Էրդողանի կողմից ղեկավարվող Թուրքիայի բարեկեցության հիմնադրամը սահմանափակում է աուդիտը՝ կոռուպցիան թաքցնելու համար

Թուրքիայի բարեկեցության հիմնադրամի (TWF) վերջին աուդիտի զեկույցը, որը նախագահի կողմից երեք ամիս ուշ է ուղարկվել խորհրդարան, պարզել է, որ շատ պետական ընկերություններ 2022 թվականին պատշաճ կերպով աուդիտի չեն ենթարկվել անկախ աուդիտորների կողմից՝ տվյալների կամ գաղտնիության թերությունների պատճառով: Պարզվել է նաև, որ որոշ ընկերությունների աուդիտի արդյունքները չեն համապատասխանում միմյանց, գրում է Nordic Monitor-ը։

TWF-ը ստեղծվել է 2016 թվականին՝ պետական ընկերությունները կառավարելու նպատակով: 2018 թվականին նախագահի հրամանագրով հիմնադրամը դրվել է նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի իրավասության ներքո, որը դարձել է հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի նախագահը։ Ընդդիմադիր պատգամավորները պնդում են՝ քանի որ նախագահական տեսչական խորհուրդը, որը վերահսկում է հիմնադրամը հանրության անունից, նույնպես գտնվում է Էրդողանի վերահսկողության ներքո, հնարավոր չէ մանրակրկիտ և անկախ աուդիտ իրականացնել:

Հիմնադրամը ներկայում ներառում է 30 ընկերություն, 46 անշարժ գույք և երկու խաղերի լիցենզիա: Հոլդինգների թվում են Թուրքիայի խոշորագույն ընկերություններից մի քանիսը, այդ թվում՝ Turkish Airlines-ը, BOTAŞ-ը, PTT-ն (Turkish Post), Türk Telekom-ը, Turkcell-ը, Türksat-ը և պետական բանկերը: Հիմնադրամի գնահատված արժեքը շուրջ 300 միլիարդ դոլար է: Փետրվարի 1-ին խորհրդարանական հանձնաժողովի նիստում գլխավոր ընդդիմադիր կուսակցությունից պատգամավոր Ռահմի Աշքըն Թյուրելին ասել էր, որ աուդիտի հաշվետվությունը հասել է հունվարի 26-ին և բաժանվել է օրենսդիրներին հունվարի 29-ին՝ հանդիպումից ընդամենը երկուսուկես օր առաջ: Նա նշել էր զեկույցի հսկայական քանակն ու թերահավատություն հայտնել նման հանգամանքներում վերահսկիչ և աուդիտորական լիազորություններ իրականացնելու հնարավորության վերաբերյալ:

Զեկույցի համաձայն՝ անկախ աուդիտորական ընկերությունը նշում է, որ թուրքական BOTAŞ գազային ընկերությանը տրվել է որակավորված կարծիք՝ ֆինանսական հաշվետվությունների գաղտնիության պատճառով, ինչն անհնարին է դարձնում դրանց բացահայտումը։ Կառավարությունը ձեռնպահ է մնացել Ռուսաստանից ստացվող բնական գազի արժեքը հանրության ու խորհրդարանի հետ կիսելուց՝ այն համարելով որպես գաղտնի տեղեկատվություն։

Զեկույցում նշվում է, որ BOTAŞ-ը և Էլեկտրաէներգիայի արտադրության կորպորացիան (EÜAŞ) կրել են 88 միլիարդ դոլարի վնաս 2022 թվականին: Ռուսաստանը հետաձգել է BOTAŞ-ի մոտ 20 միլիարդ դոլար բնական գազի պարտքը մինչև 2023 թվականը, քանի որ Թուրքիան ներգրավված չի եղել Ռուսաստանի դեմ սահմանված պատժամիջոցներում: PTT-ի դեպքում էլ զեկույցում ընդգծվում էր, որ հնարավոր չէ ձեռք բերել բավարար և համապատասխան աուդիտորական ապացույցներ՝ կապված էական ընթացիկ իրավական գործերի դրույթների հետ:

TWF-ում, որտեղ Էրդողանը նախագահում է խորհուրդը, նրա տեղակալը Էրիշահ Արըջանն է։ Տնտեսագիտության պրոֆեսոր Արըջանը, ըստ Wikileaks-ի փաստաթղթերի, գրել է Էրդողանի փեսայի և նախկին էկոնոմիկայի նախարար Բերաթ Ալբայրաքի դոկտորական թեզը, ինչը ենթադրում է ակադեմիական սխալ վարքագիծ: Խորհրդի մեկ այլ անդամ է գործարար Ֆուադ Թոսյալին, որը սերտ կապված է Էրդողանի հետ։ Աճեցնելով իր բիզնեսը Էրդողանի կողմից կնքված պայմանագրերի միջոցով՝ Թոսյալին Էրդողանի հանձնարարությամբ ձեռք է բերել զրահամեքենաներ արտադրող BMC-ի 50,1% բաժնետոմսերը՝ 480 միլիոն դոլարով:

Ռիֆաթ Հիսարջըքլօղլուն, որը 2001 թվականից Պալատների և ապրանքային բորսաների միության նախագահն է, 2018 թվականին Էրդողանի կողմից նշանակվել է նաև խորհրդի անդամ։ Նա հայտնի է որպես գործարար աշխարհում Էրդողանի կողմնակիցներից մեկը։

Էմմա Չոբանյան