Ե՞րբ կարող է հավաքին մասնակցելն ապօրինի համարվել․ հավաքների ազատության հիմնարար իրավունքը ՀՀ-ում

Այսօր՝  հուլիսի 4-ին կալանքի տակ գտնվող գործարար Սամվել Կարապետյանին ազատ արձակելու պահանջով բողոքի ակցիա է նախատեսվում։ Հավաքից 2 օր առաջ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը «նախազգուշական» գրառում կատարեց․

«ՀԷՑ-ի այն աշխատողները, ովքեր իրենց գործը թողած զբաղված են քաղաքական խարդավանքներով, հուլիսին կազատվեն աշխատանքից։

Նրանք, ովքեր ՀԷՑ աշխատակիցներին պարտադրում են հավաքների մասնակցել, նաև կդատվեն։

ՀԷՑ-ի այն աշխատողները, ովքեր դիմադրում են առաջին երկու խմբերին և հավատարիմ են մնում իրենց աշխատանքային պարտականությունների կատարմանը, որևէ խնդիր չեն ունենա»,- գրեց Փաշինյանը։

Factor TV-ին ուսումնասիրել է, օրենսդրական կարգավորումները՝ քաղաքացիների հավաքներին մասնակցելու իրավունքի վերաբերյալ։

Հավաքների ազատության իրավունքը մարդու և քաղաքացի հիմնարար իրավունք է, որն ամրագրված է Սահմանադրության 44-րդ հոդվածով։ Ըստ այս հոդվածի՝

1․Յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ, առանց զենքի հավաքներին ազատորեն մասնակցելու և դրանք կազմակերպելու իրավունք:

Հավաքների ազատության մասին օրենքի 6-րդ հոդվածն էլ մասնավորեցնում է՝ յուրաքանչյուր ոք ասելով նկատի պետք է ունենալ  Հայաստանի  Հանրապետության քաղաքացիներին, օտարերկրյա քաղաքացիներին և քաղաքացիություն չունեցող անձանց։

Աշխատանքային օրենսգրքում առկա չէ որևէ կարգավորում, որն արգելում է աշխատանքային ժամի ընթացքում իրացնել հավաքների ազատության իրավունքը, սակայն առկա է խտրականության արգելքի վերաբերյալ կարգավորում։

Ըստ օրենսգրքի 3․1 հոդվածի կարգավորման՝ աշխատանքային օրենսդրությամբ՝ խտրականությունն արգելվում է:

«Խտրականություն է համարվում սեռի, ռասայի, մաշկի գույնի, էթնիկ կամ սոցիալական ծագման, գենետիկական հատկանիշների, լեզվի, կրոնի, աշխարհայացքի, քաղաքական կամ այլ հայացքների, ազգային փոքրամասնության պատկանելության, գույքային վիճակի, ծնունդի, հաշմանդամության, տարիքի կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքների պատճառով ցանկացած ուղղակի կամ անուղղակի տարբերակում, բացառում կամ սահմանափակում, որի նպատակը կամ արդյունքը հանդիսանում է կոլեկտիվ և (կամ) անհատական աշխատանքային հարաբերությունների ծագման և (կամ) փոփոխման և (կամ) դադարման դեպքերում նվազ բարենպաստ վերաբերմունքի դրսևորումը կամ մյուսների հետ հավասար հիմունքներով աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանված ցանկացած իրավունքի ճանաչման և (կամ) իրականացման արգելքը կամ ժխտումը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ այդպիսի տարբերակումը, բացառումը կամ սահմանափակումն օբյեկտիվորեն արդարացված են հետապնդվող իրավաչափ նպատակով, և այդ նպատակին հասնելու համար կիրառվող միջոցները համաչափ են ու անհրաժեշտ:

Այսինքն՝ աշխատողի քաղաքական, կրոնական կամ այլ հայացքները չեն կարող աշխատավայրում նրա համար անբարենպաստ հետևանքներ առաջացնել։

Հետևաբար եթե անգամ ՀԷՑ-ի կամ որևէ այլ կառույցի աշխատակիցներ մասնակցեն որևէ ցույցի, դա չի կարող ինքնին դառնալ նրանց աշխատանքից ազատելու պատճառ, հատկապես եթե հաշվի առնենք, որ, ըստ ՀԷՑ-ի պաշտոնական կայքի տեղեկատվության, այս կառույցում աշխատանքային ժամն ավարտվում է 17։30-ին, իսկ այսօրվա հավաքը նախատեսված է ժամը 18։00-ին։

Փաշինյանը  գրառմամբ նաև զգուշացրել էր․ «Նրանք, ովքեր ՀԷՑ աշխատակիցներին պարտադրում են հավաքների մասնակցել, նաև կդատվեն»։

Վարչապետի այս «նախազգուշացման» իրավական հիմքերը պետք է փնտրել  «Հավաքների ազատության մասին» օրենքում և «Քրեական  օրենսգրքում»։

Մասնավորապես՝ «Հավաքների ազատության մասին» օրենքի   6-րդ հոդվածով սահմանվում է։

2․ Ոչ ոք իրավունք չունի պարտադրելու անձին մասնակցել որևէ հավաքի կամ խոչընդոտել նրա մասնակցությունը որևէ հավաքի։

Քրեական օրենսգրքի 236-րդ հոդվածով էլ սահմանում է «հավաք անցկացնելուն կամ դրան մասնակցելուն խոչընդոտելը կամ հարկադրելը, ինչպես նաև հավաքին մասնակցելու կամ հավաքին մասնակցելուց հրաժարվելու նպատակով նյութապես շահագրգռելու» հանցակազմը։

Ըստ այս հանցակազմի՝ օրինական հավաք անցկացնելուն կամ դրան մասնակցելուն խոչընդոտելը` պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով`ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:

3․ Օրինական կամ անօրինական հավաքին մասնակցելուն հարկադրելն անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի նկատմամբ բռնություն գործադրելու, գույքը ոչնչացնելու, վնասելու կամ վերցնելու սպառնալիքով կամ շանտաժի միջոցով, ինչպես նաև հավաքին մասնակցելու կամ հավաքին մասնակցելուց հրաժարվելու նպատակով նյութապես շահագրգռելը`

պատժվում է տուգանքով` տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ ազատության սահմանափակմամբ` մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:

4․Հոդվածի  1-ին կամ 2-րդ մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է իշխանական կամ ծառայողական լիազորությունները կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով`

պատժվում է ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով:

Արաքս  Մամուլյան