Միլիոններ՝ պետբյուջեից. ո՞ր կուսակցություններն ու դաշինքները կֆինանսավորվեն ընտրություններից հետո

Հունիսի 7-ի ընտրություններին մասնակցած 18 քաղաքական ուժերից 6-ն առաջիկա հինգ տարիներին պետական ֆինանսավորում կստանան՝ ըստ իրենց քվեների համամասնության։ Տարեկան ընդհանուր գումարը կարող է կազմել շուրջ 717,3 մլն դրամ, որից ավելի քան 40%-ն իշխող ուժի բաժինն է։ 

Պետական ֆինանսավորում, հիշեցնենք, տրվում է այն կուսակցություններին, որոնք ստացել են առնվազն 2% ձայն։ Իսկ դաշինքները ստանում են ֆինանսավորում, եթե հաղթահարել են Ընտրական օրենսգրքով նախատեսված անցողիկ շեմը․ մինչև 3 կուսակցությունից կազմված դաշինքի համար՝ 8%, 4 և ավելի կուսակցության դաշինքի համար՝ 10%: 

Քանի որ ամենաշատ ձայները հավաքել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը՝ 726,819 (49,7%), ապա կստանա ամենամեծ ֆինանսավորումը։ Factor.am-ը հաշվել է քաղաքական ուժերին հասանելիք պետական ֆինանսավորման չափը։ 

Ըստ այդմ՝ ՔՊ-ի գումարը տարեկան կարող է կազմել մոտ 291,7 մլն դրամ։ Սա մի փոքր ավելին է, քան նախորդ ընտրությունների արդյունքներով ՔՊ-ի ստացած տարեկան ֆինանսավորումը։ 2021 թվականի ԱԺ ընտրություններում ՔՊ-ն ստացել էր 688,761 քվե, և, օրինակ, 2025-ի համար ՔՊ-ի ֆինանսավորումը կազմել էր 234,7 մլն դրամ։

«Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը, մեր հաշվարկով, պետությունից կստանա տարեկան շուրջ 194,1 մլն դրամ ֆինանսավորում, «Հայաստան» դաշինքը՝ 109 մլն դրամ, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը՝ 58,3 մլն դրամ, «Միասնության թևեր» կուսակցությունը՝ 33,5 մլն դրամ, և «Հայաստանի շնորհապետական» կուսակցությունը՝ 30,6 մլն դրամ։

Ընտրություններին մասնակցած մնացած 12 ուժերը, որոնք ստացել են 2%-ից պակաս քվե, պետական ֆինանսավորում չեն ստանա։ Նշենք, որ դրանց թվում դաշինքներ չկան, բոլորը կուսակցություն են։ Ի դեպ, 2021-ի ԱԺ ընտրություններում «Պատիվ ունեմ» դաշինքը (ՀՀԿ և «Հայրենիք») հավաքել էր 5,22% ձայն, սակայն չէր հաղթահարել այդ ժամանակ դաշինքների համար սահմանված 7%-ի շեմը։ Այդ պատճառով պետական ֆինանսավորում չէր ստացել, թեև ներկայացված էր խորհրդարանում՝ սահմանադրական հատուկ մեխանիզմի շնորհիվ, ըստ որի՝ Ազգային ժողովում պետք է լինի առնվազն 3 քաղաքական ուժ։

Ինչու և ինչպես է պետությունը ֆինանսավորում

Կուսակցություններին տրվող պետական ֆինանսավորման նպատակը որոշակի հանրային աջակցություն ունեցող և եկամտի այլ էական աղբյուրներից զուրկ կուսակցությունների կենսունակությունն ու ինքնուրույնությունը խթանելն է։ Սա սահմանված է «Կուսակցությունների մասին» օրենքով։ 

ՀՀ պետական բյուջեից հատկացվող  ֆինանսավորումը կազմված է 2 մասից՝ ընդհանուր և նպատակային։ Յուրաքանչյուր տարվա համար պետական ընդհանուր ֆինանսավորումը կուսակցություններին տրամադրվում է կիսամյակային սկզբունքով՝ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից կուսակցության տարեկան հաշվետվության ստուգումից հետո։ Եթե, օրինակ, տարվա ընթացքում կուսակցությունը եկամուտ է ստացել իր գույքը վարձակալության հանձնելու կամ բանկային ավանդի տոկոսների կամ իր հիմնադրած ԶԼՄ-ի գործունեության արդյունքում, ապա հաջորդ տարում կուսակցությանը տրվող պետական ֆինանսավորումը նվազեցվում է այդ եկամտի չափով։

Կուսակցությունների ֆինանսավորման չափը տարեցտարի կարող է փոփոխվել նաև այլ գործոններով պայմանավորված, օրինակ՝ կուսակցության մշտապես գործող ղեկավար մարմնի կազմում սեռերի ներկայացվածության կամ մարզերում կուսակցության տարածքային ստորաբաժանումների առկայության ցուցանիշներով։

Կուսակցությունների ֆինանսավորման հաշվարկի բանաձևը սահմանված է օրենքի 26-րդ հոդվածով․

1) 2-5% ձայներ ստանալու դեպքում՝ օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափով՝ յուրաքանչյուր ձայնի դիմաց;

2) 5-20% ձայներ ստանալու դեպքում՝ մինչև 5%-ի սահմաններում տրված յուրաքանչյուր ձայնի դիմաց՝ օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափով, իսկ 5-ից մինչև 20%-ի սահմաններում տրված յուրաքանչյուր ձայնի դիմաց՝ օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի կեսի չափով;

3) 20 և ավելի տոկոս ձայներ ստանալու դեպքում՝ մինչև 5%-ի սահմաններում տրված յուրաքանչյուր ձայնի դիմաց՝ օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափով, 5-ից մինչև 20%-ի սահմաններում՝ յուրաքանչյուր ձայնի դիմաց՝ օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի կեսի չափով, իսկ 20%-ը գերազանցող սահմաններում տրված յուրաքանչյուր ձայնի դիմաց՝ օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի մեկ քառորդի չափով։

Քաղաքական ուժերի պետական ֆինանսավորման չափի վերջնական հաշվարկն իրականացնում է կառավարությունը։

Factor.am-ի հաշվարկը տեսական է՝ հիմնված ԿԸՀ-ի հրապարակած քաղաքական ուժերի հավաքած ձայների թվի և հաշվարկային նվազագույն աշխատավարձի (1000 դրամ) վրա։ Վերջնական գումարները կարող են տարբերվել, քանի որ օրենքը նախատեսում է նաև լրացուցիչ նպատակային ֆինանսավորման բաղադրիչներ։

Գայանե Խաչատրյան