Հայաստանը 120 միլիոն դոլար է ներդրել արհեստական ​​բանականության ոլորտում տարածաշրջանային տերություն դառնալու համար․ Forbes-ի անդրադարձը

ՀՀ-ում՝ Գագարինում գտնվող Eleveight AI-ի նոր օբյեկտի կենտրոնում ապագան պահվում է կառավարվող դռան հետևում։ Ներսում սերվերային դարակների շարքերում տեղակայված են 512 NVIDIA Blackwell B300 պրոցեսորներ, որոնք ներկայում առկա ամենաառաջադեմ արհեստական ​​բանականության սարքավորումներից են։ Forbes Georgia-ի համար կազմակերպված մասնավոր ներկայացման ժամանակ անսովոր մոտ հեռավորությունից հնարավորություն է տրվել տեսնելու տեխնոլոգիայի հետևում կանգնած ֆիզիկական մեխանիզմը, որը սովորաբար հանդիպում է որպես գրեթե անկշիռ մի բան՝ հուշում, պատասխան, վայրկյանների ընթացքում ստեղծված պատկեր։

Սակայն այստեղ ոչ մի վերացական բանականություն չկար։ Արհեստական ​​բանականությունը կարող է իրականացվել ծրագրային ապահովման միջոցով, բայց դրա հիմքերը, անկասկած, արդյունաբերական են՝ պրոցեսորներ, մալուխներ, սառեցման համակարգեր, էլեկտրաէներգիա և բոլոր սարքավորումների անխափան աշխատանքը պահպանելու համար անհրաժեշտ ինժեներական լուծումներ։

Ահա թե ինչու Eleveight-ն այն անվանում է «Արհեստական ​​բանականության գործարան»։ Ընկերությունը պարզապես չի կառուցում հավելվածներ այլուր տեղակայված ենթակառուցվածքների վրա։ Այն հենց ենթակառուցվածքն է բերում Հայաստան և փորձում է հաշվողական հզորությունը վերածել արտահանման նոր տեսակի։ Նշվում է, որ գտնվելով գրեթե 1900 մետր բարձրության վրա՝ այս օբյեկտը Հարավային Կովկասում իր տեսակի մեջ առաջին NVIDIA Blackwell B300 տեղակայումն է: Առաջին փուլը ներառում է մինչև 120 միլիոն դոլարի ներդրում և մինչև 5 ՄՎտ էլեկտրական հզորություն, իսկ հաջորդ փուլի համար նախատեսվում է մինչև 35 ՄՎտ ընդլայնում։ Համակարգի կենտրոնում գտնվող 512 B300 արագացուցիչները նախատեսված են գեներատիվ արհեստական ​​բանականության, առաջադեմ դատողության, մոդելների ուսուցման և եզրակացության նպատակով պահանջվող ինտենսիվ աշխատանքային բեռների համար:

«Մենք մեզ տեսնում ենք որպես տարածաշրջանային գործընկեր, գործարան, որն արտադրում է արհեստական ​​բանականության տոկեններ և վաճառում այդ հաշվողական հզորությունը սահմաններից դուրս։ Մեր նպատակն է նաև գիտելիքներ փոխանցել հարևան երկրներին և խորացնել մեր տեխնոլոգիական կապերը նրանց հետ, այդ թվում, իհարկե, նաև Վրաստանում գտնվող մեր ընկերների հետ»,- Forbes Georgia-ին ասել է Eleveight AI-ի խորհրդի անդամ Դավիթ Աբովյանը։

Անդրադարձում ընդգծվում է, որ Հայաստանի համար սա նշանակալի զարգացում է: Երկիրն արդեն հայտնի է իր ինժեներներով, ծրագրային ապահովմամբ զբաղվող ընկերություններով և համաշխարհային հաջողություն ունեցող տեխնոլոգիական հիմնադիրներով: Eleveight-ն այժմ հետապնդում է ավելի շատ կապիտալ պահանջող մի բան՝ ֆիզիկական ենթակառուցվածքի մի մասի սեփականատիրությունը, որի վրա կկառուցվի արհեստական ​​բանականության արտադրանքի հաջորդ սերունդը։

Ընկերությունն իր հաշվողական հզորության մինչև 20%-ը հատկացրել է հայկական համալսարաններին, հետազոտական ​​հաստատություններին և ոչ առևտրային նախաձեռնություններին։ Նպատակը ոչ միայն արտասահմանյան հաճախորդներին ներգրավելն է, այլև տեղական հետազոտողներին և սթարթափներին հասանելիություն տրամադրելն այնպիսի ենթակառուցվածքների, որոնք այլապես դժվար կամ չափազանց թանկ կլինեին։

ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը պնդում է, որ նախագիծը չպետք է ընկալվի որպես հանկարծակի առաջընթաց։

«Սա չի սկսվել տասը ամիս առաջ կամ միայն օգոստոսի 8-ին ստորագրված երկկողմ հուշագրից հետո։ Հայաստանը տարիներ շարունակ գնում էր սրան»,- ասել է նա Forbes Georgia-ին։

Հայրապետյանը մատնանշում է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և NVIDIA-ի գործադիր տնօրեն Ջենսեն Հուանգի հանդիպումը, որը սկսվել է 2019 թվականին Սիլիկոնյան հովտում կայացած զրույցից, որին հաջորդել է 2023 թվականին Հայաստան կատարած Հուանգի այցը: Այդ քննարկումները, ըստ նրա, կենտրոնացած էին ոչ միայն արհեստական ​​բանականության, այլև դրան աջակցելու համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների և կարողությունների վրա։

Արհեստական ​​բանականության և կիսահաղորդչային նորարարության վերաբերյալ Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև 2025 թվականի հուշագիրն այդ ջանքերին տվել է ավելի լայն դիվանագիտական ​​և առևտրային շրջանակ: Այնուամենայնիվ, Հայրապետյանը ներկայիս պահը նկարագրում է որպես փորձարկումների, ինստիտուցիոնալ ուսուցման և համառության ավելի երկար գործընթացի արդյունք։

«Մենք այս կետին հասանք քայլ առ քայլ՝ ձախողումների, սխալների և շարունակական ջանքերի միջոցով։ Այն փաստը, որ մենք չէինք վախենում ձախողվել, այն պայմաններից էր, որը հնարավոր դարձրեց այսօրվա հաջողությունը»,- ասել է նա։

Eleveight AI-ի համահիմնադիր և գործադիր տնօրեն Արման Ալեքսանյանն ի հայտ եկող այս լանդշաֆտը մեկնաբանում է որպես «չիպային դիվանագիտության» նոր դարաշրջան: Նրա կարծիքով՝ ռազմավարական հարցն այլևս միայն այն չէ, թե ով է արտադրում աշխարհի ամենաառաջադեմ կիսահաղորդիչները, այլև այն, թե որտեղ են տեղադրվում այդ չիպերը, ով է դրանք շահագործում, և որ երկրներն ու ընկերությունները կարող են հասանելիություն ունենալ դրանց արտադրած հաշվողական հզորությանը:

Հայաստանը, հավանաբար, չի դառնա կիսահաղորդիչների խոշոր արտադրող։ Դա անհրաժեշտ չէ։ Երկրի հնարավորությունն է՝ դառնալ վստահելի վայր, որտեղ առաջադեմ սարքավորումները կարող են տեղակայվել, շահագործվել և վերածվել համաշխարհային հաճախորդների համար նախատեսված ծառայությունների։ Երկիրը մի քանի առավելություններ է բերում այդ ջանքերին՝ խորը մաթեմատիկական և ճարտարագիտական ​​ավանդույթներ, միջազգային կապեր ունեցող սփյուռք, աճող տեխնոլոգիական ոլորտ, աջակցող կառավարության քաղաքականություն և արդյունավետ սառեցման համար հարմար կլիմայական պայմաններ։ Նրա փոքր ներքին շուկան նույնպես ամրապնդում է արտահանման տրամաբանությունը։ Eleveight-ի մասշտաբի օբյեկտը նախ պետք է սպասարկի Հայաստանից դուրս գտնվող հաճախորդներին։

Մխիթար Հայրապետյանը կարծում է, որ երկիրն այժմ սահմանափակ, բայց նշանակալի հնարավորություն ունի այդ դիրքը հաստատելու համար։

«Հայաստանի և մեր տեխնոլոգիական էկոհամակարգի համար պատուհան է բացվել։ Մարտահրավերն այն է, որ արագ շարժվենք և լիովին օգտագործենք այն»,- ասել է նա՝ հավելելով, որ այդ արագությունը կախված է եղել պետական ​​և մասնավոր հատվածների միջև անսովոր սերտ համագործակցությունից։

Eleveight-ը նաև դիրքավորվում է որպես ավելի լայն ազգային ռազմավարության մաս, որը երբեմն նկարագրվում է որպես «Արհեստական ​​բանականության գործարանների այգի»։ Երևանի պետական ​​համալսարանը տեղակայել է իր սեփական NVIDIA-ով աշխատող հետազոտական ​​համակարգը, մինչդեռ Firebird AI նախաձեռնությունը մշակում է առանձին լայնածավալ համակարգչային նախագիծ: Կառավարության ավելի լայն նպատակն է՝ ենթակառուցվածքները, կրթությունը, հետազոտությունները և առևտրային արհեստական ​​բանականության զարգացումը միավորել մեկ էկոհամակարգի մեջ։

Նպատակն արտասահմանյան ընկերություններին միայն պրոցեսորներ վարձակալությամբ տրամադրելը չէ։ Այն թույլ է տալիս հայ հետազոտողներին, սթարթափներին և ձեռնարկություններին ստեղծել իրենց սեփական ավելի առաջադեմ արտադրանքը՝ երկիրը տեխնոլոգիական արժեքային շղթայում առաջ տանելով՝ տեխնիկական աշխատուժի արտահանումից մինչև այն ենթակառուցվածքների շահագործումը, որոնցից կախված են համաշխարհային արհեստական ​​բանականության արտադրանքները։

Տարածաշրջանային չափումը նույնպես կարևոր է։ Աբովյանը Eleveight-ը համարում է ոչ թե մեկուսացված հայկական օբյեկտ, այլ ավելի լայն հաշվողական ցանցի հիմք։

«Մենք ցանկանում ենք ծառայել տարածաշրջանին, կիսվել փորձագիտությամբ և կառուցել երկարատև տեխնոլոգիական գործընկերություններ հարևան երկրների հետ։ Վրաստանը, բնականաբար, այդ տեսլականի մաս է կազմում»,- ասել է նա։

Նշվում է, որ վրացական սթարթափների, համալսարանների, ֆինանսական հաստատությունների և պետական ​​​​գործակալությունների համար հարևան Հայաստանում առաջադեմ հաշվողական հզորությունների հասանելիությունը կարող է հնարավորություններ ստեղծել տան մոտակայքում բարդ արհեստական ​​​​բանականության համակարգեր մշակելու և շահագործելու համար: Eleveight-ի համար Վրաստանը կարող է դառնալ հաճախորդ, տեխնոլոգիական գործընկեր և կամուրջ դեպի Եվրոպայի, Կենտրոնական Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի ավելի լայն շուկաներ։

Հարցին՝ արդյո՞ք ընկերությունը մտադիր է ընդլայնվել Հայաստանից դուրս, Աբովյանը միանշանակ պատասխանել է․ «Իհարկե։ Տարածաշրջանային ընդլայնումը ծրագրի մի մասն է»։

Հետևաբար, Գագարինի գործարանի նշանակությունը ոչ միայն այն է, որ Հայաստանը ձեռք է բերել աշխարհի ամենաառաջադեմ պրոցեսորներից մի քանիսը։ Այն նրանում է, որ երկիրը փորձում է կառուցել արդյունաբերություն այն բանի շուրջ, ինչ այդ պրոցեսորները կարող են արտադրել՝ հետազոտություններ, արտադրանք, գործընկերություններ և միլիարդավոր արհեստական ​​բանականության տոկեններ, որոնք մատակարարվում են իր սահմաններից դուրս։ Առաջինը տիեզերք թռած մարդու անունով կոչված բնակավայրում Հայաստանը ներկայացնում է իր սեփական հայտը հաջորդ տեխնոլոգիական սահմանագծի համար։ Այն կարող է չարտադրել արհեստական ​​բանականության հեղափոխության կենտրոնում գտնվող չիպերը։ Սակայն մտադիր է դառնալ այն վայրերից մեկը, որտեղ դրանք կկիրառվեն։

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի