ԱՄՆ Պետդեպը ՀՀ դատական համակարգն անվանել է ոչ անկախ ու կողմնակալ

ԱՄՆ Պետքարտուղարությունը հրապարակել է մարդու իրավունքների մասին 2022 թվականի զեկույցը, որում ուսումնասիրել է 200 երկրներում առկա իրավիճակը, այդ թվում՝ Հայաստանում:

Զեկույցում նշվում է, որ չնայած օրենքը նախատեսում է անկախ դատական համակարգ, սակայն ՀՀ դատական համակարգը չի համարվում անկախ ու անկողմնակալ՝ կոռուպցիայի և քաղաքական ազդեցության, բարեփոխումներին դիմադրության և վերջին աղմկահարույց սկանդալների պատճառով: Դրանում նաև նշվում է, որ դատավորների վրա ազդելու՝ կառավարության փորձերի մասին չհաստատված տեղեկություններ են եղել:

Տարվա ընթացքում ՀԿ-ները շարունակել են տեղեկացնել դատավորների մասին, որոնք իրենց աշխատավարձի հետ անհամատեղելի զգալի գույք և ակտիվներ են ձեռք բերել, նաև շարունակել են նշել բոլոր գործող դատավորների նկատմամբ վեթինգի բացակայությունը՝ հիմնված օբյեկտիվ չափանիշների վրա։

Զեկույցում նշվում է, որ գործող դատավորների տարեկան ունեցվածքի հայտարարագրերի ստուգումները սահմանափակ են եղել և չեն նպաստել կոռումպացված դատավորների հեռացմանը:

Իրավապաշտպանները նշել են, որ որոշ դատավորներ ենթարկվել են ներքին ճնշման վերադասների, այդ թվում՝ ԱԱԾ-ի կողմից, որոշ դատական որոշումների վերաբերյալ: Զեկույցի համաձայն՝ իրավապաշտպաններն ահազանգում են, որ համանման հանգամանքների հետ կապված գործերի վերաբերյալ դատարանի որոշումները դարձել են անկանխատեսելի, իսկ որոշ աղմկահարույց կոռուպցիոն գործերում որոշումները քաղաքական դրդապատճառներ են ստացել: Նրանք պնդում են, որ դատաիրավական բարեփոխումները հիմնականում առաջարկում են ժամանակավոր շտկումներ, այլ ոչ համակարգային բարեփոխումներ:

Զեկույցում նաև նշվում է, որ ՀՀ Սահմանադրությունն ու օրենքները ենթադրում են արդար և հրապարակային դատաքննության իրավունք, սակայն դատական իշխանությունը չի կիրառել այդ իրավունքը:

Օրենքը նախատեսում է անմեղության կանխավարկած, սակայն կասկածյալները սովորաբար չեն օգտվում այդ իրավունքից։ Նշվում է նաև, որ հանրային պաշտպանները ծանրաբեռնված են, իսկ առանձին ոլորտներում, ինչպիսիք են մարդկանց թրաֆիքինգը և ընտանեկան բռնությունը, մասնագիտացված հանրային պաշտպանների պակաս կա:

Ընդգծվում է, որ ըստ իրավաբանների և մարդու իրավունքների տեղական և միջազգային դիտորդների, այդ թվում՝ Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատարի, մեղադրող կողմը գերիշխող դիրք է պահպանել քրեական արդարադատության համակարգում:

Պետքարտուղարության զեկույցում արձանագրվում է նաև, որ քաղբանտարկյալներ ՀՀ-ում չկան։

Տաթև Ֆռանգյան