Աշխարհում պարենի գները նվազել են, բայց շաքարավազը շարունակում է թանկանալ․ ՄԱԿ-ը զգուշացնում է պարենային նոր ռիսկերի մասին

Հոկտեմբերին պարենային ապրանքների համաշխարհային գները նվազել են 1,2 տոկոսով, սակայն նախորդ տարվա համեմատ դրանք շարունակում են ավելի բարձր մնալ։ Էժանացել են հացահատիկը, միսն ու կաթնամթերքը, մինչդեռ շաքարավազի գները չորրորդ ամիսն անընդմեջ աճել են՝ մեկ տարում բարձրանալով գրեթե 29 տոկոսով։ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը (ՊԳԿ) նաև կանխատեսում է հացահատիկի համաշխարհային առևտրի կրճատում և զգուշացնում, որ հակամարտությունների ու եղանակային ծայրահեղ երևույթների հետևանքով աշխարհի 41 երկիր դեռևս արտաքին պարենային աջակցության կարիք ունի։

ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի տարածած հաղորդագրության կրճատված տարբերակը՝ ստորև․

ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության հրապարակած տվյալներով՝ 2026 թվականի հոկտեմբերին պարենային ապրանքների համաշխարհային գների ինդեքսը կազմել է 133,9 միավոր՝ սեպտեմբերի վերանայված ցուցանիշից նվազելով 1,6 միավորով կամ 1,2 տոկոսով։

Գների անկումը հիմնականում պայմանավորված է միջազգային շուկայում ներմուծման պահանջարկի թուլացմամբ, ինչպես նաև հացահատիկի, կաթնամթերքի և մսամթերքի գնանշումների նվազմամբ։

Սակայն, չնայած ամսական անկմանը, պարենի համաշխարհային գների ընդհանուր մակարդակը 5,9 տոկոսով բարձր է նախորդ տարվա հոկտեմբերի ցուցանիշից։ Միաժամանակ այն 16,4 տոկոսով ցածր է 2022 թվականի մարտին գրանցված պատմական առավելագույնից։

Որ պարենային ապրանքներն են էժանացել, որոնք՝ թանկացել

Հոկտեմբերին պարենային ապրանքների հիմնական խմբերի գները փոփոխվել են տարբեր ուղղություններով։

Ամենամեծ անկումն արձանագրվել է հացահատիկի շուկայում, իսկ ամենաբարձր աճը՝ շաքարավազի։

Ցորենի և եգիպտացորենի միջազգային գները նվազել են

Հացահատիկի գների ինդեքսը մեկ ամսում նվազել է 4,5 տոկոսով։

Չորս ամիս շարունակ աճելուց հետո ցորենի համաշխարհային գները սկսել են նվազել։ ՊԳԿ-ն դա հիմնականում բացատրում է պահանջարկի թուլացմամբ և արտադրության հեռանկարների բարելավմամբ, հատկապես Արգենտինայում։

Գների վրա ազդեցություն են ունեցել նաև Սև ծովի տարածաշրջանից արտահանման սահմանափակումների հնարավոր մեղմացման ակնկալիքները։ Միևնույն ժամանակ, տարածաշրջանում պահպանվող լոգիստիկ խափանումները թույլ չեն տվել, որ գներն ավելի կտրուկ նվազեն։

Նվազել են նաև եգիպտացորենի միջազգային գները, որոնք սեպտեմբերին հասել էին վերջին երեք տարվա առավելագույն մակարդակին։

Դրան նպաստել են ԱՄՆ-ում բերքահավաքի ընթացքը, Հարավային Ամերիկայի խոշոր արտահանող երկրներում առատ առաջարկի սպասումները և Սև ծովի տարածաշրջանում լարվածության հնարավոր թուլացումը։

Ի տարբերություն ցորենի և եգիպտացորենի՝ բրնձի գները հոկտեմբերին աճել են 1,6 տոկոսով։ Պատճառներից են արտահանող որոշ երկրներում բերքահավաքի ուշացումները, անբարենպաստ եղանակը և արտադրական ծախսերի աճը։

Շաքարավազը մեկ տարում թանկացել է գրեթե 29 տոկոսով

Միջազգային պարենային շուկայում ամենաուշագրավ զարգացումներից մեկը շաքարավազի շարունակական թանկացումն է։

Հոկտեմբերին շաքարավազի գների ինդեքսն աճել է 6,6 տոկոսով՝ բարձրանալով չորրորդ ամիսն անընդմեջ։

2025 թվականի հոկտեմբերի համեմատ շաքարավազի միջազգային գներն աճել են 28,8 տոկոսով՝ հասնելով 2024 թվականի դեկտեմբերից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։

Գների աճի հիմնական պատճառներից մեկը Բրազիլիայում՝ շաքարեղեգի արտադրության առանցքային կենտրոնական և հարավային շրջաններում, տեղումների հետևանքով բերքահավաքի և վերամշակման աշխատանքների խափանումներն են։

Միջազգային շուկաներում մտահոգություններ կան նաև Հնդկաստանում, Եվրամիությունում և Թաիլանդում 2026-2027 թվականների սեզոնի արտադրության հեռանկարների վերաբերյալ։

Միսն ու կաթնամթերքն էժանացել են, իսկ բուսական յուղերի գները՝ փոքր-ինչ աճել

Մսամթերքի միջազգային գների ինդեքսը հոկտեմբերին նվազել է 1,2 տոկոսով։

Էժանացել են տավարի, խոզի և ոչխարի մսի միջազգային գնանշումները, մինչդեռ թռչնամսի գները հիմնականում կայուն են մնացել։

Կաթնամթերքի գներն ընդհանուր առմամբ նվազել են 1,1 տոկոսով։ Անկումը հիմնականում պայմանավորված է կարագի և պանրի գնանշումների նվազմամբ՝ առատ առաջարկի և գնորդների թույլ հետաքրքրության պայմաններում։

Սակայն կաթնամթերքի բոլոր տեսակները չեն էժանացել․ չոր կաթի միջազգային գները շարունակել են աճել։

Բուսական յուղերի գներն աճել են 0,3 տոկոսով։ Սոյայի յուղի գնանշումները հասել են 2022 թվականի վերջից ի վեր առավելագույն մակարդակին՝ կենսավառելիքի արտադրության ոլորտում բարձր պահանջարկի և Հարավային Ամերիկայից մատակարարումների սեզոնային կրճատման պայմաններում։

Աճել են նաև արևածաղկի յուղի գները։ ՊԳԿ-ի գնահատմամբ՝ դրա պատճառներից մեկը Սև ծովի տարածաշրջանից արտահանման համար հասանելի առաջարկի սահմանափակությունն է։

Հացահատիկի համաշխարհային արտադրությունը կնվազի, բայց կմնա պատմականորեն բարձր մակարդակում

ՊԳԿ-ն հրապարակել է նաև հացահատիկի համաշխարհային արտադրության, սպառման և առևտրի վերաբերյալ նոր կանխատեսումները։

Ըստ կազմակերպության՝ 2026 թվականին հացահատիկի համաշխարհային արտադրությունը կկազմի 2,999 միլիարդ տոննա։

Թեև այս ցուցանիշը ցածր կլինի 2025 թվականի ռեկորդային մակարդակից, այն, միևնույն է, կդառնա պատմության մեջ երկրորդ ամենաբարձր արդյունքը։

Կանխատեսվում է հացահատիկի հիմնական տեսակների արտադրության կրճատում։ Ամենամեծ անկումն սպասվում է ցորենի արտադրության ծավալներում, իսկ կերային հացահատիկի արտադրությունը կնվազի աննշան։

Առանձնապես ուշագրավ է բրնձի վերաբերյալ կանխատեսումը։ Վերջին չորս սեզոնների ընթացքում առաջին անգամ բրնձի համաշխարհային արտադրությունը կնվազի՝ 2,5 տոկոսով, կազմելով 552 միլիոն տոննա։

Դրա հիմնական պատճառներն են արտադրողների ցածր շահութաբերությունը և «Էլ Նինյո» կլիմայական երևույթի հետ կապված անբարենպաստ եղանակային պայմանները։

Համաշխարհային հացահատիկի առևտուրը կարող է կրճատվել 3,3 տոկոսով

ՊԳԿ-ի կանխատեսմամբ՝ 2026-2027 թվականների սեզոնին հացահատիկի համաշխարհային սպառումը կաճի ընդամենը 0,2 տոկոսով՝ հասնելով 2,971 միլիարդ տոննայի։

Աճը հիմնականում պայմանավորված կլինի պարենային նպատակներով հացահատիկի օգտագործման ավելացմամբ։ Սպասվում է, որ ցորենի պարենային սպառումը կաճի 0,8 տոկոսով, իսկ բրնձինը՝ 1 տոկոսով։

Միաժամանակ, մինչև 2027 թվականի իրացման սեզոնի ավարտը հացահատիկի համաշխարհային պաշարները, ըստ կանխատեսումների, կավելանան 17,2 միլիոն տոննայով կամ 1,8 տոկոսով։

Պաշարների ավելացումը հիմնականում պայմանավորված կլինի Ռուսաստանում և Ուկրաինայում ցորենի կուտակումներով։ ՊԳԿ-ի գնահատմամբ՝ արտահանման խափանումների պատճառով այդ երկրներում մատակարարման համար նախատեսված հացահատիկի մի մասը կմնա պահեստներում։

Չնայած պաշարների աճին՝ միջազգային առևտրի հեռանկարներն ավելի թույլ են։

2026-2027 թվականների սեզոնին հացահատիկի համաշխարհային առևտրի ծավալը, ըստ կանխատեսումների, կկրճատվի 3,3 տոկոսով՝ կազմելով 507,7 միլիոն տոննա։

Ընդ որում՝ ցորենի համաշխարհային առևտուրը կարող է կրճատվել 8,6 տոկոսով։ ՊԳԿ-ն դա կապում է խոշոր արտահանող երկրներում առաջարկի սահմանափակումների և լոգիստիկ խոչընդոտների հետ։

Աշխարհի 41 երկիր դեռևս արտաքին պարենային օգնության կարիք ունի

ՊԳԿ-ի հրապարակած մեկ այլ՝ «Բերքի հեռանկարներ և պարենային իրավիճակ» զեկույցի համաձայն՝ աշխարհում 41 երկիր և տարածք շարունակում է արտաքին պարենային աջակցության կարիք ունենալ։

Դրանցից 31-ը գտնվում է Աֆրիկայում։

Կազմակերպության գնահատմամբ՝ սուր պարենային անապահովության հիմնական պատճառները շարունակում են մնալ զինված հակամարտությունները և անվտանգության անկայունությունը։

Իրավիճակը բարդացնում են նաև եղանակային ծայրահեղ երևույթները։ «Էլ Նինյո»-ի ուժեղացման հետևանքով մի շարք տարածաշրջաններում ակնկալվում են գյուղատնտեսական արտադրության համար անբարենպաստ պայմաններ։

ՊԳԿ-ն զգուշացնում է, որ այդ ազդեցությունները կարող են պահպանվել նաև 2027 թվականին՝ խորացնելով պարենային անապահովությունը։

Միաժամանակ, ցածր եկամուտ ունեցող և պարենի պակասուրդ ունեցող երկրներում 2026 թվականին հացահատիկի ընդհանուր արտադրությունը կանխատեսվում է շուրջ 126,5 միլիոն տոննա։ Դա մոտ 2 տոկոսով գերազանցում է ինչպես նախորդ տարվա ցուցանիշը, այնպես էլ վերջին հինգ տարվա միջին մակարդակը։

Աճը հիմնականում սպասվում է Ասիայի երկրներում, մասնավորապես՝ Մերձավոր Արևելքում։

ՊԳԿ-ն զգուշացնում է՝ արտահանման սահմանափակումները կարող են խորացնել պարենային խնդիրները

ՊԳԿ-ի համակարգմամբ գործող Գյուղատնտեսական շուկաների տեղեկատվական համակարգի (AMIS) վերջին զեկույցում նշվում է, որ մշտադիտարկվող ապրանքների համաշխարհային շուկաներում առաջարկը շարունակում է համեմատաբար բավարար լինել։

Սակայն ապագայի վերաբերյալ անորոշությունը պահպանվում է՝ պայմանավորված եղանակային ռիսկերով և երկրների առևտրային քաղաքականությամբ։

Զեկույցում առանձնացվում են երաշտները, ջերմային ալիքները, ջրհեղեղներն ու փոթորիկները, որոնք կարող են խաթարել գյուղատնտեսական արտադրությունն ու մատակարարման շղթաները։

ՊԳԿ-ի գնահատմամբ՝ նման իրավիճակներում կարևոր է նաև պետությունների արձագանքը։ Ազատ առևտուրը կարող է նպաստել պաշարների վերաբաշխմանը և պարենային ռիսկերի մեղմացմանը, մինչդեռ արտահանման սահմանափակումները կարող են ավելի խորացնել մատակարարումների խափանումները։

Այսպիսով, թեև հոկտեմբերին պարենային ապրանքների համաշխարհային գները նվազել են, միջազգային շուկաներում ռիսկերը պահպանվում են։ Շաքարավազի շարունակական թանկացումը, հացահատիկի առևտրի սպասվող կրճատումը և հակամարտությունների ու կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը կարող են առաջիկա ամիսներին նոր ճնշումներ ստեղծել պարենային շուկաների վրա։

Միաժամանակ, ՊԳԿ-ի հրապարակած ցուցանիշները վերաբերում են միջազգային գներին և ինքնին չեն նշանակում, որ նույն չափով կփոխվեն նաև Հայաստանի խանութներում վաճառվող ապրանքների գները։ Տեղական գների վրա ազդում են նաև ներմուծման, փոխադրման, փոխարժեքի և ներքին շուկայի այլ գործոններ։