Նոր բան հորինել չի կարելի, ամեն ինչ պայմանավորվել է մեկ տարի առաջ, դրանք պետք է կատարվեն․ Տրոֆիմչուկը՝ եռակողմ տեսակոնֆերանսի մասին

Վիրտուալ հանդիպման օրակարգում լինելու են Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների ավարտից մեկ տարի հետո եղած արդյունքները և համապատասխան եռակողմ հայտարարությունը։ Factor.am-ի հետ զրույցում ասաց տարածաշրջանային անվտանգային և արտաքին հարցերով փորձագետ Գրիգորի Տրոֆիմչուկը՝ անդրադառնալով նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի, Ադրբեջանի, Ռուսաստանի ղեկավարների տեսակոնֆերանսին, որը տեղի է ունենում Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի դադարեցման 1 տարվա կապակցությամբ։

«Դրանից հետո ոչ մի նոր բան հորինել չի կարելի, ամեն ինչ պայմանավորվել է մեկ տարի առաջ։ Այդ պայմանավորվածությունները պետք է կատարվեն, ինչն էլ լինելու է զրույցի առանցքը։ Սենսացիաներ այս առումով չեն սպասվում, քանի որ եթե նույն բանը մի քանի անգամ ասես, մասնավորապես տխրահռչակ «միջանցքների» խնդրի մասին, ապա նման հայտարարությունները դեռևս կլինեն նախկինում ասվածի կրկնությունը»,- ասաց նա։

Հիշեցնենք, որ ՌԴ նախագահի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը հայտնել էր, որ հաջորդ շաբաթ նախատեսվում է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի ղեկավար Իլհամ Ալիևի եռակողմ հանդիպումը։ Վերջինս նաև հաստատել է փաստը, որ հանդիպումը նախապատրաստվում է տեսակոնֆերանսի ձևաչափով։

Ինչ վերաբերում է նրան, թե արդյոք տեսակոնֆերանսին կարող է լինել փաստաթղթերի «ստորագրում», ինչպես ավելի վաղ հայտնել էին ռուսական լրատվամիջոցները, ապա, ըստ Գրիգորի Տրոֆիմչուկի, իսկապես ժամանակն է ավելի հստակության, քանի որ նույնիսկ վերջին տեսակոնֆերանսի՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-10-ի ժամանակ էլ պարզ չէր, թե ով է եղել այնտեղ, ինչ է ստորագրվել, և արդյոք այն ստորագրվել է։

«Նույնը վերաբերում է «Զանգեզուրի միջանցքին», որի շուրջ ամեն ինչ պտտվում է։ Նիկոլ Փաշինյանը պնդում է, որ նման հաղորդակցության վերաբերյալ ոչինչ չի քննարկվել։ Բայց նա դա անում է ոչ այնքան համոզիչ կերպով: Մի խոսքով, մեկ տարի անց բոլորը կցանկանային ավելի կոնկրետ լինել, որ ի վերջո զոհեր չլինեն։ Նաև առանցքային խնդիրներից էին տարածաշրջանի իրական քարտեզները, այն վայրերի, որտեղ ամեն ինչ տեղի է ունենում։ Պատմությունը մեզ բազմաթիվ քարտեզներ է տալիս, բայց, ցավոք, մենք չենք կարողանա հույս դնել դրանցից ոչ մեկի վրա, քանի որ ԽՍՀՄ-ը փլուզվեց, և այդ ուղղությամբ դիմելն արդեն անիմաստ է։ Չկա ո՛չ ԽՍՀՄ, ո՛չ էլ Հելսինկյան հիմնարար ակտ՝ 1975 թվականի՝ իր ֆիքսված սահմաններով։ Հայերը չեն համաձայնի այն քարտեզներին, որոնց համաձայն է Ադրբեջանը, և հակառակը։ Սա է լինելու պատերազմի շարունակության էությունը։ Բայց տեսակոնֆերանսի ռեժիմում ամեն ինչ կլինի «լավ և հասկանալի», ինչպես ասվում էր հին խորհրդային ֆիլմում»,- ասաց նա։

Անդրադառնալով նախօրեին ՌԴ արտգործնախարարության՝ եռակողմ համաձայնագրի ստորագրման 1 տարվա կապակցությամբ տարածած հայտարարությանը՝ Գրիգորի Տրոֆիմչուկը նշեց՝ Ռուսաստանին անհրաժեշտ է կայուն խաղաղություն Ղարաբաղի շուրջ և ընդհանրապես Հարավային Կովկասում։ Նա նշեց, որ Մոսկվան պարզապես չունի բավարար գումար տարբեր հակամարտությունների և պատերազմների դեպքում արբիտրաժի համար:

«Ուստի, Ռուսաստանը ցանկանում է ընդգծել միայն մեկ բան՝ անցյալ տարվա նոյեմբերի համաձայնագրի կետերի կատարումը։ Ռուսաստանի Դաշնությունը ցանկանում է նաև այս ամբողջ խնդիրը ներդնել բանակցությունների հուսալի հիմքի վրա, ինչպես դա եղել է մինչև անցյալ տարվա սեպտեմբերի 27-ը՝ շեշտը դնելով, այսպես կոչված, «3+3» ձևաչափի վրա»,- ասաց նա։

Ըստ նրա՝ սակայն, հիմա խնդիրը կայանում է նրանում, որ Թուրքիան կտրուկ ուժեղացել է այս տարածաշրջանում։

«Էլ չեմ խոսում այն մասին, որ Վրաստանը չի պատրաստվում խոսել Մոսկվայի հետ որևէ ձևաչափով։ Իսկ Իրանը, ընդհանուր առմամբ, թարս է նայում այն ​​ամենին, ինչ տեղի է ունենում անմիջապես իր սահմաններին, և դեռ չի որոշել, թե ինչպես է դիմադրելու դրան: Ուստի, ընդհանուր առմամբ, ամեն ինչ մնում է նույն վիճակում, ինչ 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի օրը։ Միջանցքների գործարկման ուղղությամբ ցանկացած շարժում կարող է խաթարել ձնահյուսը: Այս կետերի իրականացումը դեռ չի սկսվել։ Դրանք կյանքի կոչելու համար, կոպիտ ասած, անհրաժեշտ կլինի Հայաստանին փոքր-ինչ խեղդել, և այս փաստից խուսափել չի կարելի, դա բոլորի համար պարզ է»,- ասաց նա։

Դիտարկմանը, թե արդյոք Ռուսաստանը ցանկանում է որևէ այլ խաղացող տեսնել, ռուսաստանցի վերլուծաբանը նշեց՝ տարածաշրջանում Մոսկվան չի ցանկանում որևէ ավելորդ խաղացող տեսնել, այդ թվում՝ Թուրքիային։

«Այնուամենայնիվ, Թուրքիան այստեղ ի հայտ եկավ առանց որոշակի իրադարձությունների հաջորդականության, և պարզ է, որ դրանից ազատվել արդեն հնարավոր չէ, դուք պետք է հաշվի առնեք նրա ռազմավարական նախագծերը, ընդհանուր տարածաշրջանի տեսակետները։ Ցավոք, թե բարեբախտաբար ոմանց համար Թուրքիան այս պահին ամենաուժեղ խաղացողն է այստեղ»,- ասաց նա՝ նկատելով, որ միջանցքների լինելու դեպքում այն է՛լ ավելի կամրապնդվի։

Նրա դիտարկմամբ՝ Ռուսաստանը կցանկանար, որ տարածաշրջանում ամեն ինչ նախկինի պես մնար, այսինքն՝ բոլորի հետ՝ բոլորի համար, ինչպես 25 տարվա «օրհնված բանակցություններն» էին, բայց դա այլևս հնարավոր չէ։

«Մենք տեսնում ենք, որ հայերը սկսում են բացահայտ հայհոյել Ռուսաստանին այն առումով, որ նա իբր «պայմանավորվել է թուրքերի հետ»։ Բայց եթե սթափ նայես իրերին, ապա Ռուսաստանի Դաշնությունն անում է հնարավոր առավելագույնը, ավելին չի կարողանում անել։ Եվ եթե նա չլիներ, ապա հենց այդ «թուրքերը» վաղուց կանգնած կլինեին Երևանի պատերի տակ։ Ուստի, Ռուսաստանի մասին վատ բան խոսելուց առաջ պետք է մտածել։ Եվ իմացեք, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը ԽՍՀՄ չէ։

Ինչ վերաբերում է քարտեզներին, ապա, ըստ նրա, կան այնպիսինները, որոնք բոլորին ընդունելի կլինեին։

«Ավելին, բոլոր այս քարտեզների վրա օրինականության դրոշմ չկա։ Ցանկացած նոր պատերազմ միշտ գծում է նոր քարտեզներ և սահմանում իր սահմանները, սա է նրա հիմնական խնդիրը։ Ուստի ԽՍՀՄ կամ կավճի շրջանի քարտեզներն այս առումով բացարձակապես համարժեք են միմյանց։ Միաժամանակ, Մոսկվան, իհարկե, պատրաստ է Բաքվին ու Երևանին տրամադրել բոլոր անհրաժեշտ քարտեզները, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ մայրուղիների քարտեզները։ Սրա մեջ ոչ մի գաղտնիք չկա։ Չի կարելի հույս դնել այն փաստի վրա, որ Հայաստանը պարտվել է պատերազմում, բայց ինչ-որ բան կշահի հին քարտեզների հաշվին, դա միամտություն կլինի»,- ասաց նա։

Դիտարկմանը, թե ինչու Ռուսաստանը սկսեց խոսել «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին, ի վերջո ինչ դիրքորոշում ունի Մոսկվան այս խնդրի վերաբերյալ, Գրիգորի Տրոֆիմչուկը պատասխանեց՝ դրա վերաբերյալ Ռուսաստանը շատ պարզ և բաց դիրքորոշում ունի՝ այն պետք է լինի բոլոր տարածաշրջանային տրանսպորտային և տարանցիկ հաղորդակցությունների ընդհանուր համակարգում։

«Եվ քանի որ Մոսկվան ոչ մի բողոք չի հնչեցրել ադրբեջանական կողմի միլիոնավոր անգամ հնչեցրած այս արտահայտության՝ «Զանգեզուրի միջանցքի» վերաբերյալ, ապա գոնե դեմ չէ։ Ինքը՝ ադրբեջանական կողմը, շատ գրագետ կապեց այս միջանցքը Լաչինի միջանցքի հետ, որը, փոխադարձաբար, պետք է արգելափակվի, եթե Զանգեզուրի հետ կապված թեման անվերջ շարունակվի։ Եվ սրա հետ կապված դիտորդների և վերահսկիչների կողմից հատուկ առարկություններ չկան»,- ասաց նա։

«Եվս մեկ անգամ հիշեցնեմ հիմնական փաստերը. Ղարաբաղյան Երկրորդ պատերազմում ադրբեջանական բանակը հաղթող է դարձել՝ հետխորհրդային տարածքի ամենաուժեղ բանակների ոչ պաշտոնական վարկանիշում գրավելով առաջին հորիզոնականը։ Եվ հիմա դժվար կլինի նրան կանգնեցնել, Ռուսաստանը նրա հետ չի կռվի, առավել ևս, որ ինքը դեռ պաշտոնապես ոչ մեկի հետ չի կռվել։
Այսպիսով՝ միջանցքները կախված են քարտեզներից, քարտեզները կախված են միջանցքներից և այլն: Խնդիրների այս շրջանակն անվերջ է, բայց դրա ներսում դեռ օրական հարյուրավոր մարդիկ չեն սպանում, և սա է ամենագլխավորը»,- ասաց նա։

Հռիփսիմե Հովհաննիսյան