«Միացյալ պետությունը ձևերից մեկն է»․ Արթուր Ղազինյանը՝ հայ-ռուսական հարաբերությունների «ռեֆորմատի» մասին․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Factor TV–ի հարցազրույցը «Մեկ Հայաստան» կուսակցության ղեկավար, «Հայաստան» դաշինքի անդամ Արթուր Ղազինյանի հետ

–Դուք 2020թ. նոյեմբերի 20–ին հեռուստաեթերում հայտարարել եք հետևյալը. «Մենք պետք է սկսենք խորապես մտածել հայ-ռուսական հարաբերությունների վերաֆորմատավորման մասին, նաև քննարկել անվտանգության համակարգի, տնտեսական առաջընթացի, սոցիալական խնդիրների լուծման առումով, գուցե նաև միացյալ պետության կոնցեպտը, գնա քաղաքականության մշակման սինխրwնացում, սա նաև «Հայաստան» դաշինքի՞ մոտեցումն է:

–Ո՛չ: Եթե նկատել եք` սա նոյեմբերի 20-ի հայտարարություն է, այդ ժամանակ «Հայաստան» դաշինքը չկար, կար «Հայրենիք փրկության շարժում», ընթանում էին ակտիվ հակաիշխանական փողոցային ակցիաներ, կար քաղաքական ընդդիմության կոնսոլիդացիա: Դա ներկայացվել է իմ կողմից, ըստ էության, որպես տվյալ ժամանակահատվածում առկա իրավիճակի անալիզ և հնարավորություն, դա ծրագրային դրույթ չէ, չի հանդիսանում «Հայաստան» դաշինքի ծրագրային մաս։ Սրանք ընդամենը գաղափարներ են, թվարկված է, թե ինչպիսի մոդելներով, ինչպիսի կառուցակարգերով հնարավոր կլինի փոխել հայ-ռուսական հարաբերությունների ֆորմատը:

-Սա հիմա կենսունա՞կ մոդել է, այսինքն՝ այս գաղափարը Դուք հիմա առաջ կքաշե՞ք:

-Այն, որ պետք է ռեֆորմատ անել հայ-ռուսական հարաբերությունները, միանշանակ է:

-Միացյալ պետության մասի՞ն եք խոսում:

-Միացյալ պետությունը ձևերից մեկն է, այն ժամանակ՝ անվտանգային կոլապսի պայմաններում, խոսում էինք, թե ինչպիսի անվտանգային համալիր պետք է ունենանք, իսկ այդ համալիրի վերականգնումը մեզանից պահանջելու էր տևական ժամանակ։ Որպես հնարավոր զարգացումներից մեկը քննարկվեց, իհարկե։ Դա որպես Հայաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգ կարձանագրվի, թե՝ ոչ, կորոշի ՀՀ ապագա իշխանությունը՝ ըստ իրավիճակի, տվյալ պահի իրողությունների պայմաններում, բայց դա եղել է կարծիք, տեսակետ:

-Այսպիսի միտք եք նաև արտահայտել նոյեմբերի 20-ին. «Մենք կանգնած ենք ֆիզիկական գոյության վտանգի առջև, ցավոք, մեր ժողովուրդը չկարողացավ գնահատել պետականությունը և ինքնիշխանությունը, չարժևորեց մեզ տրված անկախությունը»: Այսինքն՝ մենք արժանի չե՞նք անկախության, պարո՛ն Ղազինյան: Այսպիսի մի պատմական բան հիշեցի, որ մեր թագավորները գնում էին պարսից շահին կամ Բյուզանդիայի կայսրին ասում՝ եկեք, մեզ թագավոր կարգեք, մեզ վերցրեք ձեր կազմի մեջ:

-Իրականում Հայաստանի պատմության մեջ կան այդպիսի էջեր, երբ փորձել են դրսից լեգիտիմություն գտնել՝ ներսում իրենց հարցերը լուծելու և իշխանությունը պահելու համար: Ինչ խոսք, բնականաբար, ցանկալի է, որ մնա ինքնիշխանության այն հնարավոր աստիճանը, որը տալիս է տվյալ իրավիճակը և այն աշխարհաքաղաքական կամ աշխարհագրական դիրքը, որ ունես: Գիտեք՝ իրավիճակը տարբերվում է մինչև սեպտեմբերի 27-ը և դրանից հետո: Երբ 1991-ին Խորհրդային Միությունը քանդվեց, մենք նվեր ստացանք պետականությունը:

–Բայց մեր ջանքերով, չէ՞:       

-Մեծ հաշվով, այն ջանքերը, որ դրվեցին պետականության ձևավորման և անկախության համար, դրանք համարժեք չէին այն ամենին, ինչ մենք ստացանք, այսինքն՝ մենք չենք սկսել անկախության պայքար, մենք սկսել ենք էկոլոգիական պայքար, ապա դա դարձել է Արցախի պայքար, հետո, երբ Խորհրդային Միությունը գնաց փլուզման, օրակարգ բարձրացավ անկախության հռչակման հարցը: Դա արեցին Խորհրդային Միության բոլոր հանրապետությունները, մենք էլ նրանցից մեկն էինք և գնացինք անկախության հռչակման։ Երբ դու ստանում ես պետություն և պետականություն, բայց չգիտես դրա գինը, որովհետև հարյուրամյակներ շարունակ պայքար չես մղել, արյուն չես թափել, սերունդներով պատգամ չես փոխանցել, որ դա կարևորություն է, երբեմն ընկնում ես կրակը դրա ձեռքը և չգիտես՝ ինչպես վարվել:

-Հիմա մենք մեր անկախության ձեռքը կրա՞կն ենք ընկել:

-Տպավորություն կա, որ այսօր Հայաստանում հասարակական տրամադրությունների խառնաշփոթ է, պետության և պետականության նկատմամբ ընկալումը ստորադասվում է տվյալ պահի էմոցիաների արտահայտմանը և իրենց ներսում կուտակված չարությանը, ատելությանը և նախանձին, ինչը հարվածեց պետականությանը։ Հարվածեց, և արդյունքում մենք ունեցանք պետականության կոլապս: Երբ մենք ասում ենք՝ ժողովո՛ւրդ, այսօր մենք քաղաքական իշխանություն չենք ընտրում, մենք որոշում ենք Հայաստանի ապագան, սա յուրօրինակ հանրաքվե է՝ «այո» կամ «ոչ», երբ մենք ասում ենք, որ պետությունն օրգանական համակարգ է, որին պետք է սնուցել ամեն օր՝ գաղափարական սնուցում, մարդկային, տեխնիկական…

-Եկեք այդ ճանապարհով գնանք, ինչո՞ւ միանանք Ռուսաստանին:

–Ես դա ասում եմ որպես հնարավոր զարգացումներից մեկը։ Իհարկե, ցանկալի է, որ դա լինի ամենավերջին տարբերակը; Երբ մենք կկանգնենք կրիտիկական, գոյության վտագնի առաջ, թույլ տալ, որ երկրորդ ցեղասպանությո՞ւն տեղի ունենա: Բնականաբար, պետք է փնտրել և գտնել բոլոր այն մեխանիզմները, որոնք կփրկեն հայ ժողովրդին:

-Փրկության բանալին մեր մեջ չէ՞:

-Պետք է այդպես լինի, բայց եթե մենք այն աստիճանի ենք պառակտվել, որ չկա օրակարգային հարց, որի շուրջ կարողանանք ձևավորել համազգային կոնսենսուս, չենք կարողանում մի սենյակում հավաքվել և համաձայնության գալ, որոշում կայացնել որևէ հարցի շուրջ, այդ պարագայում ստեղծվում է քաոսը, որը լինում է կառավարելի կամ անկառավարելի:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:

Ռոբերտ Անանյան