Բաքվում մտահոգ են․ Ադրբեջանում առաջիկա տարիներին կշարունակվի նավթի արտադրության ու եկամուտների անկումը

Ադրբեջանում առաջիկա տարիներին կշարունակվի նավթի և կոնդենսատի արտադրության անկումը։ Ադրբեջանական իշխանամերձ Haqqin.az-ի կառավարական աղբյուրների համաձայն՝ այս միտումը կշարունակվի առնվազն մինչև 2029 թվականը, երբ սպասվում է մասնակի բարելավում՝ Ապշերոնի Կասպյան հանքավայրում կոնդենսատի արտադրության աճի արդյունքում։

Արտադրության անկումը հիմնականում պայմանավորված է Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի հիմնական հանքավայրի բլոկի բնական սպառմամբ, որը մշակման փուլում է 1990-ականների վերջից: 2010 թվականին երկրում նավթի և կոնդենսատի արտադրությունը հասել է  պատմականորեն ամենաբարձր՝ 50.83 միլիոն տոննայի, որից 43.61 միլիոնը ստացվել է ԱՉԳ-ից և Շահ Դենիզի կոնդենսատից: Սակայն մինչև 2024 թվականը ընդհանուր արտադրությունը նվազել էր մինչև 29,1 միլիոն տոննա, ներառյալ՝ Ապշերոնի և Ումիդի կոնդենսատը:

Արտադրության հետագա անկում կանխատեսվում է 2025 թվականին՝ մինչև 28,5 միլիոն տոննա, 2026 թվականին՝ մինչև 27,64 միլիոն տոննա, իսկ մինչև 2028 թվականը՝ 26,6 միլիոն տոննա: Միայն 2029 թվականի գնահատականում է նշվում, որ արտադրությունը կարող է աճել մինչև 27,4 միլիոն տոննա՝ Ապշերոնի նախագծի լիարժեք հզորության շնորհիվ։

2025 թվականի առաջին կեսին արտադրվել է 13,7 միլիոն տոննա նավթ և կոնդենսատ, ինչը նախորդ տարվա համեմատ 4,9 տոկոսով պակաս է: Այս ծավալից 11,6 միլիոն տոննան արտահանվել է, իսկ ներքին սպառման համար մնացել է միայն 2,1 միլիոն տոննա․ բավարար քանակությամբ՝ երկրի նավթամթերքի կարիքները բավարարելու համար։

Արդյունքում, Ադրբեջանն ավելի ու ավելի է դիմում հում նավթի ներմուծմանը: 2024 թվականին երկիրը գնել է 1 միլիարդ դոլարի 1,87 միլիոն տոննա նավթ, ինչը 5,3 տոկոսով ավելի է նախորդ տարվա համեմատ: 2025 թվականի առաջին կիսամյակում ներմուծումը կազմել է 727,700 տոննա՝ 351 միլիոն դոլարի չափով, որից 686,000 տոննան՝ Ռուսաստանից: Ռուսական նավթը ամենամրցունակն էր. մեկ տոննան արժի մոտ 478 դոլար, մինչդեռ ղազախական նավթի միջին գինը՝ 542 դոլար է։

Ռուսական աղբյուրների տվյալներով՝ նույն ժամանակահատվածում Ադրբեջան մատակարարումները գերազանցել են 1 միլիոն տոննան։ Սակայն վիճակագրության մեջ առկա անհամապատասխանությունները չեն փոխում ընդհանուր պատկերը. ռուսական հում նավթը մնում է ադրբեջանական վերամշակման գործարանների հիմնական աղբյուրը։ Սակայն իրավիճակը դառնում է ավելի բարդ. Մոսկվայի նկատմամբ պատժամիջոցների ճնշումն ուժեղանում է, և Բաքուն, հավանաբար, ստիպված կլինի այլընտրանքներ փնտրել։ Սա նշանակում է Ղազախստանից, Իրաքից և նույնիսկ Նորվեգիայից ավելի թանկ նավթի բաժնեմասի աճ։ Չորրորդ եռամսյակում այս մատակարարումները մասամբ կփոխարինեն SOCAR-ի թուրքական վերամշակման գործարանի՝ STAR վերամշակման գործարանի ռուսական ծավալները։

Լրատվամիջոցը նշում է, որ Ադրբեջանը պետք է ոչ միայն իր ներքին շուկան ապահովի բենզինով, դիզելային վառելիքով և ավիացիոն վառելիքով, այլև օպտիմալացնի նավթամթերքի արտահանման-ներմուծման հաշվեկշիռը: 2024 թվականին երկիրը արտահանել է 23,6 միլիոն տոննա նավթ՝ 14,44 միլիարդ դոլարի արժողությամբ, ինչը նախորդ տարվա համեմատ կրճատվել է 9,4 տոկոսով, իսկ եկամուտը՝ 11,1 տոկոսով: Նավթամթերքի արտահանումը կազմել է 537,600 տոննա՝ 335 միլիոն դոլարի արժողությամբ, ինչը 2023 թվականի համեմատ կրճատվել է ավելի քան 40 տոկոսով:

Նշվում է, որ 2025 թվականի առաջին ինը ամիսներին նավթի արտահանումը նվազել է 3,5 տոկոսով՝ հասնելով 17 միլիոն տոննայի, մինչդեռ արտարժույթի եկամուտները նվազել են գրեթե 19 տոկոսով: Չնայած նավթամթերքի առաքումներն աճել են 9 տոկոսով՝ հասնելով 503,000 տոննայի, դրանց արտահանման եկամուտները նվազել են 6,7 տոկոսով՝ արտացոլելով համաշխարհային գների ընդհանուր անկումը և նավթի շուկայի դեֆիցիտի մեղմացումը:

2026 թվականին Ադրբեջանի նավթամթերքի արտադրությունը, ըստ կանխատեսումների, կկազմի մոտավորապես 5,6 միլիոն տոննա, որից 2,3 միլիոնը կլինի դիզելային վառելիք, 1,43 միլիոնը՝ տարբեր տեսակի բենզին, իսկ գրեթե 573,000 տոննան՝ ավիացիոն վառելիք։ 2027 թվականին արտադրությունը կանխատեսվում է աճել մինչև 6,09 միլիոն տոննա, այդ թվում՝ 2,53 միլիոն տոննա դիզելային վառելիք, 1,59 միլիոն տոննա բենզին և 608,000 տոննա ավիացիոն վառելիք։

Ադրբեջանի կառավարությունը մտադիր է ավելացնել նավթի ներմուծումը և ակտիվորեն բանակցություններ է վարում Ղազախստանի հետ տրանսպորտային մաքսատուրքերի շուրջ։ Միևնույն ժամանակ, Բաքուն հույս ունի Ռուսաստանի շուրջ միջազգային իրավիճակի հնարավոր մեղմացման, ինչը կկայունացնի մատչելի հում նավթի մատակարարումները։

Ի դեպ, ադրբեջանական լրատվամիջոցները հայտնում են, որ «Ադրբեջանի Հանրապետության 2026 թվականի պետական ​​բյուջեի մասին» օրենքի նախագծում, որը քննարկվել է այսօր խորհրդարանական տնտեսական քաղաքականության, արդյունաբերության և ձեռներեցության հանձնաժողովի նիստում, նշվում է, որ Ապշերոնի հանքավայրը կդառնա նավթի և գազի արդյունահանման աճի հիմնական աղբյուրը 2029 թվականին։

Այսպիսով, Ադրբեջանում նավթի և գազի արդյունահանումը, ենթադրաբար, կաճի 2029 թվականից սկսած։ Այս աճի հիմնական աղբյուրը կլինի Ապշերոնի գազակոնդենսատային հանքավայրի լիարժեք զարգացումը։

Բացի այդ, հաղորդվում է, որ Ադրբեջանի պետական ​​նավթային ընկերությունը (SOCAR) 2026 թվականին նախատեսում է 450 միլիոն մանաթ դիվիդենտ վճարել պետական ​​բյուջե։ Այս մասին ասվում է Հաշվիչ պալատի կարծիքում «2026 թվականի պետական ​​բյուջեի մասին» օրենքի նախագծի վերաբերյալ։ Փաստաթղթի համաձայն՝ սա 12 միլիոն մանաթով կամ 2,6%-ով պակաս է 2025 թվականի համար հաստատված կանխատեսումից։

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի