ԱԱԾ-ն և Սահմանադրական կարգը

Դեկտեմբերի 10-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետին ենթակա Ազգային անվտանգության ծառայությունը տարածեց մի հաղորդագրություն, որում հնչած գնահատականները և տրված որակումները ոչ միայն դարձան լայն քննարկման ու քննադատության առարկա, այլև, ինչպես պարզվում է, օրինականության հետ կապված խնդիր ունեն: Ընդ որում, հարցի ուսումնասիրության ժամանակ պարզվեց, որ ԱԱԾ-ում նաև յուրովի են ընթերցում Հայաստանի Սահմանադրությունը:

Հայտարարությունը

Դեկտեմբերի 7-ին Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցը ֆեյսբուքյան իր էջում ԱԱԾ-ի հասցեին քննադատական գրառում էր կատարել, որում անդրադարձել էր իրավապահ այդ մարմնի պաշտոնատար անձանց անհասկանալի հարստանալու դեպքերին և տարիներ շարունակ ընդդիմության ու քաղհասարակության մասին տեղեկություններ հավաքագրելուն:

Իրավապաշտպանի այդ գրառմանը օրեր անց հաղորդագրությամբ արձագանքեց Ազգային անվտանգության ծառայությունը և որակեց այն որպես «ԱԱԾ ու դրա աշխատակիցների վերաբերյալ… պատիվն ու արժանապատվությունը վիրավորող և զրպարտչական», «սպայի պատիվը արատավորող», «մերկապարանոց», «հասարակության լայն շերտերին մոլորեցնող» և նույնիսկ «անպատեհ ցասումի պոռթկմամբ»:

Ընդ որում, եզրափակելով հաղորդագրությունը, անվտանգության մարմինը կոչ է անում իրենց մասին արտահայտվելիս «ցուցաբերել զգոնություն, պահպանել առավելագույն զսպվածություն, տուրք չտալ էմոցիոնալ ու անլիարժեքության բարդույթից բխող պոռթկումներին, նախքան արտահայտվելը կշռադատել, ծանրութեթև անել ասելիքը, չբռնել ինքնահաստատման ուղի»:

Մի կողմ թողնելով հայտարարության բովանդակային մասն ու դրա՝ քննադատությանը ըստ էության պատասխանած լինել-չլինելու հանգամանքի քննարկումը, ինչպես նաև հարցի էթիկական կողմը, փորձենք քննարկել իրավապահ մարմնի կողմից իրավապաշտպանի հասցեին նման ձևակերպումներ թույլ տալու հարցը:

Իրավաչափությունը

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ «Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով»:

«Ազգային անվտանգության մարմինների մասին» ՀՀ օրենքն իր 15-րդ հոդվածով ամրագրում է ԱԱԾ-ի լիազորություները (որոնք 64-ն են): Այդ լիազորություններից և ոչ մեկը չի նախատեսում իրավապաշտպանի հասցեին նման հայտարարութուններ անելը, քննադատությունը «անպատեհ ցասումի պոռթկմամբ», «հասարակության լայն շերտերին մոլորեցնող», «անլիարժեքության բարդույթից բխող»  կամ «ինքնահաստատում» գնահատելը:

Նույնիսկ ավելին, որևէ մեկի հրապարակային խոսքը զրպարտություն կամ վիրավորանք որակելու լիազորությունը ոչ միայն տրված չէ ԱԱԾ-ին, այլև Քաղաքացիական օրենսգրքի 1087.1 հոդվածով վերապահված է այլ մարմնին՝ դատարանին: Միայն դատարանն է իրավասու որոշել, թե արդյո՞ք տվյալ հայտարարությունն իր մեջ պարունակում է զրպարտություն կամ վիրավորանք:

Ընդ որում, այստեղ նույնիսկ կարիք չկա ասելու, որ ԱԱԾ-ն իրավաբանական անձ է և (ի տարբերություն ԱԱԾ աշխատակիցների) այն չունի պատիվ կամ արժանապատվություն, որը կարող է արատավորվել կամ չարատավորվել: Իրավաբանական անձը (այդ թվում՝ հանրային մարմինը) ունի գործարար համբավ, որի արատավորումը, օրենքի իմաստով, չի կարող հանդիսանալ վիրավորանք:

 ԱԱԾ մոտեցումը

ԱԱԾ հաղորդագրության տարածումից հետո «Իրազեկ քաղաքացիների միավորումը» 4 հարցում է ուղարկել իրավապահ այդ մարմնի ղեկավարի պաշտոնակատարին՝ պարզելու խնդրո առարկա հաղորդագրությունում առկա գնահատականների, որակումների և կոչերի իրավական հիմքերը:

Հարցումների պատասխանները կարելի է որակել որպես ինքնախոստովանություն: ԱԱԾ տնօրենի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալի ստորագրած գրություններում բառացի գրված է. «ԱԱԾ-ն արձագանքել է Արթուր Սաքունցի ֆեյսբուքյան էջում ծառայության վերաբերյալ հրապարակմանը, ինչի համար որևէ իրավական ակտով լիազորություն ունենալու անհրաժեշտություն չկա»:

Իրազեկ քաղաքացիների միություն