ԵԽ Նախարարների կոմիտեն կոչ է արել Ադրբեջանին՝ վերջ դնել հայերի նկատմամբ ատելությանն օրենսդրական բարեփոխումներով

Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեն կոչ է արել Ադրբեջանին փոփոխություններ կատարել իր օրենսդրությունում՝ հայերի նկատմամբ ատելությունը վերացնելու համար։ Կոմիտեն նման կոչ է արել Ռամիլ Սաֆարովի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) որոշման կատարման վերանայման ժամանակ։ 2020 թվականի մայիսի 26-ին ընդունված որոշմամբ ՄԻԵԴ-ը պարզել է, որ Ադրբեջանը խախտել է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ (կյանքի իրավունք) և 14-րդ (էթնիկ խտրականության արգելք) հոդվածներով ստանձնած իր պարտավորությունները։

Նշվում է, որ Ադրբեջանի իշխանությունները չեն վերսկսել երկխոսությունն ու համագործակցությունը այս գործի վարույթի շուրջ, և որևէ առաջընթացի նշան չկա։ Կոմիտեն կարող է խորապես դատապարտել այս լռությունը՝ հաշվի առնելով պատասխանող պետության կողմից վերահսկողության գործընթացում երկարատև ներգրավվածության բացակայությունը։ Այն կարող է նաև վճռականորեն վերահաստատել իշխանություններին ուղղված իր կոչը՝ անհապաղ վերսկսել երկխոսությունը Կոմիտեի և քարտուղարության հետ, միաժամանակ, հանձնարարել քարտուղարությանը համագործակցել իշխանությունների հետ։ Անհրաժեշտ միջոցառումները բազմիցս հիշեցվել են Կոմիտեի կողմից, վերջին անգամ՝ CM/ResDH(2025)130 ժամանակավոր բանաձևում։ Կոմիտեն կարող է կոչ անել իշխանություններին՝ անհապաղ հետևել իր հարցումներին։

Արդարացի փոխհատուցում. չնայած իշխանությունների կողմից 2023 թվականին տրված հավաստիացումներին, ծախսերի վճարումը չի հաստատվել։ Իշխանությունները պետք է կատարեն վճարման իրենց անվերապահ պարտավորությունը։

Շնորհակալական նամակներ. Կոմիտեն բազմիցս ընդգծել է վիճարկվող նամակները նախագահի աշխատակազմի կայքից հեռացնելու անհապաղ անհրաժեշտությունը: Այստեղ ևս, չնայած իշխանությունների նախկին հավաստիացումներին, այս նամակները մնում են հանրությանը հասանելի այս նշումների կազմման պահին: Իշխանությունները պետք է ապահովեն, որ այդ նամակները հեռացվեն։

Հեռացում պետական ​​պաշտոնից. Ինչպես նախկինում ընդգծել է Կոմիտեն՝ որպես մարդու իրավունքների լուրջ խախտման մեղավոր՝ Ռամիլ Սաֆարովը չպետք է շարունակի իրավասու լինել պետական ​​պաշտոն զբաղեցնել։ Իշխանությունները պետք է անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկեն այս առումով։

Նախագահական ներում և «այլ արտոնություններ». Դատարանը պարզել է, որ Ռամիլ Սաֆարովի կամավոր ներումը, նրա անհապաղ ազատ արձակումը և նրան տրամադրված լրացուցիչ արտոնությունները կազմում էին նրա գործողությունների հետագա «հաստատումը» տարբեր հաստատությունների և պետական ​​բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից: Իշխանությունները պետք է պարզաբանեն իրենց դիրքորոշումն «այլ արտոնությունների» (օրինակ՝ հետին հաշվարկված աշխատավարձի և Բաքվում բնակարանի տրամադրման) չեղարկման վերաբերյալ:

Ընդհանուր միջոցառումներ

Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի խախտում

Կոմիտեն կարող է խորը ափսոսանք հայտնել ներման և անձեռնմխելիության միջոցառումների Կոնվենցիայի պահանջներին համապատասխանության վերաբերյալ իր բազմիցս հարցումներին պատասխան չտրվելու կապակցությամբ:

Կոնվենցիայի 14-րդ հոդվածի խախտում

Հաշվի առնելով Դատարանի այն եզրակացությունները, որ Ռամիլ Սաֆարովի՝ գործնականում անպատժելիությանը հանգեցնող միջոցառումները, զուգորդված նրա չափազանց դաժան ատելության հանցագործության փառաբանմամբ, որն անմիջականորեն կապված է նրա զոհերի հայկական էթնիկ պատկանելության հետ, Կոմիտեն կարող է կրկին կոչ անել իշխանություններին քննարկել օրենսդրական բարեփոխումներ և հաշտեցման միջոցառումներ՝ հայերի նկատմամբ թշնամանքը լուծելու և վերացնելու համար: Նման գործողությունների կարևորությունը հաստատվում է վերջին միջազգային եզրակացություններով։ Այս դատավճռի իրականացմանը նպաստելու համար Եվրոպայի խորհրդի համագործակցության ծրագրերի շարունակական արդիականությունը մնում է լիովին վավեր և պետք է հիշվի։

Հաջորդ քննությունը

Կոմիտեն կարող է ցանկանալ հորդորել իշխանություններին անհապաղ ներկայացնել տեղեկատվություն չլուծված հարցերի վերաբերյալ՝ առանց հետագա ուշացման, և որոշել վերանայել այս գործը՝ ամենաուշը 2027 թվականի մարտին կայանալիք իր  նիստում:

Որոշումներ՝

1. Հիշեցնելով, որ այս գործը վերաբերում է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից ձեռնարկված միջոցառումներին իր զինվորականներից մեկի նկատմամբ, որը դատապարտվել էր Հունգարիայում երկու հայ սպաների նկատմամբ ծայրահեղ դաժան ատելության հանցագործության համար, և որն Ադրբեջան տեղափոխվելուց հետո ներում է ստացել, ազատ է արձակվել, պաշտոնի բարձրացում և արտոնություններ է ստացել, որոնք, ըստ Դատարանի որոշման, փաստացի անպատժելիություն են ապահովել նրան և պատճառահետևանքային կապ են ունեցել նրա զոհերի հայկական էթնիկ պատկանելության հետ,

2. Կոմիտեն վճռականորեն հիշեցնում է Ադրբեջանի կողմից Կոնվենցիայի 46-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն ազատորեն ստանձնած պարտավորությունն ու պարտավորությունը՝ լիովին, արդյունավետորեն և անհապաղ կատարել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վերջնական որոշումները այն բոլոր գործերով, որոնցում նա կողմ է,

3. Խորապես դատապարտում է իշխանությունների կողմից մի քանի հանդիպումների ընթացքում շարունակվող լռությունը և այս գործում առաջընթացի մշտական ​​բացակայությունը,

4․ Կրկին պնդում է, որ Ադրբեջանի իշխանությունները անհապաղ վերսկսեն երկխոսությունը Կոմիտեի և քարտուղարության հետ, և միաժամանակ հանձնարարում  քարտուղարությանը համագործակցել իշխանությունների հետ՝ այս դեպքում անհրաժեշտ անհատական ​​և ընդհանուր միջոցառումների ընդունումը խթանելու նպատակով։

Անհատական ​​միջոցառումների վերաբերյալ

5. Կոչ է անում իշխանություններին ապահովել CM/ResDH(2025)130 ժամանակավոր բանաձևին մանրակրկիտ հետևելը և առանց հետագա ուշացման կատարել դիմորդների ներկայացուցիչներին փոխհատուցված ծախսերը վճարելու իրենց անվերապահ պարտավորությունը, հաստատել, որ նախագահի աշխատակազմի կայքում տեղադրված ներում շնորհելու և ազատ արձակելու վերաբերյալ նամակները հեռացվել են, ապահովել, որ այս գործում հայտնաբերված մարդու իրավունքների լուրջ խախտումների մեղավորն այլևս որևէ պետական ​​պաշտոն չի զբաղեցնում, և պարզաբանել իրենց դիրքորոշումն այս ատելության հանցագործության մեղավորին տրամադրվող «այլ արտոնությունների» վերաբերյալ։

Ընդհանուր միջոցառումների վերաբերյալ

6. Խորապես ափսոսում է Կոմիտեի կողմից ներման և անձեռնմխելիության միջոցառումների Կոնվենցիայի պահանջներին համապատասխանության վերաբերյալ բազմիցս հարցումներին որևէ արձագանքի բացակայության համար և կրկին պնդում, որ լուրջ հանցագործությունների համար դատապարտված անձինք զրկվում են պետական ​​պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից, մասնավորապես, մարդու իրավունքների լուրջ խախտումների համար անպատժելիության դեմ պայքարի պարտավորության լույսի ներքո։

7. Կոչ է անում իշխանություններին քննարկել հետագա օրենսդրական բարեփոխումների և հաշտեցման միջոցառումների հարցը՝ հայերի նկատմամբ թշնամանքը լուծելու և վերացնելու համար։

8. Ընդգծում է Եվրոպայի խորհրդի համագործակցության ծրագրերի և վերջին միջազգային եզրակացությունների շարունակական արդիականությունն այս համատեքստում և կոչ անում իշխանություններին վերսկսել կառուցողական և արդյունքների վրա կենտրոնացած երկխոսությունը քարտուղարության հետ։

9. Հրավիրում է Ադրբեջանի իշխանություններին՝ անհապաղ ներկայացնել թարմացված գործողությունների ծրագիր, որը կներառի բոլոր չլուծված հարցերի վերաբերյալ համապարփակ տեղեկատվություն՝ առանց հետագա ուշացման, որոշում է վերսկսել այս գործի քննությունը ամենաուշը 2027 թվականի մարտին (DH) կայանալիք հանդիպման ժամանակ։

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի