«Ինչու ԼՂ-ում հայեր չկան». Freedom House-ի զեկույցն ու Ալիևի նոր պահանջները. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Լեռնային Ղարաբաղում մարդիկ դիտավորյալ կերպով ենթարկվել են կանոնավոր հարձակումների, ահաբեկման, տարրական իրավունքներից և համապատասխան կենսապայմաններից զրկվածության և զանգվածային տեղահանությունների։ Այս ամենն արձանագրել է Freedom House միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը «Ինչո՞ւ Լեռնային Ղարաբաղում հայեր չկան» վերտառությամբ լայնածավալ փաստահավաք զեկույցում։ Դրանում մանրամասն ուսումնասիրվել են ԼՂ-ում տեղի ունեցած իրադարձությունները՝ սկսած 2020 թվականի պատերազմից մինչև 2023-ի սեպտեմբեր՝ Արցախի դեմ Ադրբեջանի ռազմական հարձակում։

Freedom House կազմակերպության ձեռք բերած ապացույցները ցույց են տալիս, որ ադրբեջանական պետությունը գործել է մեթոդաբար մշակված ռազմավարությամբ՝ Լեռնային Ղարաբաղն իր էթնիկ հայ բնակչությունից, պատմական և մշակութային ներկայությունից դատարկելու համար:

Զեկույցում ներկայացված ապացույցները հստակորեն մատնանշում են, որ այդ հարցում ադրբեջանական իշխանություններն իրենց գործողություններն իրականացրել են մեթոդական և համակարգված ձևով՝ նպատակ ունենալով Լեռնային Ղարաբաղը զրկել բնիկ հայերից, մաքրել տարածաշրջանը հայկական պատմական ժառանգությունից ու մշակույթից։

Զեկույցը, ուսումնասիրության առնելով Ադրբեջանի իշխանությունների գործողությունները և հռետորաբանությունը, նկատել է, որ այն հիմնավոր հիմքեր է տալիս եզրակացնելու, որ նրանց բռնի տեղահանումը եղել է միտումնավոր: Փաստերը ցույց են տալիս, որ գոյություն ունի համակարգված երկարաժամկետ ծրագիր, որն ուղղված է Լեռնային Ղարաբաղը էթնիկ հայ բնակչությունից ազատելուն: Այդ քաղաքականությունն իրականացվել է կանոնավոր գործողությունների միջոցով, որոնք հանդիսանում են մարդու իրավունքների, միջազգային մարդասիրական իրավունքի և միջազգային քրեական իրավունքի կոպիտ խախտումներ։ Ադրբեջանական պետությունը աստիճանաբար և մեթոդաբար ստեղծել է այնպիսի կենսապայմաններ, որոնք նպատակ են ունեցել կամ հայ բնակչության աստիճանական ոչնչացման, կամ էլ անհնարին դարձնելու նրանց մնալն ու գոյատևումը, որը հանգեցրել է բռնի տեղահանության:

Երեկ Բաքվում Կանադայի նորանշանակ դեսպանն Իլհամ Ալիևի հետ հանդիպմանը բարձրացրել է բռնի տեղահանման ենթարկված Լեռնային Ղարաբաղի հայերի իրավունքի հարցը։ Ի պատասխան՝ Ալիևը պահանջներ է ներկայացրել Հայաստանին։

«Վերադարձի իրավունքը պետք է ապահովվի փոխադարձաբար, ներառյալ՝ «Արևմտյան Ադրբեջան» համայնքի ներկայացուցիչների վերադարձի իրավունքը»,- ասել է Ադրբեջանի նախագահը:

Ադրբեջանագետ Տաթևիկ Հայրապետյանն ընդգծում է՝ խնդրահարույց է, երբ Ալիևը Հայաստանն անվանում է «Արևմտյան Ադրբեջան»:

Ադրբեջանագետը հարց է բարձրացնում՝ ինչպե՞ս կարող են հայերը վերադառնալ Արցախ, երբ Ադրբեջանի իշխանությունները, ինչպես արձանագրվել է Freedom House միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության զեկույցում, նպատակ են ունեցել կա՛մ հայ բնակչության աստիճանական ոչնչացման, կա՛մ էլ անհնարին դարձնել նրանց մնալն ու գոյատևումը, որը հանգեցրել է բռնի տեղահանության:

Մանրամասները` տեսանյութում:

Արփի Հակոբյան