Ստեփանակերտից Մարտունի հասնելու 3 ճանապարհ կար, հիմա մնացել է 2-ը։ Դրանցից էլ, սակայն, անվտանգ է մեկը միայն։ Արցախում գտնվող Factor TV-ի նկարահանող խմբին խորհուրդ տվեցին հենց այդ ճանապարհով գնալ։
Մինչ քաղաք մտնելը մեզ ողջունում է Մոնթեն՝ ժամանակին իր ղեկավարությամբ պաշտպանված տարածքներ ենք մտնում։ Արդեն քաղաքում ռուսական դրոշն է՝ այստեղ ևս խաղաղապահներ կան։ Արցախի՝ բնակչության թվով երկրորդ քաղաքը առաջինն է ավերածությունների քանակով։
Մարտունու բնակիչներից Գևորգ Սարգսյանը նոյեմբերի 9-ին է զինվորական համազգեստը հանել ու անցել նախկին գործին՝ դասավանդում է Ստեփանակերտի համալսարաններից մեկում։ Խոստովանում է՝ հրետանավորից դասախոսի կարգավիճակին վերադառնալը հեշտ չէ, հատկապես՝ հոգեբանական առումով։ Պատերազմի օրերին Մարտունին է պաշտպանել․ թշնամու արկերն իր քաղաքին առաջին մեծ կորուստը հենց սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան են հասցրել, առաջին քաղաքացիական զոհերն էլ Մարտունիում են եղել։
Նոյեմբերի 3-ին քաղաքում մնացած վերջին բնակիչներին են տարհանել․ թշնամին շատ մոտ էր, արկերի տարափը՝ անդադար։
Բերքը դեռ ծառերին է՝ չորացած․ չեն հասցրել հավաքել, պատերազմը բերքահավաքի եռուն շրջանում էր։
Իսկ տների մի մասում արդեն վերականգնման աշխատանքներ են։ Գևորգն ասում է՝ մարտունեցիները վերադառնում են․ 5․000 բնակչից 2․000-ը վերադարձել է։ Գևորգի խոսքով՝ տուն չկա, որ վերադարձած չլինի ընտանիքի գոնե 2-3 անդամ։ Վերադարձել են, որ կարգի բերեն տունն ու ընտանիքի հետևից գնան։
Գազի խնդիր քաղաքում չկա, ջրամատակարարումն էլ է կարգավորվել, դեռ հոսանքն է, որ ամեն օր չունեն, իսկ երբ գալիս է՝ մի քանի ժամով է։
Վնասված տներից հերթականում 4 արկ է ընկել․ 2-ը՝ բակում, 2-ը՝ տան մեջ։
Վնասվել են ծառերը, նաև՝ բանանի։ Առաջին բերքին մի քանի տարի էին սպասել։ Բանանի ծառն էլի բերք կտա, վստահեցնում է Գևորգը։ Տան նորոգումը դեռ չեն սկսել, բայց կսկսեն։ Շուտով։
Մարտունեցի Արթուր Հարությունյանն էլ դեռ միայն երկրորդ հարկի նորոգումն է ավարտում։ Ընտանիքին արդեն վերադարձել է։ Տանտիկինը նկարահանվել չի ցանկանում։ Առանց տեսախցիկի է պատմում․ դեռ չգիտեն՝ ինչքանով է այստեղ անվտանգ, բայց ինքն է նախաձեռնել վերադարձը՝ տունը կանգուն է, երբ տանը մարդ կա։ Իսկ պատերազմի հետքը միայն տան պատերին չէ, այլ նաև բակում՝ պայթած արկը հողի մեջ։
Գնալուց առաջ կանչում է՝ արկերի տակից հավաքած բերքից պիտի հյուրասիրի։ Իսկ բերքը հենց արկերի արկղում է պահում։
Մանրամասները՝ տեսանյութում։
Իրինա Մկրտչյան
