Հիշեցնում է Կարսի պայմանագիրը Լենինի և Աթաթուրքի միջև․ Թոմաս դե Վաալը՝ ԼՂ-ի շուրջ ձեռք բերված համաձայնագրի մասին

«Բանակցային քարտեզն այժմ փոխվել է, բայց դրանում եղած շատ տարրեր մեզ վաղուց հայտնի էին։ Օրինակ՝ Լաչինի միջանցքը, Ղարաբաղի յոթ շրջանների վերադարձը ադրբեջանցիներին: Բայց ես կասեի, որ ներկայիս պատկերը հայերի համար շատ ավելի վատ է, քան ենթադրվում էր վեց շաբաթ առաջ, քանի որ հայկական կողմը կորցրեց Ղարաբաղի մի մասը՝ Հադրութի շրջանը և Շուշի քաղաքը, ինչը Հայաստանի համար ունի հիմնարար նշանակություն:

Ոչ պակաս կարևոր է այն, որ Ղարաբաղի կարգավիճակը որոշված ​​չէ, չնայած այս բոլոր տարիներին ադրբեջանական կողմն առաջարկում էր Ղարաբաղի համար  ինքնավար կարգավիճակ: Իսկ հիմա Ադրբեջանի նախագահ Ալիևն ասում է. «Ի՞նչ, դուք կարգավիճա՞կ էիք ուզում: Ահա ձեզ կարգավիճակ: Ոչ մի կարգավիճակ»: Նա, կարծես, ծիծաղում էր վարչապետ Փաշինյանի վրա: Կրկնում եմ՝ հայկական կողմի վիճակը շատ ավելի վատ է, քան վեց շաբաթ առաջ էր: Եվ  դեռ չեմ խոսում մարդկային հսկայական ողբերգության մասին. այս ընթացքում զոհվել է մոտ հինգ հազար մարդ»,- հայտարարել է դե Վաալը:

«Ռուսաստանն անկասկած վերադարձել է տարածաշրջան և իր խաղաղապահ ուժերը տեղում են: Հինգ տարի անց ադրբեջանական կողմը վետոյի իրավունք կունենա և, անկասկած, մեծ սակարկություններ կլինեն այս հարցի շուրջ: Բացի այդ՝ այս համաձայնագրով Ադրբեջանը կստանա կարևոր միջանցք՝ Հայաստանի հարավային հատվածով, որը կկապի Նախիջևանը և Ադրբեջանի մյուս մասը: Եվ նոր միջանցք, որը կապելու է Թուրքիան անմիջապես Ադրբեջանի հետ, իսկ Ռուսաստանը՝ Ադրբեջանի միջոցով Թուրքիային: Նրանց համար սա նշանակում է շատ ավելի ուժեղ ներկայություն Ադրբեջանում:

Կարծում եմ, որ այս համաձայնագիրը հիշեցնում է Կարսի պայմանագիրը Լենինի և Աթաթուրքի միջև: Սա իր տեսակ մեջ գերտերությունների միջև պակտ է, և հայտնի չէ, թե հասարակ մարդկանց շրջանում ով կշահի դրանից, բայց պարզ է, որ մեծ տերությունները նվաճել են իրենց հաղթանակները»,- արձանագրել է փորձագետը։

Թոմաս դե Վաալը նաև նշել է, որ դեռևս չի նկատվում հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորում, քանի որ Ղարաբաղի կարգավիճակի մասին ոչինչ չի ասվել, իսկ այս երկրներն այդ հարցում բևեռային դիրքորոշումներ ունեն, ինչից կարելի է եզրակացնել, որ մոտ ապագայում այս երկու երկրների միջև խաղաղություն չի լինի։ Սակայն, ըստ նրա, Հայաստանի ու Թուրքիայի հարաբերությունները տեսականորեն կարող են կարգավորվել, քանի որ Թուրքիայի համար խոչընդոտ էր «Ադրբեջանի շրջանների օկուպացիան»: