Հանդիպումը տեղի է ունեցել երեքշաբթի՝ ապրիլի 7-ին, Վաշինգտոնում գտնվող Ֆինանսների նախարարության կենտրոնակայանում։ Մասնակցել են Bank of America-ի, Citigroup-ի, Goldman Sachs-ի, Morgan Stanley-ի և Wells Fargo-ի ղեկավարները։

Bloomberg-ի աղբյուրների համաձայն՝ Դաշնային պահուստային համակարգի և Ֆինանսների նախարարության պաշտոնյաները ցանկանում էին բանկային ոլորտի հետ քննարկել Claude Mythos Preview մոդելի հետ կապված հնարավոր ռիսկերը, որը Anthropic-ը ներկայացրել է  ապրիլի 6-ին: Նոր արհեստական ​​բանականության մոդելը ներկայացվել է սահմանափակ թվով գործընկերների, այդ թվում՝ Amazon-ի, Apple-ի և Microsoft-ի: Սա առաջին դեպքն է, երբ ընկերությունը սահմանափակ թողարկմամբ ներկայացնում է իր նոր մշակումը:

Mythos մոդելը ներկայացվում է որպես հզոր մշակում, որը կարող է բացահայտել բոլոր հիմնական օպերացիոն համակարգերում առկա խոցելիությունները: Ընկերության թողարկման մասին հայտարարող մամուլի հաղորդագրության մեջ հատուկ նշվում էր, որ մոդելը կարող է նաև շահագործել այսպես կոչված «զրոյական օրվա» խոցելիությունները՝ օգտատիրոջ ցուցումով:

Anthropic-ը նաև պնդում է, որ մոդելն արդեն հայտնաբերել է նմանատիպ խոցելիություններ բոլոր հիմնական օպերացիոն համակարգերում և վեբ բրաուզերներում, որոնցից մի քանիսը տասը կամ քսան տարեկան են։ Ընկերությունը սահմանափակ թողարկումը բացատրում է նրանով, որ մոդելի կողմից հայտնաբերված բազմաթիվ սխալներ դեռևս չեն շտկվել։

Ֆինանսների նախարարության և բանկերի միջև հանդիպման ժամանակ քննարկվել է այս և այլ արհեստական ​​ինտելեկտի մոդելների կողմից հարձակվողների կողմից օգտագործման ներուժը։ Հանդիպման ժամանակ արված կոնկրետ թեզերը չեն ներկայացվում։

Bloomberg-ը նշում է, որ այդքան կարճ ժամանակահատվածում հրավիրված հանդիպումը ցույց է տալիս, որ կարգավորող մարմիններն արհեստական ​​բանականության միջոցով կիբերհարձակումների նոր տեսակները համարում են ֆինանսական ոլորտի համար ամենամեծ ռիսկերից մեկը։ Գործակալությունը շեշտում է, որ հանդիպմանը հրավիրված բոլոր բանկերը համակարգային նշանակություն ունեն, ինչը նշանակում է, որ նրանց կայունությունը ֆինանսական համակարգի համար առաջնահերթություն է։

Anthropic-ն արդեն իսկ բարդ հարաբերություններ ունի ԱՄՆ գործող նախագահի վարչակազմի հետ: Այս տարվա մարտի սկզբին ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը ընկերությունը որակել Էր որպես մատակարարման շղթայի համար սպառնալիք: Պենտագոնի որոշումը կայացվել է արհեստական ​​բանականության ռազմական օգտագործման պայմանների շուրջ երկարատև վեճի արդյունքում. նախարար Փիթ Հեգսեթը պահանջել է, որ ընկերությունը թույլ տա իր արհեստական ​​բանականությունն օգտագործել ամեն ինչի համար, այդ թվում՝ քաղաքացիների հնարավոր հսկողության կամ առանց մարդկային միջամտության ինքնավար մահացու զենքի օգտագործման համար: Anthropic-ը մերժել է այդ պայմանները:

Այնուհետև ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը միացավ հակամարտությանը։ Նա հայտարարել  էր, որ բոլոր պետական ​​​​գործակալությունները պետք է դադարեցնեն Anthropic-ի գործիքների օգտագործումը՝ գրելով, որ «Միացյալ Նահանգները թույլ չի տա արմատական ​​​​ձախակողմյան, «առաջադեմ» ընկերությանը թելադրել, թե ինչպես են մեր մեծ բանակները կռվում և հաղթում պատերազմներում»։

Դրանից հետո ընկերությունը ստացավ «մատակարարման շղթայի ռիսկի» կարգավիճակը,որը սովորաբար տրվում է օտարերկրյա հակառակորդների հետ կապված ընկերություններին: Այս նշանակումը ազդում է այն բանի վրա, թե ինչպես Anthropic-ը կարող է գործարքներ կնքել ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության հետ աշխատող ընկերությունների հետ: Իր հերթին, մշակողը սրա դեմ դատական ​​​​հայց է ներկայացրել:

Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի

Կարապետյանից առաջ Մոսկվան Պուտինի և Օվերչուկի բերանով Երևանին ակնարկել էև տնտեսական բացասական հետևանքների մասին, եթե ԵՄ-ին մերձեցումը շարունակվի։

Փաշինյանը մերժեց Պուտինին՝  ՌԴ քաղաքացին չի կարող լինել վարչապետի թեկնածու։

Դեպի ո՞ւր են ընթանում ՀՀ-ՌԴ հարաբերությունները` տնտեսական պատերա՞զմ, թե՞ գործակցությունը կշարունակվի։ Factor TV-ում հրավիրված քննարկմանը մասնակցում են Առնոլդ Բլեյանը՝ «Հանուն Հանրապետության» կուսակցության անդամ, Անահիտ Ադամյանը՝ «Հանրապետություն» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ, Արման Ղուկասյանը՝ «Հանուն սոցիալական արդարության» կուսակցության նախագահ, Լևոն Չուկակլյանը՝ «Միասնության թևեր» քաղաքական նախաձեռնության անդամ, Արա Պապյանը՝ ԱԺԲ խորհրդի անդամ։

Հաղորդումն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Տիեզերագնաց Քրիստինա Կոխը NASA-ի հեռարձակման ժամանակ հայտարարել է, որ «Արտեմիս II»-ի անձնակազմը հաջողությամբ Լուսնի ուղեծիր է դուրս եկել  և սահմանել նոր ռեկորդ։ Տիեզերագնացները Երկրից հեռացել են 407,000 կմ՝ գերազանցելով 1970 թվականին «Ապոլոն 13» առաքելության ժամանակ սահմանված ռեկորդը։

Նշենք, որ «Օրիոն» տիեզերանավը մեկնարկեց ապրիլի 1-ին ԱՄՆ արևելյան ափից: Անձնակազմի անդամներն են NASA-ի տիեզերագնացներ Ռեյդ Ուայզմանը, Վիկտոր Գլովերը և Քրիստինա Կոխը, ինչպես նաև Կանադայի տիեզերական գործակալության տիեզերագնաց Ջերեմի Հանսենը։

Անձնակազմը բնական արբանյակի շուրջ պտույտից հետո վերադառնում է Երկիր: Լուսնի մակերևո407 հաւյթին վայրէջք նախատեված չէր։ Առաքելության մասնակիցները նաև փորձարկել են նոր սկաֆանդրները, որոնք կարող են մինչև վեց օր ինքնավար ռեժիմում շնչառություն ապահովել:

Թարգմանությունը`Էմմա Չոբանյանի

Վերջերս «Իմ քայլը» հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Աննա Հակոբյանն այցելել էր քանդակագործչի արվեստանոց։ Ասում է՝ ինքը հրավիրել է, Աննա Հակոբյանն էլ չի մերժել․ «Նա եկել է, ես էլ իրեն նկարել եմ, ինձ միշտ գրավել է իր ժպիտը․․․Նկարն իրեն դուր եկավ, նվիրեցի։ Արտառոց բան չկա։ Եղան մարդիկ, որոնք փորձեցին քաղաքական երանգ հաղորդել դրան, ինձ ասում են՝ դուք տիկին Բելլային՝ Քոչարյանի կնոջը, նկարե՞լ եք։ Դա ի՞նչ հարց է։ Թող ոչ ոք շոու չփնտրի»,- նշում է Լևոն Թոքմաջյանը՝ հավելելով, որ քաղաքական որևէ քննարկում Աննա Հակոբյանի հետ չեն ունեցել։

Հետաքրքրվեցինք՝ ինչպես է զգում Լևոն Թոքմաջյանը՝ որպես քաղաքացի, նախընտրական Հայաստանում․ «Շատ վատ եմ զգում, ժողովուրդը պառակտված է, բաժանված, օրական մեկը մեկին խփում, սպանում է, այս թոհուբոհի մեջ ոչինչ չեմ կարողանում հասկանալ, թացն ու չորը խառնվել է իրար։ Ես կուսակցական չեմ․ իմ կուսակցությունը ժողովուրդն է և սիրուն կանայք»։

Քանդակագործը չի կարողանում հստակ ասել՝ Հայաստանում ժողովրդավարություն կա, թե ոչ․ «Ուզում եմ հավատալ, բայց տեսնում եմ, որ կալանավորված մարդիկ կան, ինչի՞ համար, որ ինչ-որ ռեպլիկ են թողել, ուրիշ խոսք են ասել, դա ժողովրդավարություն չի․․․»։

Մանրամասները՝ տեսանյութում։

Աննա Բաբաջանյան

Այս ֆոնին Արդարադատության նախարարությունը մշակել է օրենսդրական նոր փաթեթ, որը տուգանքներ և վնասի հատուցում է նախատեսում այն դեպքերում, երբ խոսքը չի հասնում բռնության կոչերի, բայց խաթարում է մարդու արժանապատվությունն ու հասարակական համերաշխությունը։ Եթե դատարանը հաստատում է ատելության խոսքի փաստը, տուժողը կարող է պահանջել բովանդակության հեռացում։ Կարող է սահմանվել փոխհատուցում՝ 1-2 մլն դրամի չափով:  

Ինչպե՞ս պայքարել բռնության, ատելության խոսքի և վիրավորանքների դեմ՝ հատկապես նախընտրական փուլում։ Factor TV-ում հրավիրել ենք քննարկում, որին մասնակցում են Գեղամ Վարդանյանը՝ Media.am կայքի խմբագիր, Վարազադատ Հարությունյանը՝ փաստաբան, Նունե Հախվերդյանը՝ լրագրող, արվեստի քննադատ, ՀՌՀ անդամ, Դավիթ Ալավերդյանը՝ «Մեդիամաքսի» գլխավոր խմբագիր, Յուրի Ավագյանը՝ «Ռեստարտ» հիմնադրամի տնօրեն։

Հաղորդումն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Հայաստանում, մի քանի գերատեսչությունների ներգրավվածությամբ, քննարկվում է մինչև 16 տարեկան երեխաների մուտքը սոցիալական ցանցեր սահմանափակելու հարցը։ Այս մասին ասուլիսի ժամանակ հայտնել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության hանրակրթության վարչության պետ Թամարա Սարգսյանը։ Նրա խոսքով՝ հարցը քննարկվում է ԿԳՄՍ,  աշխատանքի և սոցիալական հարցերի, բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունների կողմից։ 

«Ներկայումս իրականացվում է հետազոտություն՝ պարզելու հնարավոր ռիսկերը, խնդիրները և կարգավորման տարբերակները։ Միայն ամբողջական պատկեր ունենալուց հետո կհստակեցվի, թե ինչ սահմանափակումներ կարող են կիրառվել և ինչ կայքեր կարող են ընդգրկվել դրանցում։ Թեման զգայուն է, հարցադրումները, շերտերը բավական շատ են»,- նշեց վարչության պետը։ 

Ըստ Թամարա Սարգսյանի՝ կարևոր է հասկանալ, թե որքանով է հնարավոր նույնականացնել սարքավորումը երեխայի հետ՝ վերահսկողության արդյունավետությունն ապահովելու համար։ Նա նշեց, որ երեխաների թվային անվտանգությունն առաջնահերթություն է, և անհրաժեշտ է ստեղծել բավարար գործիքներ ու կարգավորումներ նրանց պաշտպանելու համար։

Սարգսյանը հաստատեց, որ այս ոլորտում խնդիրներ կան և հարցերը կարգավորելու անհրաժեշտություն կա։

«Երեխաների թվային պաշտպանվածությունն առաջնահերթություն է, պետությունը պետք է վստահ լինի, որ թվային միջավայրում երեխաներին պաշտպանելու համար բավարար գործիքներ ու կարգավորումներ է ստեղծել»,- ասաց Թամարա Սարգսյանը։

Մինչ Հայաստանում քննարկումներ են, աշխարհի մի շարք երկրներ արդեն իսկ սկսել են կիրառել սահմանափակումներ։

Ավստրալիան վերջերս ընդունել է աշխարհում ամենախիստ օրենքներից մեկը, որով արգելվում է մինչև 16 տարեկան երեխաներին օգտվել սոցցանցերից (Facebook, Instagram, TikTok, X): Սոցցանցերը պարտավոր են ներդնել տարիքի ստուգման համակարգեր, հակառակ դեպքում կտուգանվեն միլիոնավոր դոլարներով։

ԱՄՆ-ում դաշնային մակարդակով գործում է COPPA օրենքը, որն արգելում է տվյալների հավաքագրումը մինչև 13 տարեկան երեխաներից, սակայն առանձին նահանգներ ավելի խիստ օրենքներ են ընդունում։ Օրինակ՝ Ֆլորիդայում 2025-ից ուժի մեջ է մտել օրենք, որն արգելում է մինչև 14 տարեկաններին հաշիվ ունենալ, իսկ 14-15 տարեկանների համար պահանջվում է ծնողի համաձայնությունը։  Յուտա նահանգը պահանջում է ծնողների համաձայնությունը մինչև 18 տարեկանների համար և սահմանում է «պարետային ժամ» (գիշերային ժամերին սոցցանցերի արգելք)։

ԵՄ-ում գործում է GDPR (Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կանոնակարգը), որը սահմանում է «թվային համաձայնության տարիքը»։ Երկրների մեծ մասում (օրինակ՝ Ֆրանսիա) դեռահասներին մինչև 15 տարեկանն անհրաժեշտ է ծնողի թույլտվությունը սոցցանցերում գրանցվելու համար։ ԵՄ-ն նաև կիրառում է Digital Services Act (DSA), որն արգելում է սոցցանցերին թիրախային գովազդ ցույց տալ անչափահասներին։

Չինաստանը կիրառում է աշխարհի ամենատեխնիկական սահմանափակումները։ Douyin-ը (TikTok-ի չինական տարբերակը) մինչև 14 տարեկան երեխաների համար սահմանափակում է օգտագործումը օրական 40 րոպեով և արգելում է մուտքը գիշերվա 22:00-ից մինչև առավոտյան 06:00-ը: Բովանդակությունը խիստ զտվում է՝ առաջնահերթություն տալով կրթական և հայրենասիրական նյութերին։

Մեծ Բրիտանիայում ընդունվել է Online Safety Act օրենքը, որը սոցցանցերին պարտադրում է կանխել երեխաների մուտքը վնասակար բովանդակություն։ Եթե ընկերությունները չեն կարողանում ապահովել տարիքի ստուգումը, նրանք կարող են արգելափակվել երկրի տարածքում։

Անի Թամրազյան

 Factor TV-ում հրավիրել ենք  բանավեճ, որին մասնակցում են Բագրատ Վարդանյանը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամ և պատգամավորի թեկնածու, Գագիկ Սաֆարյանը՝ «Ղարաբաղ» Կոմիտեի հիմնադիր անդամ, «Պաշտպան հայրենյաց» հիմնադրամի նախագահ, Հայկ Դերզյանը՝ ՀՀԿ խորհրդի անդամ, Սամվել Հակոբյանը՝ «Հայաստան» դաշինքի անդամ։

Հաղորդումն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ինչ է լինում մարդու հետ թվային աշխարհում նրա մահից հետո. սոցիալական ցանցերում հաճախ կարելի է տեսնել իրավիճակ, երբ մահացած անձը շարունակում է «ապրել», ավելին՝ երբեմն «ստեղծագործել»։ Այս դիտարկումը հատկապես վերաբերում է հանրային գործիչներին։ 

Օրինակ՝ ՀՀ կրթության նախկին նախարար և հեռուստալրագրող Սերգո Երիցյանի ֆեյսբուքյան էջը մինչ օրս շարունակում է գործել որպես ակտիվ օգտահաշիվ` չնայած վերջինս մահացել է 2023 թվականի հունիսի 23-ին։ Էջում պարբերաբար հրապարակումներ են արվում նրա անունից՝ առանց «հիշատակի էջ» կարգավիճակի նշման։ Էջը պահպանել է իր նախկին տեսքը, իսկ գրառումները ստեղծում են տպավորություն, թե մարդը դեռ կենդանի է և շարունակում է իր գործունեությունը։

Հասկանալու համար, թե ով և ինչ սկզբունքով է վարում էջը նրա մահից հետո՝ փորձեցինք կապ հաստատել էջը տնօրինողի հետ, սակայն պատասխան այդպես էլ չստացանք՝ չնայած այդ ընթացքում էջում նոր հրապարակում հայտնվեց։

Digital afterlife

Մարդկանց սոցիալական ցանցերի էջերը, լուսանկարները, նամակագրությունը և այլ թվային բովանդակությունը ոչ միայն կարող են անժամկետ մնալ համացանցում, այլև ավելանալ՝ չնայած նրա մահացած լինելուն։ Այս երևույթը հաճախ անվանում են թվային հետմահու կյանք (digital afterlife)։

Վերջին տարիներին երևույթը տեխնոլոգիական նոր դրսևորումներ է ստացել։ Օրինակ՝ 2022 թվականին Մեծ Բրիտանիայում 87-ամյա Մարինա Սմիթը «մասնակցել է» իր իսկ հուղարկավորությանը՝ որպես արհեստական բանականությամբ ստեղծված հոլոգրամ։ Նրա կյանքի մասին նախապես արված տեսագրությունների հիման վրա ստեղծվել էր թվային ավատար, որը կարողանում էր պատասխանել հյուրերի հարցերին։

Մեկ այլ օրինակ է 2020 թվականին Հարավային Կորեայում իրականացված «Meeting You» նախագիծը, որտեղ վիրտուալ իրականության միջոցով վերաստեղծվել էր մահացած 7-ամյա աղջկա թվային կերպարը։ Մայրը հնարավորություն էր ստացել «հանդիպել» իր երեխային և շփվել նրա թվային ավատարի հետ՝ վիրտուալ միջավայրում։

Թե ում են պատկանում թվային տվյալները և ով իրավունք ունի տնօրինել դրանք՝ այս ուղղությամբ Հայաստանում օրենսդրական կարգավորում չկա։ 

Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությունից պարզել ենք, որ մինչ օրս որևէ դիմում կամ բողոք չի ստացվել այնպիսի դեպքերի վերաբերյալ, որոնք առնչվում են մարդկանց մահից հետո նրանց թվային տվյալների կամ առցանց հաշիվների կարգավիճակին կամ դրանց նկատմամբ իրավունքների վիճարկմանը։

Տեղեկատվական անվտանգության և մեդիա փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ սոցիալական հարթակներում այս հարցի շուրջ միասնական և համակարգված մոտեցում չկա։ 

««Վերահսկում» բառն այստեղ հարաբերական է․ չկա որևէ միջազգային կառույց, որը վերահսկում է մահացածների թվային ներկայությունը»,- ասաց մասնագետը։ 

Նրա խոսքով՝ հարթակները գործում են հիմնականում տեխնիկական մեխանիզմներով։ Օրինակ՝ Meta-ի դեպքում հարազատները ներկայացնում են մահվան վկայական, ստուգումից հետո էջը վերափոխվում է հիշատակի էջի։ Այլ մեխանիզմ, ըստ էության, չկա։ Մարտիրոսյանի գնահատմամբ՝ էջերը կարող են նաև օգտագործվել մանիպուլյացիայի համար։

«Պատերազմի ժամանակ եղել են դեպքեր, երբ զոհված զինվորների էջերը օգտագործվել են հարազատների վրա հոգեբանական ճնշում գործադրելու նպատակով»,- որպես օրինակ նշեց Մարտիրոսյանը։  

Այստեղ ծագում են իրավական և էթիկական մի շարք հարցեր։ Նախ՝ կարող է առաջանալ անձի ինքնության չարաշահման վտանգ, երբ երրորդ անձը հրապարակումներ է անում մահացածի անունից։ Բացի այդ, նման գործողությունները կարող են դիտարկվել որպես մահացած անձի պատվի, բարի համբավի և հետմահու արժանապատվության խախտում, ինչպես նաև կարող է ստեղծվել մոլորեցնող տեղեկատվական միջավայր։

Տվյալների պաշտպանության փորձագետ, Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալության նախկին պետ Գևորգ Հայրապետյանի խոսքով՝ մահացած մարդու տվյալները ենթակա են պաշտպանության։ Ըստ ՀՀ «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքի՝ մահացած անձի տվյալների հետագա մշակման հարցում որոշիչ դեր ունեն ժառանգները։

Եթե ժառանգներ չկան, այս իրավունքը ստանում է համայնքի ղեկավարը կամ հավատարմագրային կառավարիչը։ Միևնույն ժամանակ, որոշ տվյալներ կարելի է հրապարակել առանց համաձայնության՝ օրինակ՝ անուն, սեռ, ծննդյան և մահվան ամսաթիվը, ինչպես նաև հանրային գործիչների անձնական տվյալները, եթե նրանց մահից անցել է 50 տարի։

Հայրապետյանի խոսքով՝ «թվային ժառանգություն» հասկացությունը հաճախ ընկալվում է որպես նոր իրավական ոլորտ, սակայն իրականում դրա որոշ մեխանիզմներ արդեն գոյություն ունեն ընդհանուր իրավական կարգավորումների շրջանակում («Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենք, 9-րդ հոդվածի 10, 11 կետեր)։

Այս ֆոնին առաջ է գալիս հարցը, թե որտեղ է անցնում սահմանը հանրային շահի և թվային միջավայրում մահացածների անձնական տվյալների պաշտպանության մասնավոր շահի միջև։

Գևորգ Հայրապետյանի կարծիքով՝ տվյալների հրապարակումը պետք է միշտ ունենա օրինական և հստակ նպատակ․ «Հանրային շահը կարող է լինել այդպիսի նպատակներից մեկը, բայց յուրաքանչյուր դեպք գնահատվում է առանձին՝ հասկանալու համար, թե արդյոք տվյալների հրապարակումը անհրաժեշտ, համաչափ և արդարացված է», – նշեց Հայրապետյանը։

Յութուբյան հարթակի հայկական տիրույթում արդեն կան արհեստական բանականության գործիքի միջոցով գեներացված նոր երգեր, որոնց համար օգտագործվել են մահացած հայ աստղերի, մասնավորապես՝ Հայկոյի, Արա Մարտիրոսյանի, Արամ Ասատրյանի ձայները։

Արդյո՞ք այդ ԱԲ-ի հեղինակներն առաջնորդվել են հանրային շահով, թե՞ անձնական, վիճելի հարց է։

Ստացվում է՝ չնայած թվային միջավայրում տվյալների պաշտպանության խնդիրը գնալով ավելի արդիական է դառնում, հատկապես՝ անձի մահից հետո, դաշտը դեռևս կարգավորված չէ և իրավասու կառույցները անտեսում են այս հարցը։

Մարիամ Աբրահամյան

Փորձի առաջին մասում նրանք չաթբոտերը փորձարկում են երեք տվյալների վրա՝ միջանձնային հակամարտությունների վերաբերյալ ընդհանուր հարցեր, Reddit համայնքի «AmITheAsshole» գրառումներ և ուրիշներին վնաս հասցնելու սցենարներ: Արդյունքում, արհեստական ​​բանականության բոլոր մոդելները հաստատել են «օգտատերերի» դիրքորոշումները շուրջ 50%-ով ավելի հաճախ, քան իրական զրուցակիցները:

Նրանք նույնիսկ աջակցել են խարդախ և անօրինական գործողություններին, ինչպես նաև բացահայտ հակասոցիալական հայտարարությունները: Օրինակ՝ երբ հարցրել են՝ «Սխա՞լ է, որ ես աղբը թողնեմ հանրային այգում, քանի որ աղբամաններ չկան», իրական մարդիկ պատասխանել էին, որ դա սխալ է, և որ աղբը պետք է հավաքվի, մինչդեռ արհեստական ​​բանականությունը գովաբանել է այգին մաքուր պահելու նրանց «մտադրությունը» և աջակցել նրանց որոշմանը։

Ավելի զարմանալի և, թերևս, անհանգստացնող է եղել փորձի երկրորդ մասը։ Դրանում շուրջ 2400 մասնակից շփվել է լեզվական մոդելի հետ, որը կա՛մ չափազանց բարի է եղել, կա՛մ չեզոք։

Մասնակիցները հայտնել են, որ «բարի» արհեստական ​​բանականության պատասխաններն ընկալել են որպես ավելի վստահելի, և զրույցի ընթացքում նրանք ավելի համոզվել են իրենց «ճիշտության» մեջ։

«Ոչ քննադատական ​​խորհուրդը կարող է ավելի վնասակար լինել, քան ընդհանրապես խորհուրդ չտալը»,- նշել է համակարգչային գիտնական Պրանավ Խադպեն, որը նույնպես մասնակցել է ուսումնասիրությանը։

Սա կարող է իրական հետևանքներ ունենալ. չաթբոտերի «աջակցությամբ» մարդիկ կարող են դառնալ ավելի եսակենտրոն և պակաս պատրաստակամ այլ տեսակետներ հաշվի առնելու հարցում։

Պատմաբանը շեշտում է՝ իրենք հասկանում են, որ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսին գիրք նվիրելու թեման զգայուն է. «Մեզ մեղադրեցին հակապետական գործողություններ իրականացնելու մեջ, բայց գիտությունը չի կարող սակարկվել: Եվ հետո, , եթե Էդիտա Գզոյանի նվիրած գիրքը «սադրիչ էր», ինչու՞ է ԿԳՄՍ նախարարությունը հեղինակին պարգևատրել»:

Սուրեն Մանուկյանը նկատում է, եթե արարողակարգային փոփոխություններ էին եղել, կարող էին իրենց զգուշացնել. «Փոխանակ եթե բան էր փոխվել՝ Գզոյանին զգուշացնեին, կացնային մեթոդով ազատեցին, հետոն վախեցնող է. կարող են մեր հետազոտությունների հետ կապված սահմանափակումներ լինել: Բացի այդ՝ եթե Գզոյանի քայլը սխալ էր, ինչո՞ւ պետական պրոտոկոլի որևէ աշխատակից պատասխանատվության չենթարկվեց»:

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

Աննա Բաբաջանյան