Հայաստանը՝ պաշարման մեջ. ինչպես է փոքր ժողովրդավարությունը պայքարում Ռուսաստանի հիբրիդային պատերազմի դեմ. անդրադարձ

Երբ 2022 թվականին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ընտրեց խաղաղությունը՝ Ադրբեջանի հետ մշտական ​​հակամարտության փոխարեն, ճանաչելով յուրաքանչյուր երկրի տարածքային ամբողջականությունը Ալմա-Աթայի հռչակագրով, նա անգիտակցաբար հրահրեց գաղտնի գործողությունների մի ամբողջ շղթա, որը կբացահայտեր ժամանակակից հիբրիդային պատերազմի իրական դեմքը: Սա Մոսկվայից կազմակերպված բազմակողմանի արշավ է՝ իր սեփական ուղին ընտրած ժողովրդավարությունն անկայունացնելու համար։ Այս մասին ասվում է Alta maxima-ի անդրադարձում։

Նշվում է, թե Հարավային Կովկասի այս փոքրիկ երկիրը հայտնվել է մի մարտի առաջնագծում, որի մասին ամերիկացիները լավ գիտեն. մարտ, որտեղ ապատեղեկատվությունը, քաղաքական դիվերսիան և գաղտնի ցանցերը փոխարինում են տանկերին ու հրթիռներին։ Հայաստանի փորձը վառ կերպով ցույց է տալիս, թե ինչպես են ավտորիտար ռեժիմները զենքի վերածում ամեն ինչ՝ եկեղեցական հիերարխիայից մինչև բիզնես էլիտա, երբ նախկին արբանյակ պետությունը ձգտում է իրական ինքնիշխանության։

Շրջադարձային պահը. Կարևոր պահը տեղի ունեցավ ոչ թե մարտադաշտում, այլ բանակցությունների սեղանի շուրջ: 2020 թվականի ավերիչ պատերազմից հետո, որի արդյունքում Ադրբեջանը վերադարձրեց տարածքներ, Հայաստանը կանգնած էր ընտրության առաջ՝ շարունակել սառեցված հակամարտության և Մոսկվայից կախվածության ճանապարհը կամ ձգտել հարևանների հետ հարաբերությունների կարգավորման և Արևմուտքի հետ ավելի սերտ կապերի: Փաշինյանն ընտրեց վերջինը:

Ռուսաստանի արձագանքն արագ էր և բարդ։ Քանի որ Հայաստան-Արևմուտք համագործակցությունը խորացավ 2022 թվականի Պրահայի գագաթնաժողովից հետո, համակարգված հիբրիդային գործողություն իրականացվեց բազմաթիվ ճակատներում: Նպատակը թափանցիկ էր՝ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Երևանում հաստատել ավելի հնազանդ կառավարություն, ասվում է հրապարակման մեջ։

Նշվում է, որ ռուսական ՌԲԿ-ն բացահայտել է Կրեմլի «ճանապարհային քարտեզը»։ Ըստ նախագահական վարչակազմին մոտ կանգնած աղբյուրների՝ նախագահի հրամանագրով ստեղծվել է նոր «Նախագահական դրամաշնորհների միջազգային նախագծերի հիմնադրամ»՝ հատուկ արտասահմանում Ռուսաստանի թարմացված «փափուկ ուժի» ռազմավարությունը ֆինանսավորելու համար։ Կալինինգրադում գրանցված և նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի առաջին տեղակալ Սերգեյ Կիրիենկոյի ներքին քաղաքականության բլոկի կողմից վերահսկվող հիմնադրամն ունի հստակ մանդատ՝ մշակել և իրականացնել սոցիալական զարգացման, առողջապահության, մշակույթի, արվեստի, գիտության, կրթության և «պատմական հիշողության պահպանման» ծրագրեր օտարերկրյա տարածքներում։

Կրեմլի հետ կապված ՌԲԿ-ի աղբյուրները նշել են անմիջական ուշադրության կենտրոնը. «2026 թվականի համար գլխավոր առաջնահերթությունը Հայաստանն է»։

Նշվում է, թե երբ ավանդական քաղաքական անձինք՝ Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ սերտորեն կապված գործիչները, չկարողացան 2021-2024 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Մոսկվայի նպատակներին հասնել ավանդական միջոցներով, Կրեմլը սկսեց կիրառել ավելի լայն զինանոց՝ քարոզչական ցանցեր, տնտեսական ճնշում, ռուսահայ սփյուռքի ազդեցիկ անդամների և, թերևս, ամենացինիկ կերպով՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգևորականությանը։

Սրբազան պայքար, որն այդպիսին չէր

Գործողության տարրերից էր բարեհունչ «Սրբազան պայքար» անունը կրող շարժումը, որը ֆորմալ առումով ղեկավարում էր Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը: Կրոնական հռետորաբանությամբ քողարկված՝ հետաքննությունները բացահայտեցին անհանգստացնող իրականություն. իշխանության բռնի զավթման մանրամասն ծրագրեր, որոնց մասնակցում էին մինչև 5000 օպերատիվ անձինք, որոնք կազմակերպվել էին 200-250 հոգուց բաղկացած  խմբերում:

Ձայնագրված զրույցները քիչ կասկած են թողնում մտադրությունների վերաբերյալ: Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը քննարկում է «200-250 հարվածային ջոկատներ» ստեղծելու հարցը՝ զինվորական պատրաստվածությամբ, բացահայտորեն մերժելով ընտրական քաղաքականությունը հօգուտ ուժի: Երբ գործարար գործիչների աջակցության մասին հարցնում են, նա հաստատում է. «Դեռ ոչ, բայց կմիանան»՝ նկատի ունենալով ռուս-հայկական օլիգարխ Սամվել Կարապետյանին:

Երբ բիզնեսը դառնում է մարտադաշտ

Սամվել Կարապետյանի դերը ցույց է տալիս, թե ինչպես է Ռուսաստանն օգտագործում իր սփյուռքի ցանցերը: Ռուսահայ գործարարը հրապարակավ իշխանության բռնազավթման կոչ արեց, երբ «քաղաքական գործիչները» ձախողվեցին՝ նշելով. «Եթե նրանք չհաջողեն, ապա մենք կմասնակցենք մեր ձևով»:

Ավելի ուշ նա կալանքի վայրից հայտարարել է. «Նիկոլ Փաշինյանը և նրա կառավարությունը ոչ մի գործ չունեն Հայաստանում և չպետք է կապ ունենան հայ ժողովրդի ապագայի հետ»:

Եկեղեցական չափում

Հավանաբար, ամենաանհանգստացնողը Հայ Առաքելական եկեղեցու՝ ավելի քան 1700 տարի հայկական ինքնության կենտրոնական ինստիտուտի շահագործումն է։ Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանը բացահայտորեն կոչ է արել ռազմական հեղաշրջման։ Եկեղեցու ավելի լայն ղեկավարությունն ունի իր սեփական խնդիրները: Ավելի քան 100 հոգևորականներ Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ կաթողիկոսի հրաժարականի կոչ են արել՝ նրան մեղադրելով քաղաքական գործիք դառնալուց հրաժարվող քահանաներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մեջ:

Ռուսաստանի տեղեկատվական զինանոցը

Քաղաքական գործակալներից և վարկաբեկված հոգևորականությունից այն կողմ՝ Մոսկվան կիրառում է իր հզոր քարոզչական ապարատը: Հայաստանում հեռարձակվող ռուսական լրատվամիջոցները, հայկական կապերն օգտագործող Կրեմլի քարոզիչները և Ռուսաստանի հովանավորության տակ գտնվող տեղեկատվական ռեսուրսները՝ թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտերկրում, բոլորը սինքրոնացրել են իրենց ուղերձները հինգ հիմնական նպատակների շուրջ.

-Նպաստել ռեժիմի փոփոխությանը Հայաստանում
-Խոչընդոտել Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին
-Կանխարգելել Հայաստան-Թուրքիա մերձեցումը
-Խաթարել Հայաստան-Արևմուտք համագործակցությունը
-Խոչընդոտել տարածաշրջանային հաղորդակցության նախագծերի իրականացմանը:

Նշվում է, որ նույն Կրեմլի ապարատը, որը կառավարում է Ռուսաստանում ներքին քաղաքական ինժեներիան՝ ձևավորելով քաղաքացիական հասարակություն, ֆինանսավորելով հավատարիմ ձայները, մարգինալացնելով այլախոհությունը, այժմ համակարգված կերպով արտահանվում էր Հայաստան՝ «մշակույթին» և «պատմական հիշողությանն» աջակցելու քողի տակ։

Ժողովրդավարության դիլեման

Հայաստանը բախվում է բաց հասարակությունների հավերժական մարտահրավերի՝ ավտորիտար տապալմանը դիմակայելուն. ինչպե՞ս պաշտպանել ժողովրդավարությունը՝ առանց վտանգելու այն ազատությունները, որոնք այն դարձնում են պաշտպանության արժանի։ Ուղերձը հստակ է՝ Հայաստանը շարունակում է հավատարիմ մնալ օրենքի գերակայությանը, խոսքի և խղճի ազատությանը, բայց այդ արժեքների պաշտպանությունը պահանջում է դիմակայել նրանց, ովքեր կկործանեն դրանք բռնության միջոցով։

Ինչո՞ւ պետք է ամերիկացիները մտահոգվեն

Հայաստանի փորձը լույս է սփռում այն ​​​​մոդելների վրա, որոնց ամերիկացիները բախվում են երկրի ներսում. ինչպե՞ս են օտարերկրյա ուժերը շահագործում քաղաքական բևեռացումը: Ինչպե՞ս են նրանք զենք դարձնում մշակութային և կրոնական հաստատությունները: Ինչպե՞ս են նրանք համակարգում տեղեկատվական գործողությունները քաղաքական գործողությունների հետ։ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունները կփորձարկեն՝ արդյո՞ք փոքր ժողովրդավարությունը կարող է դիմակայել մեծ տերության հիբրիդային հարձակմանը: Ռուսաստանը մոբիլիզացրել է քաղաքական, գործարար, տեղեկատվական, փորձագիտական, եկեղեցական և սփյուռքի ցանցերը՝ մեկ նպատակի հասնելու համար՝ Հայաստանը վերադարձնել իր ազդեցության ոլորտ։

Խաղադրույքները տարածվում են Հարավային Կովկասից այն կողմ: Եթե ​​Հայաստանը հաջողության հասնի անկախ ուղի գծելու հարցում՝ միաժամանակ պահպանելով ժողովրդավարական կառավարումը և օրենքի գերակայությունը, դա ցույց կտա, որ հետխորհրդային պետությունները կարող են ազատվել Մոսկվայի ավտորիտար ուղեծրի ձգողականությունից: Դա չանելը սարսափելի ազդանշան կուղարկի այլ պոտենցիալ բարեփոխիչներին։

Առաջընթացի ուղին

2026 թվականի ընտրությունների մոտենալուն զուգահեռ՝ աշխարհը հետևում է՝ արդյո՞ք փոքր ժողովրդավարությունը կարող է դիմակայել պետական ​​ռեսուրսներով և նախագահական հրամանագրերով աջակցվող հիբրիդային պատերազմի ամբողջ սպեկտրին։ Պատասխանը կարևոր է ոչ միայն Հայաստանի, այլև ժողովրդավարական ապագայի և ավտորիտար անցյալի միջև ընկած յուրաքանչյուր ազգի համար։

Մի դարաշրջանում, երբ հիբրիդային սպառնալիքները կարող են ավելի հետևողական լինել, քան ավանդական ռազմական հակամարտությունները, Հայաստանի դիմադրությունն արժանի է ճանաչման և աջակցության։ Մարտադաշտը կարող է լինել Կովկասում, բայց խաղադրույքի տակ գտնվող սկզբունքները համընդհանուր են. կարո՞ղ են ժողովրդավարությունները պաշտպանվել գաղտնի դիվերսիայից՝ միաժամանակ հավատարիմ մնալով իրենց արժեքներին։ Հայաստանը վճռականորեն տրամադրված է ապացուցել, որ կարող է։

Ըստ հրապարակման՝ միջազգային հանրության համար հարցն այն է՝ արդյո՞ք նրանք կկանգնեն պաշարված ժողովրդավարության կողքին, թե՞ կդիտեն՝ ինչպես է հիբրիդային պատերազմը ևս մեկ զոհի խլում։

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի