2017-ի առաջին հատվածում արտաքին առևտրի ոլորտում ինչպիսի՞ հիմնական տենդենցներ են դրսևորվել

Դեպի ԵՄ արտահանումը աճում է. արտաքին առևտուրը թվերով
Ինչպես փոքր բաց տնտեսական համակարգով բնութագրվող բոլոր երկրներում, այնպես էլ Հայաստանում արտաքին առևտրի դինամիկան հանդիսանում է ողջ տնտեսության ընթացիկ կոնյուկտուրան ուրվագծող հիմնարար գործոններից մեկը: Այդ տեսանկյունից հետաքրքրական է ուսումնասիրել, թե ընթացիկ տարվա առաջին հատվածում արտաքին առևտրի ոլորտում ինչպիսի հիմնական տենդենցներ են դրսևորվել: Այսպես, ըստ ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից հրապարակված տվյալների՝ 2016թ. համադրելի ժամանակահատվածի համեմատությամբ 2017թ. առաջին հինգ ամիսների ընթացքում ՀՀ արտաքին առևտրաշրջանառությունն ավելացել է մոտ 23%-ով՝ նախորդ տարում գրանցված 6.8% աճի համեմատությամբ:

Արտահանումը

Ըստ ԱՎԾ կողմից հրապարակված տվյալների՝ 2017թ. հունվար-մայիս ամիսների ընթացքում ՀՀ արտահանումը աճել է շուրջ 20.9%-ով, իսկ ներմուծումը՝ 24.4%-ով: Ընթացիկ տարում արտահանման խոշորագույն ապրանքախումբ է շարունակում մնալ հանքահումքային արտադրանքը, որին բաժին է ընկնում ընդհանուր արտահանման գրեթե 30%-ը: Արտահանման երկրորդ խոշորագույն ապրանքախումբը պատրաստի սննդի արտադրանքն է, որի արտահանման ծավալները 2017թ. առաջին հինգ ամիսներին ավելացել են մոտ 34.1%-ով՝ հասնելով 195.7 միլիոն դոլարի: Ավանդաբար արտահանվող արտադրատեսակներին զուգահեռ՝ այս տարեսկզբին շուրջ 300%-ով ավելացել է նաև մեքենաների, սարքավորումների և մեխանիզմների արտահանման ծավալը: Այսուամենայնիվ, չնայած գրանցված աճին՝ այս ապրանքախմբի արտահանման ծավալները շարունակում են մնալ բավականին ցածր՝ կազմելով ընդհանուր արտահանման միայն 2.4%-ը:

Ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ չնայած Հայաստանի ԵԱՏՄ անդամակցությանը՝ Եվրոպական միությունը առ այսօր շարունակում է լինել ՀՀ խոշորագույն առևտրային գործընկերները. 2017թ. առաջին հինգ ամիսների ընթացքում դեպի ԵՄ անդամ երկրներ ուղղվել է ՀՀ ընդհանուր արտահանման շուրջ 30%-ը, մինչդեռ ԵԱՏՄ անդամ երկրների մասնաբաժինը ընդհանուր արտահանման մեջ կազմել է միայն 22.2%: Ընդ որում, նախորդ տարվա համեմատ դեպի ԵՄ արտահանման տեսակարար կշիռը ավելացել է, իսկ դեպի ԵԱՏՄ՝ նվազել:

Փոխարենը թռիչքային աճ է գրանցել արտահանումը դեպի մի շարք եվրոպական երկրներ: Այսպես, 2017թ. հունվար-մայիս ամիսներին ՀՀ արտահանումը դեպի Ֆինլանդիա ավելացել է 75.2 անգամ, դեպի Դանիա՝ 33.8 անգամ, դեպի Շվեդիա՝ 8.6 անգամ, դեպի Միացյալ թագավորություն՝ 5.4 անգամ, իսկ դեպի Նիդերլանդներ՝ 2.1 անգամ: Տպավորիչ 820%-ով ավելացել է նաև ՀՀ արտահանումը դեպի Շվեյցարիա, ինչի արդյունքում Շվեյցարիան դարձել է արտահանման գծով ՀՀ երկրորդ խոշորագույն գործընկեր երկիրը՝ արտահանման 108 միլիոն դոլար ծավալով:

Ներմուծումը
Ինչպես արդեն նշվեց, 2017թ. հունվար-մայիս ամիսների ընթացքում ՀՀ ներմուծումն ավելացել է 24.4%-ով՝ հասնելով գրեթե 1.5 միլիարդ դոլարի: Այստեղ հատկապես ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ ճգնաժամային 2008թ.-ից ի վեր առաջին անգամ ՀՀ ներմուծման աճի տեմպերը գերազանցել են արտահանման աճի տեմպերին:

Ներմուծման պահանջարկի այսպիսի աճին նպաստող գործոնների շարքին, ըստ ամենայնի, պետք է դասել ընթացիկ տարվա ապրիլին տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունները, որի ժամանակ բաժանված ընտրակաշառքով սպառողական ծախսերը զգալիորեն ավելացել են: Զուգահեռաբար, 2017թ. առաջին եռամսյակում 2016թ. համադրելի ժամանակահատվածի համեմատությամբ մոտ 16%-ով ավելացել է նաև ՀՀ ուղղվող մասնավոր տրանսֆերտների ծավալը, որը ևս նպաստել է ներմուծման պահանջարկի ավելացմանը: Ներմուծման ծավալների այսպիսի աճի արդյունքում այս տարեսկզբին ՀՀ առևտրային հաշվեկշռի բացասական մնացորդը ավելացել է 28.9%-ով՝ հասնելով 678.3 միլիոն դոլարի:

Ի տարբերություն արտահանման՝ ՀՀ ներմուծումն աշխարհագրական առումով առավել դիվերսիֆիկացված է. ՀՀ ներմուծման 22.6%-ը կատարվում է ԵԱՏՄ անդամ երկրներից, իսկ ահա ԵՄ անդամ երկրներին բաժին է ընկնում ընդհանուր ներմուծման գրեթե հավասար 22.2 տոկոսը:

Ուշագրավ է նաև այն հանգամանքը, որ 2017թ. առաջին հնգամսյակում ներմուծումը ԵՄ և ԱՊՀ անդամ չհանդիսացող երկրներից ավելացել է 33.9%-ով կամ 197 միլիոն դոլարով՝ կազմելով ընդհանուր ներմուծման շուրջ 52.5%-ը: Եթե նկատի ունենանք, որ մինչ 2022թ. Հայաստանի Հանրապետությունը ամբողջությամբ անցում է կատարելու ԵԱՏՄ միասնական մաքսային դրույքաչափերին, ապա ակնհայտ է դառնում, որ ներմուծման աշխարհագրական կառուցվածքի փոփոխության այս միտումների պահպանման պարագայում ԵԱՏՄ կողմից սահմանված առավել բարձր դրույքաչափերի բացասական ազդեցության դաշտը համամասնորեն ընդլայնվելու է՝ հանգեցնելով առավել մեծ ծավալով ապրանքների թանկացմանը:

Անդրանիկ Մանուկյան
«Իրազեկ քաղաքացիների միավորում»