Քաղաքականություն
13.03.2026 | 13:50
Հայ և օտարազգի մի շարք ցեղասպանագետներ բաց նամակ են հղել՝ խորը մտահոգություն հայտնելով Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի արդեն տնօրեն Էդիտա Գզոյանի՝ աշխատանքից ազատման դիմում գրելու և «Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում տեղի ունեցած վերջին անհանգստացնող զարգացումների վերաբերյալ»։
Նշվում է, որ դոկտոր Էդիտա Գզոյանը հրաժարական է տվել, ըստ տեղեկությունների, Կառավարության ճնշման տակ, այլ ոչ թե ազատ ընտրությամբ։
«Դոկտոր Գզոյանը բարձրացրել է ՀՑԹԻ միջազգային ակադեմիական հեղինակությունը, նրա ղեկավարությամբ ինստիտուտն ընդլայնել է իր արխիվային հավաքածուները, կազմակերպել է կարևոր սիմպոզիումներ և կոնֆերանսներ, ինչպես նաև ստեղծել գիտական աշխատանքներ, որոնք զգալիորեն առաջ են մղել ցեղասպանագիտության ուսումնասիրություններն ամբողջ աշխարհում։ Նա անխոնջ պաշտպանն է եղել Հայոց ցեղասպանության, որն ամրապնդել է անցյալի անարդարությունների վերաբերյալ համաշխարհային ըմբռնումը և աջակցել պատմական ճշմարտության վերականգնման գործին։ Հատկապես մտահոգիչ է նրա հարկադիր հեռացման ժամանակացույցը և համատեքստը»,- ասվում է նամակում։
Նշվում է, որ ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ դոկտոր Գզոյանն անձամբ ուղեկցել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսին Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր այցելության ժամանակ: Նա ներկայացրել է ոչ միայն 1915 թվականի ցեղասպանությունը, այլև հետագայում Սումգայիթում, Կիրովաբադում և Բաքվում տեղի ունեցած հայերի կոտորածները՝ ընդգծելով տարածաշրջանում հայերի դեմ բռնության պատմական շարունակականությունը։
«Իրադարձությունների հաջորդականությունը ցույց է տալիս ավելի լայն և խորապես մտահոգիչ օրինաչափություն՝ անկախ ակադեմիական ձայների լռեցում՝ քաղաքական հարմարության օգտին։ Կան բոլոր հիմքերը կարծելու, որ սա ավելի շատ վերաբերում է ոչ թե թանգարանի կառավարմանը, այլ ՀՑԹԻ-ի վերադասավորմանը՝ աշխատանքը համապատասխանեցնելով աշխարհաքաղաքական առաջնահերթություններին, մասնավորապես՝ ձգտելով խուսափել Ադրբեջանին առնչվող վայրագությունների անկեղծ քննարկումից՝ շարունակվող կարգավորման գործընթացի ֆոնին»,- ասվում է է նամակում։
Հեղինակներն ընդգծում են, որ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը պարզապես զբոսաշրջային վայր չէ։ Այն պատմական հիշողության և գիտական կենտրոն է, ժխտման և խեղաթյուրման դեմ պաշտպանություն։ Դա նշանակում է, որ ինստիտուտի ղեկավարությունը պետք է պաշտպանված լինի քաղաքական միջամտությունից։
Նշվում է նաև, որ Էդիտա Գզոյանին Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի (ՀՑԹԻ) տնօրենի պաշտոնից հեռացնելու ցանկացած փորձ լրջորեն կվտանգի ինստիտուտի ապագան և կխաթարի դրա հեղինակությունը միջազգային գիտական համայնքում: Նման որոշումը ոչ միայն կխաթարի ինստիտուտի ընթացիկ աշխատանքը, այլև խորապես մտահոգիչ ազդանշան կհղի աշխարհի առաջատար ցեղասպանագետների համար՝ նրանց հետ պահելով ՀՑԹԻ-ի հետ համագործակցելուց և թուլացնելով համաշխարհային ակադեմիական գործընկերությունները, որոնք կարևոր են դրա առաքելության համար:
Այդ պատճառով հեղինակները խստորեն կոչ են անում Հայաստանի կառավարությանը՝ զերծ մնալ ինստիտուտի ղեկավարության գործերին միջամտելուց։ Նրանք կոչ են անում իշխանություններին՝ հարգել ՀՑԹԻ անկախությունը և ապահովել, որ դոկտոր Գզոյանին թույլատրվի շարունակել իր աշխատանքը՝ առանց քաղաքական ճնշման կամ միջամտության։ Ինստիտուտի ինքնավարության և ղեկավարության պաշտպանությունը կարևոր է նրա հեղինակությունը պահպանելու, գիտական առաքելությունը պաշտպանելու և միջազգային ակադեմիական հանրության վստահությունը պահպանելու համար։
Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի
