքից զրկելու մեջ, ինչը ոտնահարում է մարդու կյանքի հիմնարար իրավունքը և ուղղված է հասարակության բարոյական հիմքերի դեմ։

Դատարանը կարևորում է նաև այն հանգամանքը, որ հանցագործությունը կրել է նպատակաուղղված և նախապես մտածված բնույթ․ ամբաստանյալը նախ ստեղծել է վստահության մթնոլորտ, ապահովել է գույքային շահի իրավական ձևակերպումը, ապա կյանքի դեմ ուղղված գործողություններով ավարտին է հասցրել իր հանցավոր մտադրությունը։ Նման վարքագիծը վկայում է ոչ միայն արարքի բարձր հանրային վտանգավորության, այլև բնութագրում է ամբաստանյալի անձը՝ որպես դիտավորությամբ և նպատակաուղղված կերպով ծանր հանցագործություն կատարած անձ։ Հետևաբար, գնահատելով հանցագործության բնույթը, կատարման եղանակը, հետևանքները՝ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում հնարավոր չէ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով Խոսրով Ավագյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից։

Միաժամանակ, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջներից, դատարանը արձանագրել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ցմահ ազատազրկում կիրառվել չի կարող։

Այսպիսով, դատարանը, հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Խոսրով Ավագյանի մեղքի ապացուցված լինելը՝ գտել է, որ նա ենթակա է պատժի կատարածի համար:

Դատարանը ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, կատարման եղանակը, դիտավորության աստիճանը, հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի վրա ազդեցությունը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները՝ այն, որ ամբաստանյալն ունի առողջական լուրջ խնդիրներ, որոնք հաստատված են 2020 թվականի փետրվարի 25-ին միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովի տված եզրակացությամբ։

Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով, որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առել պատիժ նշանակելու պահին նրա 65 տարին լրացած լինելը:

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:

Միևնույն ժամանակ, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի արարքում առկա են հանցագործությունների ռեցիդիվի հատկանիշներ, սակայն, դիտարկել է, որ արարքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենսդրությամբ հատուկ կարգավորում չի նախատեսվել ռեցիդիվի պայմաններում պատիժ նշանակելու առանձնահատկությունների վերաբերյալ։

Այս պայմաններում դատարանը գտել է, որ 2022 թվականի հունիսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 76-րդ հոդվածով նախատեսված կանոնները չեն կարող կիրառվել, քանի որ դրանք սահմանում են պատժի նշանակման ավելի խիստ կարգավորում և, ըստ էության, հանգեցնում են ամբաստանյալի վիճակի վատթարացման։ Հետևաբար, նոր օրենսդրության հիշյալ նորի կիրառումը կհակասի քրեական օրենքի հետադարձ ուժի արգելքի սկզբունքին, համաձայն որի՝ անձի վիճակը վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի, ուստի տվյալ դեպքում ենթակա է կիրառման արարքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենսդրությունը։

Դատավոր Դավիթ Բալայանն, այսպիսով,  հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունն ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով գտել է, որ Խոսրով Ավագյանի նկատմամբ որպես պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկումը 15 տարի ժամկետով:

Դատարանը, ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի է առել նաև այն հանգամանքը, որ հանցագործության կատարման պահին գործող քրեական օրենքով տվյալ արարքի համար նախատեսված է եղել նաև ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը, սակայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջից ելնելով նշված պատժատեսակը տվյալ դեպքում կիրառման ենթակա չէ: Այդուհանդերձ, հաշվի առնելով արարքի բարձր հանրային վտանգավորությունը, այն է՝ շահադիտական դրդումներով երկու անձի սպանությունը, դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է նշանակել օրենքով նախատեսված առավելագույն պատժաչափը՝ 15 տարի ազատազրկումը։

Միևնույն ժամանակ, դատարանը գտել է,  որ Խոսրով Ավագյանի փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը` 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ից 2020 թվականի ապրիլի 3-ն ընկած ժամանակահարվածը՝ 12 տարի 6  ամիս 10  օրը, պետք է հաշվակցել նրա նկատմամբ նշանակված 15 տարի ժամկետով ազատազրկմանը և թողնել կրելու ազատազրկում՝ 2 տարի 5 ամիս 20 օր ժամկետով:

Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու կամ այն պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցին` դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերի համաձայն՝

«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:

(…)

4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.

1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,

2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,

3) հանցանք կատարածի անձը,

4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել»:

Վերլուծելով գործով հաստատված հանգամանքները՝ դատարանը եզրահանգում է, որ Խոսրով Ավագյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մնացած մասի իրական կրումը տվյալ փուլում չի հանդիսանում անհրաժեշտ և համաչափ միջոց՝ քրեական պատասխանատվության նպատակների իրագործման տեսանկյունից։

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալը հանցագործությունը կատարել է 60 տարեկանում, իսկ ներկայում 79 տարեկան է, այսինքն՝ գտնվում է կյանքի այն փուլում, երբ նրա ֆիզիկական և սոցիալական ակտիվությունը էականորեն սահմանափակված է։ Միաժամանակ, նրա կողմից արդեն իսկ կրված՝ 12 տարի 6 ամիս 10 օր ժամկետով ազատազրկումը իր տևողությամբ ունեցել է նշանակալի ազդեցություն նրա անձի վրա՝ նպաստելով վարքագծի վերագնահատմանը և հասարակական վտանգավորության նվազմանը։

Վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով սահմանված չափանիշները՝ դատարանը գնահատել է հանցանքի բնույթը և վտանգավորությունը, ամբաստանյալի անձը, պատժի կրման ընթացքում նրա վիճակը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ նշանակված պատժից մնացած մասը՝ 2 տարի 5 ամիս 20 օր ժամկետով, համեմատաբար կարճ է և իր լրիվ ծավալով կրումը տվյալ փուլում էականորեն չի նպաստի պատժի նպատակների առավել արդյունավետ իրագործմանը, այլ ընդհակառակը կկրի առավելապես ձևական բնույթ։

Ուշադրության է արժանի այն, որ 2020 թվականի փետրվարի 25-ին միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովի կողմից տրված եզրակացությամբ ամբաստանյալի մոտ հայտնաբերվել են մի շարք այնպիսի հիվանդություններ, որոնց պայմաններում նա ճանաչված է 1-ին խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձ և մշտապես կարիք ունի օգնության և այլ անձանց կողմից վերահսկման:

Դատարանն արձանագրում է, որ թեև նշված բժշկական եզրակացությունը տրվել է այլ ընթացակարգի շրջանակներում, այնուամենայնիվ այն չի կարող անտեսվել պատժի նշանակման և, մասնավորապես, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս, քանի որ այն բնութագրում է ամբաստանյալի առողջական վիճակի իրական ծանրությունը։ Ընդ որում, ամբաստանյալն ունի նաև ինքնուրույն տեղաշարժման սահմանափակ հնարավորություն։ Այսպիսով, ամբաստանյալի տարիքը՝ 79 տարեկան լինելը, ու առողջական ծանր վիճակը վկայում են, որ պատժի իրական կրման դեպքում կարող են առաջանալ նրա առողջության համար լուրջ և անդառնալի բացասական հետևանքներ, ինչը պետք է հաշվի առնել պատժի անհատականացման և համաչափության սկզբունքների շրջանակում։

Միևնույն ժամանակ, դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ իրականացված երկարատև քրեական հետապնդումը և ազատազրկման վայրում 12 տարուց ավելի ժամկետով գտնվելու հանգամանքը բավարար չափով ապահովել են ինչպես սոցիալական արդարության վերականգնումը, այնպես էլ հանցագործության դատապարտման հանրային նպատակների իրագործումը։ Նման պայմաններում պատժի մնացած մասի իրական կրումը, ըստ դատարանի,  չի բխում նաև համաչափության և նպատակահարմարության սկզբունքներից։

Այսպիսով, ամբաստանյալ Խոսրով Ավագյանի ուղղումն ու վերադաստիարակումը, ըստ դատարանի, հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի մնացած մասը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: Տվյալ դեպքում կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:

Դատարանն ընդգծել է, որ Խոսրով Ավագյանի վարքագծի նկատմամբ պետք է սահմանել վերահսկողություն և դրա կատարումը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանմանը` պարտավորեցնելով նրան բնակության վայրը փոխելու դեպքում՝ սեղմ ժամկետում, վերահսկողություն իրականացնող մարմնին հայտնել նոր բնակության հասցեն:

Դատարանն արձանագրում է, որ տուժողի կողմից քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել։

Վերը նշված հանգամանքները հաշվի առնելով՝ դատարանը վճռել է Խոսրով   Ավագյանին մեղավոր ճանաչել արարքը կատարելու պահին գործող՝ 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 8-րդ կետերով նախատեսված արարքում և պատիժ նշանակել ազատազրկում 15 տարի ժամկետով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնով՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել՝ 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ից 2020 թվականի ապրիլի 3-ն ընկած ժամանակահատվածում Խոսրով Ավագյանի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը` 12  տարի 6 ամիս 10 օրը և թողնել կրելու ազատազրկում 2 տարի 5 ամիս 20  օր ժամկետով:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 5 տարի ժամկետով:

Արաքս Մամուլյան

-Ինչի՞։

-Կարող ա պատահի մեզ հետևում են։

«Հարսնացուն հյուսիսից» ֆիլմից հայտնի այս դրվագը մեր օրերում ավելի քան արդիական է դարձել։ Քննչական կոմիտեն ու Հակակոռուպցիոն կոմիտեն քաղաքական հնչերանգ ունեցող գրեթե բոլոր վարույթներով գաղտնալսումների ձայնագրություններ են հրապարակում։ Առաջին հայացքից տպավորություն կարող է ստեղծվել, որ դա ամուր ապացուցողական հիմքեր է ստեղծում քրեական վարույթով մեղադրանքի համար: Բայց «մի փոքրիկ»  խնդիր կա. գաղտնալսումը, ինչպես նաև մի շարք այլ գաղտնի միջոցառումներ, ինտենսիվորեն միջամտում են քաղաքացու անձնական կյանքին:

Արդյոք թույլատրելի՞ է ցանկացած հետաքրքրող հանգամանքի պարզումը գաղտնի քննչական գործողությունների կամ օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների միջոցով, թե՞ դրանք պետք է լինեն ծայրահեղ միջոց, վերջին տարիների ընթացքում գաղտնի գործողությունների վերաբերյալ ի՞նչ վիճակագրություն կա Հայաստանում, ով կարող է ծանոթանալ Ձեր վերաբերյալ հավաքված տվյալներին և արդյոք անձը կարո՞ղ է պահանջել ոչնչացնել իր վերաբերյալ հավաքված տեղեկությունները:

Factor am-ն փորձել է ստանալ այս հարցերի պատասխանները:

Ինչ կարգավորումներ էին գործում նախկինում և ինչ կա հիմա

Մինչև Քրեական դատավարության գործող օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելը՝ 2022 թվականի հուլիսի 1-ը, անձանց, այսպես ասած, գաղտնալսելու ընթացակարգերը սահմանվում էին օպերատիվ հետախուզական գործունության մասին օրենքով:

Անձի նկատմամբ 6 տեսակի օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ կարող էին կատարվել միայն դատարանի թույլտվությամբ․

• ներքին դիտում,
• արտաքին դիտում, եթե դա արվում էր սարքավորումների միջոցով,
• նամակագրության, փոստային, հեռագրական և այլ հաղորդումների վերահսկում,
• հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում,
• ֆինանսական տվյալների մատչելիության ապահովում և ֆինանսական գործարքների գաղտնի վերահսկում,
• կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակում:

Այսինքն՝ որպեսզի անձի նկատմամբ կատարվեին վերը նշված գործողությունները, նախ անհրաժեշտ էր դիմել դատարան։

Դատական իշխանության պաշտոնական կայքում հրապարակվում էր  նաև տարվա ընթացքում քննված այն միջոցառումների վերաբերյալ տեղեկատվություն, որոնց համար անհրաժեշտ էր դատարանի թույլտվությունը։ Դրանց թվում էին նաև օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներն ու դրանց արդյունքում կայացված որոշումները: Այսինքն՝ ՕՀՄ դաշտը ինչ-որ չափով հանրային վերահսկողության տիրույթում էր, և քաղաքացիներն առնվազն հնարավորություն ունեին տեսնելու ներկայացված միջնորդությունների թիվը, ինչպես նաև պարզելու, թե իրենց, այսպես ասած, գաղտնի հետևելու միջնորդությունների քանի՞տոկոսն էր բավարարվում:

Դատական իշխանության տարեկան վիճակագրություններից դուրս ենք բերել դատարանի թույլտվությամբ իրականացված այդ գործողությունները՝ մինչև 2022-ը ներառյալ:

Օպերատիվ հետախուզական միջոցառումները, սակայն, հաճախ կատարվում էին նաև այն փուլում, երբ դեռևս  քրեական գործ հարուցված չէր լինում, ուստի՝ դրանք վարույթ ներմուծելը որոշակի դժվարություններ էր առաջացնում իրավական առումով։

2022 թվականի հուլիսին ուժի մեջ մտած Քրեական դատավարության օրենսգրքով դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող օպերատիվ հետախուզական միջոցառումները  դարձան, այսպես ասած, գաղտնի քննչական գործողություններ, և դրանք որպես ապացույց օգտագործելն այլևս խնդրահարույց չէ։

Ներկայում գործող Քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն՝ գաղտնի քննչական գործողություններն են․

1) ներքին դիտումը,

2) արտաքին դիտումը,

3) նամակագրության և այլ ոչ թվային հաղորդակցության վերահսկումը,

4) թվային, այդ թվում` հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկումը,

5) ֆինանսական գործարքների վերահսկումը,

6) կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակումը:

Նշենք, որ թեև գաղտնի քննչական գործողությունների անվանումների մեջ որոշակի փոփոխություններ են կատարվել՝ դրանք բովանդակային առումով նույնն են, ինչ դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումները։

Դրանք կատարելու համար, ինչպես նախկինում, այնպես էլ այժմ անհրաժեշտ է դատարանի թույլտվությունը, և դատարաններում տարվա ընթացքում քննված գաղտնի քննչական գործողություններ իրականացնելու միջնորդությունների վերաբերյալ վիճակագրություն վարվում է։

Ուսումնասիրել ենք, թե 2023-ից մինչև 2025-ը ներառյալ դատարանները գաղտնի քննչական գործողություններ իրականացնելու քանի՞ միջնորդություն են քննել։ Ըստ այդմ՝ ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում պատկերը հետևյալն է։

Բացի առաջին ատյանի ընդանուր իրավասության դատարանից քրեական գործեր քննում  է նաև Հակակոռուպցիոն դատարանը, ուստի՝ առանձնացրել ենք նաև այս դատարանում քննված գաղտնի քննչական գործողությունների վերաբերյալ միջնորդությունները։

Բայց, ինչպես պարզվում է, դատական իշխանությունն այլևս չի հրապարակում անձանց նկատմամբ օպերատիվ հետախուզական միջոցառում իրականացնելու միջնորդությունների թիվը՝ չնայած այն հանգամանքին, որ դրանք շարունակում են իրականացվել։

Դատական դեպարտամենտից մեզ բանավոր պարզաբանել են, որ միայն գաղտնի քննչական գործողությունների վերաբերյալ վիճակագրությունն են վարում։ Ստացվում է՝ այլևս անվերահսկելի է օպերատիվ հետախուզական գործունեության ոլորտը, և ոչ ոք չգիտի՝ որքան  միջնորդություններ են ներկայացվում դատարաններ և որքանը՝ բավարարվում։

Ազգային անվտանգության ծառայություն, Հակակոռուպցիոն կոմիտե և Քննչական կոմիտե ուղարկված հարցումներով խնդրել ենք հայտնել, թե 2023-ից մինչև 2025-ը ներառյալ դատարանի թույլտվությամբ իրականացվող ՕՀՄ-ներ իրականացնելու վերաբերյալ քանի՞ միջնորդություն են ներկայացրել դատարան, բայց, ինչպես պարզվում է, այս տվյալները գաղտնագրված են։

ԱԱԾ-ից հայտնում են.

Ազգային անվտանգության մարմինների գործունեության և դրանց արդյունքների վերաբերյալ տեղեկությունները «ազգային անվտանգության ծառայությունում գաղտնագրման ենթակա տեղեկությունների ընդլայնված գերատեսչական ցանկի համաձայն դասվում են պետական գաղտնիքի շարքին, ունեն գաղտնիության համապատասխան դրոշմագրեր և «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիմքով՝ չեն կարող տրամադրվել։

Հակակոռուպցիոն կոմիտեից հետևյալ պատասխանն ենք ստացել.

«Օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու նպատակով դատարան ներկայացվող միջնորդությունների վերաբերյալ տեղեկատվությունը «Պետական գաղտնիքի մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ Հակակոռուպցիոն Կոմիտեի նախագահի 2024 թվականի օգոստոսի 8-ի թիվ 24-Լ հրամանով ներառված է գաղտնագրման ենթակա տեղեկությունների ցանկում»։

Քննչական կոմիտեն հայտնել է, որ իրենք օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ չեն իրականացնում:

Ստացվում է՝ հանրային վերահսկողություն կարող է իրականացվել միայն քրեական վարույթների նկատմամբ, իսկ թե վարույթից դուրս քաղաքացիների նկատմամբ ինչ միջոցառումներ են իրականացվում, դրանք ինչ նպատակ են հետապնդում, որևէ մեկին հասանելի չէ և հանրային վերահսկողությունից առհասարակ դուրս է մնում։

Փաստաբան Երեմ Սարգսյանն այստեղ ռիսկեր է տեսնում՝ հատկապես Հայաստանի նման երկրում, որտեղ իրավապահ համակարգն, ըստ փաստաբանի, հաճախ ընկալվում է որպես քաղաքական իշխանության ցանկություններն իրականացնող։ Նման պայմաններում, Սարգսյանի խոսքով, հանրային վերահսկողության մակարդակը պետք է առավել բարձր լինի։

Ըստ փաստաբանի՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների վերաբերյալ տեղեկատվության գաղտնագրումը իրավաչափ է, քանի որ այն կարող է պարունակել պետական գաղտնիք և առնչվել ազգային անվտանգության շահերին, սակայն տվյալ դեպքում խոսքը կարող է վերաբերել բացառապես դրա բովանդակությանը։

«Գաղտնագրվել կարող է այն, թե ում նկատմամբ, ինչ հիմքով և ինչ կոնկրետ միջոցառում է իրականացվել, ինչպես նաև՝ դրա արդյունքները։ Իսկ ընդհանուր վիճակագրությունը չի կարող համարվել պետական գաղտնիք։ ՕՀՄ-ների վերաբերյալ ներկայացված միջնորդությունների քանակը, դրանցից քանիսն են բավարարվել կամ մերժվել, տրամաբանորեն չի կարող գաղտնագրվել։ Դրանց գաղտնագրման որևէ տրամաբանական բացատրություն չի կարող լինել»,- համոզմունք է հայտնում փաստաբանը՝ դիտարկելով, որ  խոսքը վերաբերում է մարդու հիմնարար իրավունքների, մասնավորապես, մասնավոր կյանքի և հաղորդակցության գաղտնիության սահմանափակումներին, իսկ նման միջոցառումները պետք է գտնվեն ոչ միայն դատական, այլ նաև հանրային վերահսկողության ներքո՝ չարաշահումների ռիսկը նվազեցնելու համար։

Այսպիսով՝ ինչպես վերը նշեցինք, անձանց կարելի է գաղտնալսել կամ գաղտնի հետևել, երբ առկա է քրեական վարույթ և իրականացվում են գաղտնի քննչական գործողություններ, ինչպես նաև քրեական վարույթից դուրս, երբ օպերատիվ գործունեության ընթացքում որոշակի տվյալների հիման վրա օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ են իրականացվում անձի նկատմամբ։

Օրենքով օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու իրավասություն ունեն մի շարք մարմիներ՝ ԱԱԾ Ոստիկանություն, Հակակոռուպցիոն կոմիտե, Պաշտպանության նախարարություն, ՊԵԿ և այլն, սակայն այս գործիքակազմը լայնորեն կիրառող մարմիններն  են ԱԱԾ-ն, Ոստիկանությունը և Հակակոռուպցիոն կոմիտեն:

Օպերատիվ հետախուզական գործունեությունը երկու հիմնական ուղղություններով է տարվում՝ ազգային անվտանգության՝  հետախուզություն, հակահետախուզություն, որի վրա չի տարածվում ժողովրդավարական վերահսկողությունը և իրավապահ նպատակով՝  հանցագործությունների կանխում, կանխարգելում, վարչաիրավական նպատակներ (օրինակ՝  ծառայողական առաջխաղացման դեպքում  կամ երբ կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը ցանկանում է ստուգել որևէ պաշտոնատար անձի վերաբերյալ տվյալ):

Իրավաբան, միջազգային իրավունքի մասնագետ Արա Ղազարյանի դիտարկմամբ, եթե գաղտնի քննչական գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված տվյալները վարույթի շրջանակներում ինչ- որ փուլում հասանելի են դառնում անձին, ապա օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների դեպքում այս խնդիրն առավել բարդ է, անձն այդպես էլ կարող է տեղյակ չլինել, որ իր վերաբերյալ որոշակի տվյալներ են հավաքվել, չի կարող հասկանալ՝ դրանք հավաքվել են օրենքով սահմանված կարգով և դեպքերով, թե կամայականորեն՝ պրոֆիլակտիկ, կանխավարկածով, որ, գուցե դրանք ինչ-որ պահի պետք կլինի օգտագործել անձի դեմ։

Ղազարյանն ասում է՝ երբ ԱԱԾ-ն գաղտնիության ռեժիմով է աշխատում և զբաղված է հետախուզությամբ, նորմալ է, բայց երբ գաղտնիության ռեժիմով նաև քրեական հետապնդում է իրականացվում՝ առանց վերահսկողության, այստեղ խնդիր կա:

Ըստ փորձագետի՝ այս երկու ուղղությունների իրավական կարգավորումները պետք է որոշակիորեն բաժանված լինեն իրարից և ԱԱԾ-ն քրեաիրավական նպատակներում օպերատիվ հետախուզական միջոցառում չիրականացնի, բայց Հայաստանում օպերատիվ հետախուզական գործունեությունը հիմնական կենտրոնացված է հենց ԱԱԾ-ի ներսում։

«Օրինակ՝ որպեսզի  քննիչը  գաղտնալսում անի, դիմում է ոչ թե իրավապահ մարմնին, տվյալ դեպքում՝ Ոստիկանությանը, այլ  ԱԱԾ-ին։ Մինչդեռ Ոստիկանության կազմում գաղտնալսումների համակարգ պետք է լինի, որ իրավապահ մարմինները չդիմեն ազգային անվտանգության մարմնին, այլ դիմեն իրավապահ մարմնին»,- նշում է փորձագետը:

Վարչապետը չի նշանակում Ոստիկանության օպերատիվ ստորաբաժանման ղեկավարին

Ազգային անվտանգության ծառայությունը վարչապետին ենթակա մարմին է։ Հաճախ, երբ պարզվում է, որ վարչապետը մանրամասն տեղեկացված է կոնկրետ գործով կամ կոնկրետ անձի վերաբերյալ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքների մասին, դա մեկնաբանվում է այնպես, որ ԱԱԾ-ն ենթակա է վարչապետին, ուստի նա կարող է այդ տեղեկատվությունը ունենալ։
Փաստաբան Երեմ Սարգսյանի խոսքով սա պարզ մանիպուլյացիա է։ Սարգսյանի խոսքով՝ գործող օրենսդրությունը վարչապետին նման ուղղակի լիազորություն չի տալիս։

Այսպես՝  Օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը կարգավորվում է համապատասխան օրենքով, որը սահմանում է՝
• միջոցառումներ իրականացնող մարմինները,
• դրանց իրավասությունները,
• վերահսկողության ձևերը։

Այս համակարգում վարչապետը չի հանդիսանում ո՛չ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող, ո՛չ էլ քրեական վարույթ իրականացնող սուբյեկտ։

Ըստ փաստաբանի՝ ՕՀՄ արդյունքներին ուղղակի հասանելիություն ունեն միայն գործընթացային սուբյեկտները՝ օպերատիվ մարմինները, քննիչը, դատախազը, դատարանը և օրենքով նախատեսված այլ անձինք, իսկ վարչապետի լիազորությունները կրում են քաղաքական և վարչական բնույթ, ոչ թե՝ գործընթացային։

«Ազգային անվտանգության ծառայությունը ենթակա է վարչապետին ինստիտուցիոնալ առումով, այսինքն՝ գտնվում է գործադիր իշխանության համակարգում և հաշվետու է նրան։ Սակայն սա վերաբերում է վարչական ենթակայությանը, ոչ թե օպերատիվ տվյալների ազատ հասանելիությանը։ Վարչապետը կարող է ստանալ միայն ընդհանուր կամ զեկուցողական տեղեկատվություն պետական կառավարման շրջանակում, սակայն դա չի հանդիսանում ՕՀՄ արդյունքների գործընթացային հասանելիություն։ Այլ կերպ ասած՝ վարչապետը չունի ՕՀՄ արդյունքներին անմիջական իրավական հասանելիություն․ հնարավոր է միայն սահմանափակ ինստիտուցիոնալ տեղեկացվածություն»,- նշում է Երեմ Սարգսյանը։

ԱԱԾ-ն բովանդակային առումով վարչապետին հասանելի է դարձնում օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների արդյունքները, թե ոչ,  մենք պնդել չենք կարող, բայց փաստ է, որ վարչապետը միջոցներ չի ձեռնարկում, որպեսզի Ոստիկանության համակարգում ՕՀՄ իրականացնող մարմինը սկսի գործել։

Արա Ղազարյանը մեզ հետ զրույցում, մատնացույց անելով ՕՀԳ մասին օրենքը, նշում է, որ այդ համակարգը օրենքով փաստացի ստեղծվել է դեռևս 2021-ին, բայց օրենքում մի վերապահում է արվել. կառույցը կսկսի աշխատել, երբ վարչապետը նշանակի դրա ղեկավար, իսկ վարչապետը 2021 թվականից չի նշանակում այդ կառույցի ղեկավարին, այսպիսով՝ համակարգը ևս չի գործում։

Այսպես՝ «Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին» օրենքի 31-րդ հոդվածում 2021-ին կատարվել է փոփոխություն, համաձայն որի՝ 

1. Թվային, այդ թվում՝ հեռախոսային հաղորդակցության վերահսկումը ոստիկանության, պետական պահպանության ծառայության, արտաքին հետախուզության ծառայության կամ քրեակատարողական ծառայության մարմինների կամ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից անցկացվում է` Գլխավոր վարչության կողմից օպերատիվ-տեխնիկական պայմաններ ստեղծելով, այդ թվում` կապի ուղիների և միջոցների տրամադրումով, ոստիկանության, պետական պահպանության ծառայության, արտաքին հետախուզության ծառայության կամ քրեակատարողական ծառայության մարմինների կամ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից ստացվող տվյալների, տեղեկատվության և հաղորդումների անմիջական հսկմամբ և ամրագրմամբ, ընդ որում` բացառելով ազգային անվտանգության մարմինների և Գլխավոր վարչության կողմից այդ տվյալների, տեղեկատվության և հաղորդումների հսկումը և (կամ) ամրագրումը:

Օրենքով սակայն, սահմանվել է, որ այս փոփոխությունն  ուժի մեջ է մտնում վարչապետի կողմից Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության համակարգում գործող օպերատիվ-տեխնիկական ստորաբաժանման պետին նշանակելու օրվան հաջորդող օրը, իսկ վարչապետը, փաստորեն, մոտ 5 տարի է՝ պետին չի նշանակում։ Նման պայմաններում կարող ենք ենթադրել, որ վարչապետը ցանկություն չունի հիմքեր ստեղծելու, որպեսզի իրեն ենթակա մարմնից՝ ԱԱԾ-ից  վերցվի այս գործառույթն ու այն իրականացնի Ոստիկանությունը։

Արա Ղազարյանը վարչապետի աշխատակազմ այս առնչությամբ հարցում է ուղարկել ու պարզաբանում խնդրել, սակայն բովանդակային պատասխան չի ստացվել։

Այսպիսով՝ կարող ենք արձանագրել, որ ՕՀՄ-ները կենտրոնացված են ԱԱԾ-ի ձեռքում, դրանց քանակական տվյալները չեն հրապարակվում, դրանք կարող են և հասանելի չլինել քաղաքացիներին, քանի դեռ օպերատիվ մարմինը քրեական վարույթ նախաձեռնելու հարցով չի դիմել քննչական մարմիններին։

Իսկ արդյոք այն դեպքում, երբ դրանք հասանելի են դառնում քաղաքացիներին, փաստվում է, որ դատարաններն օրինական ու պատճառաբանված որոշումներ են կայացնում:

Փաստաբան Երեմ Սարգսյանը մի քանի առանցքային,  համակարգային խնդիր է մատնանշում:

1. Դատարանների կողմից միջնորդությունների գրեթե ավտոմատ բավարարում

Ըստ փաստաբանի՝ բավարարման բարձր տոկոսները վկայում են, որ դատական վերահսկողությունը հաճախ կրում է ձևական բնույթ։

2. Անբավարար հիմնավորված միջնորդություններ

ՕՀՄ կիրառման անհրաժեշտությունը հաճախ ներկայացվում է ընդհանուր ձևակերպումներով՝ առանց բավարար փաստական հիմքերի։

«Հաճախ ՕՀՄ կիրառելու անհրաժեշտությունը ներկայացվում է ընդհանուր ձևակերպումներով՝ առանց կոնկրետ փաստական  տվյալների, ինչը հակասում է անհրաժեշտության և համաչափության սկզբունքներին»,- նշում է Երեմ Սարգսյանը՝ հավելելով նաև, որ վերջերս Վճռաբեկ դատարանը շատ վտանգավոր նախադեպերով առավել խրախուսել է այս գործելաոճը: Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանն այլևս միանգամայն  բավարար է համարում օպերատիվ աշխատակցի  հասարակ զեկուցագիրը, որում նշում է, թե օրինակ՝ իբրև օպերատիվ տվյալներ է ստացել այս կամ այն պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու մասին և դատարանին միջնորդում է թույլատրել այդ պաշտոնատար անձի նկատմամբ ներքին դիտում իրականացնել կամ հեռախոսազանգերը գաղտնալսել։

Ըստ Սարգսյանի՝ օպերատիվ աշխատակիցը կարող է լինել և՛ բարեխիղճ, և՛ անբարեխիղճ, բայց Վճռաբեկ դատարանի նման դիրքորոշման պայմաններում օպերատիվ հետախուզական գործունեության նկատմամբ  դատական վերահսկողությունն այլևս անիմաստ ու ձևական է դառնում:

3. Պաշտպանության կողմի սահմանափակ հասանելիություն

Պաշտպանը նաև նշում է, որ գաղտնիության ռեժիմի պատճառով պաշտպանությունը հաճախ չի կարող արդյունավետորեն ստուգել ՕՀՄ օրինականությունը, ինչն, ըստ Սարգսյանի, խաթարում է մրցակցային դատավարության սկզբունքը։

Անձն իրավունք ունի իմանալ իր վերաբերյալ հավաքվող տեղեկությունների մասին

Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցն է տարիներ առաջ առնչվել իր վերաբերյալ օպերատիվ տվյալներ հավաքելու խնդրին։ Նա  պատահաբար հայտնաբերել է, որ իր և իր ղեկավարած կազմակերպության վերաբերյալ  ԱԱԾ-ն տվյալներ է հավաքել: Դիմել է կառույցին՝ փորձելով պարզել, թե  ի՞նչ տվյալներ են հավաքել ու խնդրել դրանք տրամադրել իրեն, բայց այդպես էլ նրան չի հաջողվել որևէ ընթացակարգի միջոցով շարժվել դեպի իրավունքի պաշտպանություն, որովհետև ԱԱԾ-ն ոչ հերքել է նրա վերաբերյալ տվյալներ հավաքելու հանգամանքը, ո՛չ էլ տրամադրել նրա վերաբերյալ տվյալները: Սաքունցը դիմել է դատարան՝ խնդրելով, որպեսզի դատարանը կառույցին պարտավորեցնի տրամադրել  տեղեկությունը, սակայն դատարանը մերժել է:

Ստացվում է՝ իմանալով որ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի և իր վերաբերյալ տվյալներ է հավաքվում, այդպես էլ չի կարողացել հասկանալ՝ ինչ տվյալներ, արդյո՞ք դրանք անհրաժեշտաբար են հավաքվել, եթե ոչ, արդյո՞ք դրանք ոչնչացվել են, թե՞ ոչ։

Արա Ղազարյանն է մեզ հետ զրույցում հիշում է Սաքունցին առնչվող պատմությունն ու շեշտում՝  Օպերատիվ հետախուզական գործողության մասին օրենքի 6-րդ հոդվածը հակասում է Սահմանադրությանը:

Հոդվածով սահմանվում են օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների հետևանքով ստացված նյութերի և փաստաթղթերի հրապարակայնության կանոնները:

Մասնավորապես՝ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ 

1. Յուրաքանչյուր անձ իր նկատմամբ քրեական գործի հարուցումը մերժվելուց կամ հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճվելուց` հանցագործության դեպքի բացակայության կամ արարքի կատարման մեջ հանցակազմի բացակայության պատճառով, կամ պատճառված վնասը քրեական օրենքով օրինաչափ համարվելուց կամ իր նկատմամբ արդարացման դատավճիռ կայացվելուց կամ ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթն ավարտվելուց հետո` եռամսյա ժամկետում, իրավունք ունի օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններից պահանջելու իր նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հետևանքով ստացված նյութերը և փաստաթղթերը: Օրենքով սահմանվում են նաև բացառություններ:

Նույն հոդվածի 3-րդ մասով սահմանվում է, որ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված դեպքում և ժամկետում, եթե անձը չի պահանջում տրամադրել իր նկատմամբ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հետևանքով ստացված նյութերը և փաստաթղթերը, ապա դրանք ոչնչացվում են:

ՀՀ սահմանադրության 34-րդ հոդվածի համաձայն էլ՝ 

3. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի ծանոթանալու պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում իր մասին հավաքված տվյալներին և պահանջելու ոչ հավաստի տվյալների շտկում, ինչպես նաև ապօրինի ձեռք բերված կամ այլևս իրավական հիմքեր չունեցող տվյալների վերացում:

Արա Ղազարյանը նկատում է. որպեսզի անձը պահանջի, որ իր վերաբերյալ տվյալները վերացվեն, նախ պետք է տեղեկացվի, որ դրանք հավաքվել են, բայց, փաստացի, նրան տեղեկացնելու ընթացակարգ նախատեսված չէ:

Այս հարցի լուծումն, ըստ Արա Ղազարյանի այն է, որ, ինչպես շատ եվրոպական երկրներում,  Հայաստանում ևս պետք է ստեղծվի մի մարմին, որը կունենա մանդատ՝ դիմելու ՕՀՄ իրականացնող կառույցներին և պարզելու, թե արդյոք իրեն դիմած քաղաքացու վերաբերյալ տվյալներ առկա են, թե՞ ոչ, ստուգելու՝ արդյոք դրանք օրինակա՞ն են հավաքվել, թե ոչ և եթե այլևս դրանք անհրաժեշտ չեն, պետք է ոչնչացվեն:

Գաղտնի քննչական գործողություններն ու ՕՀՄ-ները ոչ թե բացառություն, այլ՝ օրինաչափություն

Վերջին մոտ մեկ տարվա ընթացքում Քննչական կոմիտեն և Հակակոռուպցիոն կոմիտեն քրեական վարույթների վերաբերյալ տեղեկատվություն տարածելիս նաև մի շարք ձայնագրություններ են հրապարակել, ինչպես օրինակ՝ Քննչական կոմիտեն Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի և մյուսների գործով՝ փորձելով հանրության մեջ վստահություն ձևավորել, որ «Սրբազան պայքար շարժման» անդամները Հայաստանում ահաբեկչություն էին նախապատրաստում: Պաշտպանները պնդում են, որ ձայնագրությունների բովանդակությունը մոնտաժված է և կոնտեքստից կտրված:

2025-ի հոկտեմբերին գործարար Սամվել Կարապետյանի գլխավորած «Մեր ձևով» շարժման հավաքից հետո Քննչական կոմիտեն հրապարակեց ձայնագրություն, որտեղ, ըստ ՔԿ-ի, քաղաքացիներին հավաքին մասնակցելու համար նյութապես շահագրգռելու վերաբերյալ խոսակցություններ էին: Խոսակցություններից մեկում շոշափվում էր այն հարցը, որ գումարը տրամադրելու հարցը «Սամվել հոպարի Գևորիկն» է կազմակերպում:

Այս դրվագը լսող քաղաքացիներից շատերի մոտ «Սամվել  հոպարը» կարող էր ընկալվել որպես Սամվել Կարապետյան, բայց ձայնագրության «Սամվել հոպարն», իրականում Սամվել Կարապետյանը չէ:

Հետաքրքիր զուգադիպությամբ օրեր առաջ՝ այս անգամ՝ Հակակոռուպցիոն կոմիտեում քննվող վարույթի շրջանակներում կրկին ձայնագրություն հրապարակվեց քաղաքացիներին Սամվել Կարապետյանի ղեկավարած «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության կողմից գումար բաժանելու ենթադրյալ դեպքի վերաբերյալ: Այս դեպքում Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հրապարակել է մի ձայնագրություն, որում ասվում է, թե Ալիկը 20 000-ական դրամներ է տվել՝ ջինսեր գնելու համար: Այս դեպքում ևս Ալիկը կարող է ասոցացվել «Ուժեղ Հայաստան» անդամ Ալեքսան Ալեքսանյանի հետ, մինչդեռ ձայնագրության Ալիկը նա չէ:

Այսինքն՝ նույնիսկ եթե համարենք, որ ձայնագրություններն իրական խոսակցություններից են և կարող են հաստատել ենթադրյալ ընտրակաշառքի դրվագը, վարույթն իրականացնող մարմինները միտումնավոր հրապարակում են այնպիսի հատվածներ, որոնք ապակողմնորոշում են լսողին։

Իսկ արդյոք օրինաչափ է՝ անձանց գաղտնալսելը յուրաքանչյուր գործով։ Արա Ղազարյանն ընդգծում է, որ օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներն անձնական կյանք առավել ներխուժող բնույթի քննչական գործողություն են և դրանք պետք է օգտագործվեն ոչ թե որպես բացառություն, այլ որպես ծայրահեղ միջոց, երբ առավել նվազ ներխուժող միջոցները օգտագործվում են և  արդյունք չեն տալիս։ 

«Ես ունեցել եմ քրեական գործեր, որ հենց սկզբից անցել են գաղտնալսման, և ես դատարանում հարց եմ բարձրացրել, թե ինչու են միանգամից գաղտնալսումով սկսել աշխատել՝ մինչև մյուս միջոցները սպառելը։ Դա կարող է աշխատել միայն այն դեպքում, երբ  հրատապություն է պահանջում․ ասենք՝ մարդուն առևանգել են, և մենք միանգամից սկսում ենք գաղտնալսել, որպեսզի պարզենք ծանոթությունների շրջանակը, բայց երբ սովորական գործով է կատարվում գաղտնալսումը՝ որպես հիմնական քննչական գործողություն՝ հարց է բարձրանում․ իսկ ու՞ր է համաչափության սկզբունքը»,- դիտարկում է Ղազարյանը։

Փաստաբանը նաև հարց է բարձրացնում, որ անորոշ է, թե ինչպես են կարգավորվում  հարաբերություններն ինտերնետային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների՝ օպերատորների հետ։ Օրինակ՝ ԱԱԾ-ն ամեն անգամ պետք է օպերատորներին դիմի՞ գաղտնալսում իրականացնելու համար,  եթե այո, ապա ի՞նչ ընթացակարգով պետք է դիմի, որպեսզի, օրինակ WhatsApp-ով հեռախոսային խոսակցություն լսի կամ ինտերնետում օպերատիվ աշխատանք կատարի։ Այս հարցերի պատասխաններն,  ըստ Ղազարյանի, պարզ չեն, քանի որ սահմանված ընթացակարգեր չկան կամ եթե կան, ապա դրանք ԱԱԾ-ի ներքին գերատեսչական ակտեր են, գաղտնագրված են և չեն հրապարակվում։

Այսպիսով՝ կարող է պատահել՝ մեզ բոլորիս են հետևում, և մենք հնարավորություն չունենք պարզելու՝ օրինական են հետևում, թե՝ ոչ, ինչպես նաև պահանջելու, որպեսզի ոչնչացնեն մեր վերաբերյալ տվյալները։

Արաքս Մամուլյան

Factor TV-ի տեղեկություններով՝ Ծովակ Մնացականյանը 2023-ին բարեվարքություն անցնելու գործընթացում հայտնվել է Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի ուշադրության կենտրոնում:

2023-ին Մնացականյանը հավակնել է առաջխաղացում ունենալ Դատախազությունում, որի համար պետք է բարեվարքություն անցներ։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել Մնացականյանի բարեվարքության վերաբերյալ։ Ավելին՝ նրա հայտարարագիրը կասկածներ է հարուցել, և կառույցից դիմել են Դատախազություն՝ վարույթ նախաձեռնելու հարցով։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը հազվադեպ է վարույթ նախաձեռնելու հարցով Դատախազություն դիմելու որոշում կայացնում: Այդ մասին է վկայում կառույցից մեր ստացած պատասխանը:

Ինչպես պարզվում է՝ 2020 թվականից մինչև 2025-ը ներառյալ՝ հանձնաժողովը բարեվարքության ուսումնասիրության գործընթացի շրջանակներում  234 դատախազի և նրանց ընտանիքների վերաբերյալ հայտարարագրեր է ստուգել, բայց Դատախազություն դիմել է ընդամենը 5 հայտարարագրի հարցով:

Ուսումնասիրությունների արդյունքում գույքային դրության առնչությամբ ձևավորված հիմնավոր կասկածի հիման վրա 2023 թվականին 3 դատախազի վերաբերյալ է հաղորդում ներկայացվել, 2024-ին՝ 1, 2025-ին՝ ևս մեկ դատախազի վերաբերյալ։

Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից տրամադրված պատասխանի համաձայն՝ կառույցին հասանելի է դարձել, որ ներկայացված 5 հաղորդումներից 4-ով վարույթ է նախաձեռնվել, սակայն 3 դատախազի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու որոշում է կայացվել։

Դատախազությունն առհասարակ հրաժարվել է պատասխանել դատախազների բարեվարքության վերաբերյալ հարցերի: Հարցմամբ խնդրել էինք հայտնել՝ բացասական եզրակացությամբ առաջխաղացումներ Դատախազությունում եղե՞լ են, թե ոչ, ինչպես նաև՝ ԿԿՀ-ի կողմից հաղորդումների առթիվ դատախազների վերաբերյալ քանի՞ վարույթ է այս պահին առկա:

«Հայտնում ենք, որ Դատախազությանը վերաբերելի հարցերով առանձին վիճակագրություն չի վարվում»,- գրել են Դատախազությունից։

Այնուամենայիվ, մեզ հայտնի է դարձել, որ ԿԿՀ-ի կողմից 2023 թվականի 3 հաղորդումներից մեկը հենց Ծովակ Մնացականյանի հայտարարագրի վերաբերյալ է եղել։

Թե ինչ խնդիրներ են ի հայտ եկել հայտարարագրերի ուսումնասիրության արդյունքում, Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովից չեն հայտնում՝ պարզաբանելով, որ ներկա օրենսդրությամբ բարեվարքության եզրակացությունը գաղտնի է, դրա հետ կապված որևէ հանգամանք հայտնել չեն կարող։ Այնուամենայնիվ, նկատի ունենալով, որ 2020-ից 2025 թվականները բարեվարքության ստուգման գործընթացից հետո Դատախազություն  ներկայացված բոլոր հաղորդումները եղել են դատախազների գույքային դրության առնչությամբ ձևավորված հիմնավոր կասկածի հիման վրա՝ կարող ենք եզրակացնել, որ Ծովակ Մնացականյանի դեպքում ևս խնդիրը կասկածելի գույքային դրությանն է վերաբերել:

Ծովակ Մնացականյանին առնչվող գործընթացի վերաբերյալ հարցում ենք ուղարկել նաև Գլխավոր դատախազություն՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ի տարբերություն Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի՝ Գլխավոր դատախազությունը շատ դեպքերում այնքան էլ գաղտնապահ չէ։ Այս մասին վկայում է  այն  հանգամանքը, որ Դատախազության պաշտոնական էջը, ինչպես նաև ֆեյսբուքյան էջը ողողված են նախկին պաշտոնյաներին առնչվող վարույթների վերաբերյալ հրապարակումներով։ Միայն թե մի հանգամանք հաշվի չէինք առել. Ծովակ Մնացականյանը ոչ թե նախկին, այլ ներկա պաշտոնյա է, ընդ որում՝ ինչպես արդեն վերը նշեցինք, բազմաթիվ հնչեղ գործերով մեղադրանք պաշտպանող պաշտոնյա:

Դատախազությունից ոչ միայն հրաժարվել են Մնացականյանին առնչվող  վարույթի վերաբերյալ տեղեկություններ հայտնել, այլև փորձել են պատասխանը ձևակերպել այնպես, կարծես ոչինչ էլ չի եղել։

Կառույցին ուղարկված գրավոր հարցմամբ հայցել ենք հետևյալ հարցերի պատասխանները․

1․ Ծովակ Մնացականյանի հայտարարագրի առնչությամբ նախաձեռնված քրեական վարույթի քննությունը արդյոք շարունակվո՞ւմ է։

2․ Գործով ի՞նչ կարգավիճակ ունի Ծովակ Մնացականյանը։

3․Եթե մինչդատական վարույթն ավարտվել է, ապա խնդրել ենք հայտնել, թե երբ և  ինչ որոշմամբ, գործով ի՞նչ կարգավիճակ է ունեցել Մնացականյանը։

«Տեղեկացնում ենք, որ որևէ քրեական վարույթով Ծովակ Մնացականյանը որևէ կարգավիճակ չունի»,- գրել են Դատախազությունից:

Մինչդեռ, ինչպես արդեն վերը նշեցինք, Մնացականյանի վերաբերյալ վարույթ եղել է, որի քննությունը տևական ժամանակ շարունակվել է: Այս ընթացքում Ծովակ Մնացականյանը շարունակել է մինչդատական վարույթի շրջանակներում հսկողություն իրականացնել, դատարաններում մեղադրանք պաշտպանել քաղաքական հնչերանգ ունեցող բազմաթիվ գործերով: Այս պահին վարույթը կարճված է, թե ոչ, մեզ հայտնի չէ, բայց հայտնի է, որ նա, իսկապես, մեղադրյալի կարգավիճակ չունի:

Սակայն մեղադրյալի կարգավիճակ չունենալը չի նշանակում գործով առհասարակ կարգավիճակ չունենալ, ինչպես Դատախազությունն է պատասխանել մեր հարցմանը. ողջամտությունը ենթադրում է, որ նա քրեական վարույթի շրջանակներում չէր կարող առնվազն որպես վկա չհարցաքննվել, իսկ քրեական վարույթով վկայի կարգավիճակը ևս համարվում է կարգավիճակ, հետևաբար, Դատախազության պատասխանը, թե Ծովակ Մնացականյանը որևէ գործով որևէ կարգավիճակ չունի ճշմարիտ լինել չի կարող: Իսկ եթե, տեսականորեն ընդունենք, որ դա ճշմարտություն է, ապա այսպես կարող է առաջ գալ շատ ավելի լուրջ հարց. գործով թերի քննություն է իրականացնվել: Հակառակ դեպքում ինչպե՞ս կարող էր անձի  հայտարարագրերի առնչությամբ նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանակներում վերջինս առնվազն վկայի կարգավիճակով  չհարցաքննվել:

Ամենևին կասկածի տակ չդնելով Մնացականյանի մասնագիտական գիտելիքները՝ այնուամենայնիվ անաչառ դիտորդի մոտ չի կարող հարց չառաջանալ՝ արդյո՞ք կարող է քաղաքական հնչերանգ ունեցող գործերով օբեյկտիվ աշխատել այն պաշտոնյան, որին առնչվող առկախված քրեական վարույթ է առկա կամ եղել:

Այս հարցերի ու դատողությունների ճշգրիտ պատասխանները փորձել ենք ստանալ նաև անձամբ իրենից՝ Ծովակ Մնացականյանից, սակայն վերջինս հրաժարվել է պատասխանել որևէ հարցի՝ առաջարկելով գրավոր հարցում կատարել: Պարզաբանել ենք, որ արդեն իսկ գրավոր դիմել ենք Դատախազություն, սակայն պատասխաններ չենք ստացել՝ կրկին առաջարկելով իրեն առնչվող վարույթի վերաբերյալ պատասխանել մեր հարցերին, սակայն Մնացականյանը պարզաբանումներ չի ներկայացրել:

Ծովակ Մնացականյանը դարձյալ ԿԿՀ-ից  բարեվարքության վերաբերյալ եզրակացության է սպասում

Ծովակ Մնացականյանը

• 2021-ին եղել է Երևան քաղաքի դատախազի պաշտոնին:
• 2022-ին արդեն Երևան քաղաքի ավագ դատախազ էր:
• 2023-ին փոխադրվել է Ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչություն: 
• 2024-ին նա նշանակվել է Գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության ավագ դատախազ:
• 2025-ին փոխադրվել է Գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազի պաշտոնին: 

Factor TV-ի տեղեկություններով՝ այս պահին նա կրկին ցանկանում է առաջխաղացում ունենալ, որի համար դիմել է Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին՝ բարեվարքություն անցնելու նպատակով: Հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ ԿԿՀ-ն մի քանի անգամ է Մնացականյանի վերաբերյալ բացասական եզրակացություն տվել: Այս անգամ ինչ կորոշեն կառույցից, դեռևս պարզ չէ:

Ի՞նչ գործերով է Մնացականյանը  ներգրավված որպես դատախազ

Գլխավոր դատախազություն ուղարկված գրավոր հարցմամբ խնդրել էինք հայտնել, թե Ծովակ Մնացականյանը մինչդատական վարույթի նկատմամբ հսկողության շրջանակներում քանի՞ գործով է ներգրավված որպես դատախազ, ինչպես նաև, թե դատարաններում քննվող քանի՞ գործով է հանդիսանում հանրային մեղադրող:

Այս հարցին կառույցից չեն պատասխանել:

Ինչպես արդեն վերը նշել ենք, գործերը, որոնցում Ծովակ Մնացականյանը վերգրավված է, բազմաթիվ են: Կանդրադառնանք դրանցից մի քանիսին միայն:

Սերժ Սարգսյանի գործ

Ծովակ Մնացականյանը Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի՝ դատարանում քննվող գործերից մեկով հանրային մեղադրողն է: Սարգսյանի վերաբերյալ, հիշեցնենք, Հակակոռուպցիոն դատարանում քննվող մի քանի գործ կա: Այն բանից հետո, երբ դատարանները վերացրել են Սարգսյանի վերաբերյալ գործերով նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու ագելլքը, Ծովակ Մնացականյանը դիմել է դատավորներին՝ Սարգսյանի նկատմամբ կրկին խափանման միջոց ընտրելու հարցով՝ պատճառաբանելով, որ օպերատիվ տվյալներ են ստացվել այն մասին, որ Սարգսյանը պատրաստվում է դուրս գալ Հայաստանից: Դատավորները, սակայն, Մնացականյանի միջնորդությունները մերժել են: Դրանից հետո Սերժ Սարգսյանը կանչվել է Հակակոռուպցիոն կոմիտեի, մեկ այլ գործով նրան մեղադրանք են առաջադրել ու խափանման միջոցն ընտրել բացակայելու արգելքը, այսինքն՝ հասել էին  այն արդյունքին, որին փորձել էին հասնել դատարանների միջոցով, բայց չէր ստացվել: Հետագայում Սարգսյանի պաշտպանական թիմը բողոքարկել է Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ Հակակոռուպցիոն կոմիտեում քննվող գործով բացակայելու արգելք ընտրելու որոշումը, և դատարանը բավարարել է Սարգսյանի բողոքը, վարույթն իրականացնող մարմնին պարտավորեցրել վերացնել Սարգսյանի նկատմամբ խափանման միջոցը: Դատախազություն այս որոշումն արդեն չի բողոքարկել:

Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի և մյուսների գործ

Մնացականյանը որպես հանրային մեղադրող ներգրավված է նաև Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի և մյուսների գործով, որոնք մեղադրվում են ահաբեկչություն նախապատրաստելու մեջ: Նրանք մեղադրանքը չեն ընդունում: Այս գործով պաշտպանները բազմիցս բարձրաձայնել են այն մասին, որ գործի շրջանակներում մոնտաժված ու գործի հանգամանքները խեղաթյուրող ձայնագրություններ են հրապարակվել, սակայն գործը դեռևս քննության փուլում է: Գործի սկզբնական շրջանում բոլոր մեղադրյալները կալանքի տակ էին, այժմ նրանց մեծամասնության նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ են ընտրվել: Դիտարկենք, որ Մնացականյանն այս նիստերին ակտիվորեն չի մասնակցում, դատարան գնացել է առաջին մեկ կամ երկու նիստին, որոնց շրջանակներում քննարկվում էին մեղադրյալների նկատմամբ խափանման միջոցի հարցեր:

Նարեկ Մալյանի գործ

2023-ի սեպտեմբերին Նարեկ Մալյանին մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, այն է՝ ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն կամ թշնամանք հրահրելուն կամ քարոզելուն ուղղված հրապարակային խոսքը, ինչպես նաև՝ այդ նպատակով նյութեր կամ առարկաներ տարածելը հրապարակայնորեն ցուցադրվող ստեղծագործությունների, զանգվածային լրատվության միջոցների կամ տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ։ Խոսքը Արցախից բռնի տեղահանման օրերին Կառավարության շենքի դիմաց տեղի ունեցած ցույցերի ընթացքում ուղիղ եթերի միջոցով քաղաքացիներին ցույցի հրավիրելու Մալյանի կոչի մասին է: Նա հայտնել էր, որ գործողությունների ժամանակն է: Միջին ծանրության այս արարքի համար Նարեկ Մալյանը 1 տարի անազատության մեջ է գտնվել: Այս գործով հանրային մեղադրողը նույնպես եղել է Ծովակ Մնացականյանը:

Սերգեյ Սմբատյանի գործ

Ծովակ Մնացականյանը հանրային մեղադրող է եղել նաև աշխարհահռչակ դիրիժոր Սերգեյ Սմբատյանի գործով: Հիշեցնենք, որ 2023-ին Սմբատյանը կալանավորվեց՝ զրկվելով նախապես պլանավորված հյուրախաղերին մեկնելու հնարավորությունից: Նույն ժամանակամիջոցում կալանավորվեց նաև Սմբատյանի հայրը՝ Արմեն Սմբատյանը: Ըստ Դատախազության՝ Սմբատյանների գործողությունների հետևանքով պետությանը շուրջ մեկ միլիարդ դրամի վնաս է հասցվել, Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի 300 քառակուսի մետր մակերեսով հողամասը հափշտակվել է: Այս նույն գործով մեղադրյալի կարգավիճակ ուներ նաև Մշակույթի նախկին նախարար Հասմիկ Պողոսյանը: Մեկ ամիս կալանավայրում անցկացնելուց հետո Սերգեյ Սմբատյանի խափանման միջոցը փոխվեց տնային կալանքով, իսկ 4 ամիս անց Սերգեյ Սմբատյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվեց՝ արդարացնող հիմքով:

Արմեն Սմբատյանի և Հասմիկ Պողոսյանի գործ

Արմեն Սմբատյանն ու Հասմիկ Պողոսյանն անցում են նաև մեկ այլ՝  հայտնի ԱՕԿՍ-ի գործով: Դատախազությունից 2023-ին հայտնել են, որ Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում ընդգրկված Աբովյան 3 հասցեի՝ ԱՕԿՍ-ի շենքը վերադարձվում է Հայաստանի Հանրապետությանը։ Այս գործով ևս մեղադրողը Ծովակ Մնացականյանն է:

Պողոս Պողոսյանի  սպանության գործ

Ծովակ Մնացականյանը վերջերս որպես մեղադրող ներգրավվել է «Առագաստ» սրճարանում 25 տարի առաջ տեղի ունեցած սպանության գործով:

Հիշեցնենք, որ խոսքը «պրիվետ Ռոբ» արտահայտության համար տեղի ունեցած միջադեպի մասին է, որով մեղադրյալը Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի անվտանգության նախկին պետ Աղամալ Հարությունյանյանն է:

Մնացականյանը հսկող դատախազ է նաև Պողոս Պողոսյանի սպանության գործի շրջանակներում կեղծ փորձագիտական եզրակացություններ տալու գործով: Այս գործով երկու փորձագետ մեղադրյալի կարգավիճակ է ունեցել: Նրանցից մեկը Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալաստանյանի, Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանի գործերով  դատախազ Վահան Հարությունյանի հայրն է, սակայն նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է, իսկ մյուս փորձագետի՝ Շավարշ Գևորգյանի գործն ուղարկվել է դատարան, ներկայում քննության փուլում է:

Ինչ վերաբերում է Պողոս Պողոսյանի սպանության դատական գործի քննությանը՝ Ծովակ Մնացականյանն այս գործում ներգրավվելուց հետո միջնորդություն է ներկայացրել 25 տարի առաջ տեղի ունեցած սպանության գործով արտաշիրիմում իրականացնելու ու նոր փորձաքննություն նշանակելու վերաբերյալ:

Այս պահին դեռևս տեղեկություններ չկան՝ գործընթացը սկսվել է, թե՞ ոչ:

Սրանք միայն մի մասն են այն քաղաքական հնչերանգ ունեցող  գործերի, որոնցով Ծովակ Մնացականյանը մեղադրանք է պաշտպանել՝ ինքը լինելով խոցելի վիճակում այն առումով, որ իրեն առնչվող առկախված գործ է եղել: Մնացականյանը նաև Քաղաքաշինության կոմիտեի նախկին նախագահ Վահագն Վերմիշյանի, Տրանսպորտի և կապի նախկին նախարար Գագիկ Բեգլարյանի, Սուրմալույում տեղի ունեցած պայթյունի գործով հանրային մեղադրողն է:  Ինչ ազդեցություն է ունեցել նրան առնչվող քրեական վարույթը նրա դատախազական  գործունեության վրա, մենք գնահատել չենք կարող, բայց նման պայմաններում նրա անաչառության վերաբերյալ կասկածներ ունենալ կարող է ցանկացած անաչառ դիտորդ:

Արաքս Մամուլյան